Дали Одборот за мир е единствена конкуренција на ОН?
23 јануари 2026
На Светскиот економски форум во Давос, во четвртокот на 22 јануари 2026 година, беше основан „Одборот за мир“ со Доналд Трамп како негов претседавач. Повелбата беше потпишана од нешто повеќе од десет држави, меѓу кои и самите Соединети Американски Држави, чиј претседател е Трамп. Новоформираното тело, според основачките документи, има за цел „прагматично посредување во меѓународни конфликти“ и воспоставување траен мир.
Но неговото појавување предизвика сериозни политички потреси и стравувања дека се создаваат „паралелни ОН“.
Загриженост за создавање „ОН во сенка“
Иако неколку земји брзо го прифатија повикот да се приклучат, други остануваат воздржани. Меѓу нив се Германија и Италија, додека Франција, Велика Британија и Данска веќе одбија да учествуваат.
Главниот проблем, според дипломатски извори, е премногу широкиот и самостојно дефиниран мандат на Комитетот. Првично, ОН му дадоа ограничена задача на Трамп – да формира одбор за посредување во конфликтот во Појасот Газа. Но новото тело веќе не го споменува тоа ограничување и претендира да делува на глобално ниво.
Овој едностран потег, велат критичарите, не само што го проширува строго дефинираниот мандат на ОН, туку и го поткопува меѓународниот систем заснован на Повелбата на ОН.
Трамп во Давос се обиде да ги смири стравувањата:
„Кога целосно ќе го оформиме ова тело, ќе можеме да направиме речиси сè што сакаме – и тоа во соработка со ОН.“
Но само два дена порано, во Вашингтон, тој призна дека Одборот „во еден момент би можел да ги замени ОН“, иако го опиша тоа како можен развој на настаните, а не како цел:
„Ја ценам потенцијалната улога на ОН, но тие никогаш не го реализираа својот потенцијал.“
Може ли Одборот за мир да стане реална конкуренција?
При поканите за членство, Трамп се обиде да вклучи широк спектар држави: сите НАТО- сојузници, Израел, Саудиска Арабија, но и геополитички конкуренти како Кина, Русија и Индија.
Тоа ги негира обвинувањата дека се опкружува само со „политички пријатели“ како аргентинскиот претседател Хавиер Милеи, унгарскиот премиер Виктор Орбан или турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган. Покани добија и левичарски влади (Бразил, Виетнам, Камбоџа) и конзервативни муслимански држави без блиски врски со Трамп, како Индонезија и Пакистан.
Сепак, експертите по меѓународно право гледаат суштински проблем: личната, а не институционална улога на Трамп во водењето на телото.
Според експертите за меѓународно право, проблемот е во личната концентрација на моќ во рацете на Трамп. Иако тој го претставува САД како претседател, претседателството со Одборот му припаѓа лично – независно од функцијата.
Според Повелбата на Одборот, ниту едно ново членство, одлука или исклучување не може да се изврши без негов потпис. Тој сам го одредува и својот наследник.
Политикологот Филипо Бони од Отворениот универзитет на Велика Британија предупредува дека многу држави и понатаму сакаат правна легитимност преку ОН, особено во одлуки поврзани со распоредување трупи.
Германскиот аналитичар Томас Јегер оди чекор понатаму: улогата на Трамп е „целосно неприфатлива“, а за мир, според него, Одборот не може да биде сериозна конкуренција на ОН. „ОН се најмногу што може да се постигне кога големите сили сакаат да делуваат заедно.“
Кина – сопствена визија за светски поредок, но без Трамп
Кина одби да се приклучи, наведувајќи дека мултилатерализмот и меѓународното право со ОН како централен столб се основни принципи на нејзината надворешна политика.
Кинескиот политиколог Ванг Вен предупреди дека Одборот ќе биде инструмент за американски интереси, а не за решавање конфликти:
„Трамп нема да ги земе предвид интересите на другите држави.“-
Тој смета дека одлуката на Пекинг е исправна: „Игнорирањето на Трамповите иницијативи е најдобар избор.“
За Филипо Бони, одбивањето е очекувано. Прво, Кина има многу поголема моќ во Советот за безбедност на ОН каде располага со вето. Второ, со својата „Иницијатива за глобално управување“ (GGI), Пекинг и самиот сака да го редефинира светскиот поредок според сопствена визија.
„Кинескиот концепт на мултилатерализам се разликува од западниот – тој се потпира на билатерални ’консултации’ и избегнува универзални обврзувачки правила“, објаснува Бони.
Одлуката на Пекинг, според него, повеќе е порака против глобалното лидерство на Трамп отколку приближување кон ОН.