Вредноста на американскиот долар продолжува значително да паѓа во однос на важни валути со што продолжува трендот од 2025 година. Минатата година американската валута доживеа најстрмен пад за речиси една деценија. Минусот во однос на неколку валути беше речиси десет проценти во 2025 година, а од почетокот на 2026 година, тој падна за дополнителни 2,6 проценти. Падот на вредноста на доларот се одразува и на еврото и другите валути. Европската валута неодамна достигна 1,20 американски долари за прв пат од 2021 година. Британската фунта и јапонскиот јен исто така бележат рекордно високи вредности во однос на американската валута.

Економисти и аналитичари континуираниот пад на  вредноста на доларот  го припишуваат на недостиг на доверба кај инвеститорите во американската валута, поради непредвидливоста на политиките на американскиот претседател  Доналд Трамп.  Исто така, застапено и мислењето дека Трамп и многу членови на неговиот економски тим всушност и посакуваат послаб долар во надеж дека тоа ќе значи поевтин извоз на американски стоки и со тоа и поконкурентен. Трамп не презема мерки за да ги отфрли таквите сомнежи. Прашан дали е загрижен за слабиот долар, неодамна тој одговори „не, за мене тоа е одлично“. Стивен Миран, поранешен претседател на економскиот совет на Трамп, а сега член на управниот одбор на Федералните резерви, во ноември 2024 година објави „Водич за реструктуирање на глобалниот трговски систем“. Царините и падот на вредноста на доларот во него се наведени како клучни алатки за намалување на трговскиот дефицит на САД. 

Зошто ова ја засега Европа?

Слабиот долар не влијае само на американската економија, туку има последици и за економијата на Еврозоната  и за еврото. Вредноста на заедничката валута се зголеми за 13 проценти во однос на доларот во 2025 година - најсилниот пораст од 2017 година. Подемот на еврото игра „важна улога за економското производство, пазарот на трудот и финансиската состојба на домаќинствата“ во ЕУ, вели Џек Ален-Рејнолдс, заменик-главен економист за еврозоната во „Капитал економикс“. „Посилното евро извозот го прави помалку конкурентен, а тоа им наштетува на производителите во регионот“, објаснува Ален-Рејнолдс за ДВ. „Од друга страна, увозот станува поевтин, што ги намалува цените за потрошувачите“, додава тој.

Натамошен раст на еврото во однос на доларот би можел да ја наруши конкурентноста на европските компании кои извезуваат во САД, вели Рикардо Амаро, главен економист за еврозоната во „Оксфорд економикс“. Тоа до одреден степен се компензира со фактот дека американските производи се поевтини во Европа, но генерално сегашниот девизен курс, ако остане ваков, би имал негативно влијание врз растот во Европа, смета Амаро. „Според нашите пресметки, бруто домашниот производ (БДП) на Еврозоната би бил за околу 0,2 проценти понизок, ако девизниот курс евро-долар биде на ниво од 1,20 американски долари наместо на 1,16 американски долари, што служеше како референтна точка по трговскиот договор меѓу ЕУ и САД кон крајот на јули“, објаснува Амаро за ДВ.

Мешана слика за извозниците

Золт Дарвас посочува дека европскиот извоз бил добар, дури и во времиња кога еврото било значително повредно отколку што е денес. Девизниот курс од 1,20 долари е сè уште под нивото од 2021 година и значително под опсегот од 1,30 до 1,50 долари што често се забележуваше во периодот од 2004 до 2014 година, вели за ДВ макроекономистот во тинк-тенкот Бројгел во Брисел. „Неодамнешниот пад на доларот тешко дека ќе предизвика значителни економски проблеми во Европа“, смета Дарвас.

Но, со оглед на тоа дека извозниците се сериозно погодени од царинските политики на Трамп, сега владее загриженост дека неповолниот девизен курс „би можел да им нанесе дополнителен удар“. Компаниите во берзанскиот индекс Стокс Европа 600, кој ги опфаќа најголемите европски компании, според податоци на Голдман Сакс околу 30 проценти од своите вкупни приходи генерираат во САД. Некои сектори страдаат од слабиот долар, според Рикардо Амаро,  фармацевтската и автомобилската индустрија се загрозени.  Од друга страна, зависноста на САД од европските фармацевтски производи би можела да ја компензира потенцијалната штета, додава тој. Џек Ален-Рејнолдс пак, укажува на генерално слабиот извоз на Еврозоната во последниве години, особено поради зголемената конкуренција од Кина во повеќе сектори одеднаш. „Се сомневаме дека досегашниот развој ќе има многу големо влијание врз побарувачката за европскиот извоз“, вели тој и додава дека „сигурно нема да биде ниту од помош“.

Дали ЕЦБ треба да интервенира?

Растот на вредноста на еврото во однос на доларот предизвика шпекулации дали  Европската централна банка (ЕЦБ) треба да интервенира. 

Мартин Кохер, гувернер на австриската централна банка, неодамнешниот раст на вредноста на еврото го смета за „умерен“. Но, доколку еврото продолжи да се зголемува, ЕЦБ ќе мора да интервенира. „ЕЦБ веќе се обидува да влијае на очекувањата на пазарот со тоа што високи претставници на ЕЦБ наведуваат дека „ја следат ситуацијата и изразуваат загриженост за неодамнешните случувања“, вели Рикардо Амаро. „Тоа го отвора прашањето за  намалување на каматните стапки  и делува контра зголемувањето на вредноста на еврото“, додава тој. И за Џек Ален-Рејнолдс нема потреба да се дејствува врз основа на досегашните промени на девизниот курс. Но, тој смета дека натамошни промени би можеле да доведат до тоа ЕЦБ да ги намали каматните стапки во текот на годинава. Золт Дарвас аргументира  сегашните инфлациски влијанија се близу нула и дека ниту еден сектор не е особено ранлив. „Девизните курсеви флуктуираа драстично во последните децении. Компаниите се така поставени, што може да се справат со многу поголеми флуктуации од оние што ги гледаме во моментов“, вели Дарвас.