Кој е Моџтаба Хаменеи, новиот врховен лидер на Иран?
9 март 2026
Моџтаба Хаменеи, роден на 8 септември 1969 година во Машхад, е вториот син на Али Хаменеи, поранешниот врховен водач на Иран, кој беше убиен во израелски напад на 28 февруари. Совет на експерти од 88 члена го именуваше за нов врховен водач на Исламската Република на 8 март, нешто повеќе од една недела по почетокот на жестоката војна со САД и Израел. Моџтаба често го опишуваат како таинствен и истовремено како една од највлијателните личности во коридорите на моќ во Иран. Се знае дека одржува блиски врски со моќната Исламска револуционерна гарда за која многумина веруваат дека ги држи уздите во земјата. Иранскиот совет на експерти од иранскиот народ побара да застане зад новоизбраниот лидер и да го „задржи единството“. Сепак, Моџтаба се смета за продолжение на оставштината и тврдокорното владеење на неговиот татко. Американскиот претседател Доналд Трамп претходно изјави дека назначување на синот на Хаменеи би било „неприфатливо“, додавајќи дека новиот лидер на Иран нема да „трае долго“, доколку назначувањето не биде координирано со Вашингтон. „Тие си го губат времето. Синот на Хаменеи е лесна категорија“, се цитира Трамп во американскиот медиум Аксиос. Министерот за одбрана на Израел минатата недела изјави дека кој и да биде избран за наследник на Али Хаменеи, ќе биде „таргет за елиминација“.
Тврдокорна, контроверзна фигура
Иако 56-годишното шиитско верско лице во голема мера се држеше на страна од јавноста и никогаш не извршуваше јавна функција, познато е дека има значително влијание во сложената структура на моќ во Иран, особено во Револуционерната гарда. Владини претставници станаа свесни за растечкото влијание на Моџтаба во политиката кон средината на 90-тите години, кога бил виден во друштво на борци и команданти на Гардата вратени од војната меѓу Иран и Ирак (1980–1988).
Но, Моџтаба Хаменеи стапи во центарот на вниманието за време на претседателските избори во 2005 година, за кои експерти тврдат дека ги организирал. Новиот врховен водач на Иран наводно му помогнал на Махмуд Ахмадинеџад, релативно непознат лик од Револуционерната гарда, да победи на изборите. Изборите во 2005 година нанесоа политичка штета на поранешниот претседател Акбар Хашеми Рафсанџани, иако тој одлучи да молчи. Но, Мехди Каруби, друг претседателски кандидат на истите избори, напиша отворено писмо во кое го обвинува Моџтаба дека вмешал прсти во изборите и дека посредувал за доаѓањето на Ахмадинеџад на власт. Четири години подоцна, Моџтаба повторно се соочи со истите обвинувања кога реизборот на Ахмадинеџад предизвика масовни протести низ Иран. Некои демонстранти, кои се противеа на идејата Моџтаба да го наследи својот татко како врховен водач, дури и скандираа „смрт за Моџтаба“. Во текот на тие турбулентни месеци, се појавија бројни извештаи за растечката улога на Моџтаба во сузбивањето на т.н. „зелено движење“.
Финансиски средства
Имаше и наводи за наводна корупција на Моџтаба. Според владини инсајдери, најмалку 60% од иранската економија се управува преку холдинг компании и институции под контрола на Али Хаменеи - од фондацијата Мостазафан до Комитетот за помош Имам Хомеини и седиштето на градежната компанија Хатам ал-Анбија, па сè до Астан Кудс Разави. Моџтаба, наводно, ги надгледува финансиите.
Според истражување на Блумберг од 2026 година, холдингот на Моџтаба вклучува скапи недвижнини во Лондон и Дубаи, како и интереси поврзани со достава, банкарство и угостителство во Европа. Според истражувањето, средствата претежно не се на негово име, туку структурирани преку посредници и слоевити корпоративни субјекти низ повеќе јурисдикции.
Раниот живот и развој
Државните медиуми го портретираат Моџтаба како човек кој живее едноставен живот. Откако го завршил средното образование во училиштето Алави, Моџтаба Хаменеи се запишал во Ком, каде што посетувал предавања на влијателни верски лица. Додека Моџтаба бил уште дете, татко му Али Хаменеи се профилира како истакната личност во борбата против монархијата на шахот Мохамед Реза Пахлави. Тој минал седум години во градовите Сардашт и Махабад на северозападот на Иран, каде го стекнува своето рано образование. Тој ѝ се приклучува на Револуционерната гарда во 1987 година откако завршил средно училиште. Во 1999 година, Моџтаба во Ком продолжува со исламски студии за да стане имам. Извори блиски до Револуционерната гарда и безбедносните институции на Иран објавија извештаи и сеќавања за учеството на Моџтаба во војната меѓу Иран и Ирак во 80-тите години. Според овие наводи, Моџтаба имал околу 17 години кога отишол на фронтот и се приклучил на еден баталјон. Неколку членови на неговиот баталјон подоцна станале едни од најважните фигури во разузнавачките и безбедносните кругови на Исламската Република и често се вртеле околу Моџтаба.
Луѓето во Иран, па ниту неговиот татко Али Хаменеи, не мислеле дека Моџтаба еден ден ќе стане врховен водач на земјата.