Дали се „сите оригинални лидери“ на Иран убиени?

Тврдење:

„Промена на режимот не беше наша цел. Никогаш не рековме промена на режим, но таа се случи затоа што сите нивни оригинални лидери се мртви. Сите се мртви,“ порача американскиот претседател Доналд Трамп.

ДВ проверка на факти: Погрешно интерпретирање

Точно е дека Трамп на почетокот на војната не тврдеше дека целта е промена на режим. Но подоцна самиот тврдеше дека таква промена веќе се случила и повикуваше на акција. На 28 февруари тој им порача на „луѓето на Иран“:

„Кога ќе завршиме, преземете ја вашата влада. Тоа ќе биде вашата единствена шанса во генерации.“

За време на неговата прва администрација, САД го убија елитниот ирански командант Касим Сулејмани. По почетокот на актуелната војна меѓу САД, Израел и Иран, убиени се и други клучни ирански лидери, меѓу нив и врховниот лидер ајатолах Али Хаменеи.

Но неговото место го презеде неговиот син Моџтаба Хаменеи, што повеќе личи на продолжување на досегашниот режим отколку на вистинска промена. Значајни функционери како претседателот Масуд Пезешкијан, министерот за надворешни работи Абас Арагчи и претседателот на Судството Голамхосеин Мохсени Ежеи сè уште се на функција. 

Иако неколку водечки фигури се убиени, политичкиот систем на Иран во голема мера останува недопрен — што го прави тврдењето за „целосна промена на режимот“ произволно.

Дали САД се „целосно независни“ од нафтата од Блискиот Исток?

Тврдење:

„Сега сме целосно независни од Блискиот Исток… Не ни треба нивната нафта,“ рече Трамп.

ДВ проверка на факти: Невистина

САД навистина се најголем светски производител на сурова нафта, пред Русија и Саудиска Арабија. Но земјата и понатаму увезува нафта — околу 40% од вкупната потрошувачка.

Според американската Енергетска информативна администрација (EIA):

Во 2022 година 12% од увезената сурова нафта доаѓала од Персискиот Залив.

Во 2025 година уделот изнесувал 8,5%, што претставува речиси 250 милиони барели.

Трамп затоа неточно тврди дека САД се „целосно независни“ од регионот. Увозот опаѓа, но не е исчезнат. САД исто така увезуваат разновидни стоки од Блискиот Исток во вредност од 56,9 милијарди долари во 2025 година.

Како што објаснува политологот Шахријар Пасандиде од Универзитетот „Џорџ Вашингтон“, самодоволноста во производство не значи дека американските потрошувачи се изолирани од глобалните шокови, особено од оние „кои самите ги предизвикале“ со војната против Иран.

Дали САД добиле над 18 билиони долари инвестиции?

Тврдење:

Доналд Трамп рече дека САД добиле „повеќе од 18 билиони (илјада милијарди) долари инвестиции“ од неговото стапување на функција минатата година. Истакна и дека берзата поставила „53 рекорди во една година“.

ДВ проверка на факти: Невистина

Според официјалната веб-страница на Белата куќа, која ги следи вкупните домашни и странски инвестиции, вкупниот износ е 10,5 трилиони долари — значително под бројката што ја наведе Трамп.

Најголеми инвеститори се Обединетите Арапски Емирати и Катар, со ветени над еден билион долари. Но овие бројки драматично ги надминуваат реалните големини на нивните економии (БДП на ОАЕ во 2024 година бил 550 милијарди долари, а на Катар околу 220 милијарди).

Тоа фрла сериозен сомнеж врз реализацијата на најавените инвестиции.

Ова не е првпат Трамп да изнесува неточни бројки. Во мај 2025 тој тврдеше дека инвестициите изнесуваат 10 билиони долари, а во декември 2025 дека тие достигнуваат 18 билиони — иако официјалните бројки беа далеку пониски.

Воената операција во Иран продолжува да биде предмет на политички и аналитички дебати, особено со оглед на тоа што САД се подготвуваат за меѓуизборите во ноември.