Смртта на лабораториска работничка во институт за истражување на чумата во Русија поттикна тврдења за лабораториска несреќа, стотици заразени лица и ширење на болеста. Некои од овие вирални наративи доведуваат во заблуда.

Десетици лица, според извештаите, биле ставени под медицински надзор откако лабораториска работничка во руски институт посветен на проучување на чумата и други заразни болести починала од тешка пневмонија.

Случајот брзо стана предмет на интензивни шпекулации на социјалните мрежи. Објавите се движат од изразување страв и споредби со пандемијата на Ковид-19 до непотврдени тврдења за наводен лабораториски инцидент.

ДВ Проверка на факти провери неколку од тврдењата што се шират на интернет.

Наводната лабораториска несреќа со чума во Иркутск останува недокажана

Тврдење: „За оние што не разбираат: во Иркутск лабораториска техничарка скршила сад што содржел вирус на белодробна чума, се заразила и починала неколку дена подоцна“, напиша корисник на платформата Икс на руски јазик. „Ова се случило на 25 септември, а до 2 октомври веќе била мртва. Во меѓувреме заразила неколку стотици луѓе.“ Објавата, која содржела и фотографија од наводната лабораториска работничка, собрала повеќе од 320.000 прегледи.

Проверка на фактите на ДВ: Недокажано

Нема независни докази што потврдуваат дека во Истражувачкиот институт за борба против чумата за Сибир и Далечниот Исток во Иркутск дошло до истекување на патогенот што ја предизвикува чумата. 

Напротив, руската служба за јавно здравје Роспотребнадзор соопшти дека две комисии што ги истражувале процедурите за биолошка безбедност во институтот не пронашле „никакви докази за несреќа со патогени микроорганизми“. Руската новинска агенција ТАСС, повикувајќи се на Роспотребнадзор, исто така објави дека кај починатата вработена не биле откриени микроорганизми поврзани со нејзината професионална работа.

Некои корисници на социјалните мрежи се обидоа да го побијат тврдењето за скршена епрувета, посочувајќи ги безбедносните стандарди во лабораториите со висок степен на заштита, каде што употребата на стаклени садови може да биде ограничена или целосно забранета за да се намали ризикот од несреќи.

Институтот во Иркутск навистина работи со високо патогени микроорганизми, меѓу кои и соеви класифицирани во највисоките групи на патогеност во Русија, како што е Јерсинија пестис, бактеријата што ја предизвикува чумата.

Сепак, ДВ не можеше независно да го потврди официјално утврденото ниво на биолошка безбедност на лабораториите во институтот. Нивото на биолошка безбедност, односно БСЛ, е меѓународна класификација што ги опишува мерките за заштита потребни при ракување со опасни патогени, при што БСЛ-4 е резервирано за најопасните агенси.

ДВ побара коментар од Античумниот истражувачки институт за Сибир и Далечниот Исток во Иркутск за наводниот инцидент и за неговите процедури за лабораториска безбедност, но до моментот на објавување не доби одговор.

Ажурирањето на веб-страницата на СЗО не е поврзано со рускиот случај

Тврдење: „Се чини дека Светската здравствена организација (СЗО) го ажурирала својот информативен лист за чумата истиот ден кога лабораториската работничка од Иркутск била примена во болница, веројатно со чума.“ Ова тврдење се појави во повеќе објави на платформата Икс, од кои секоја достигнала илјадници корисници.

Проверка на фактите на ДВ: Доведува во заблуда

Светската здравствена организација (СЗО) го ажурирала својот информативен лист за чумата истиот ден кога руската лабораториска работничка била хоспитализирана, но нема докази што ги поврзуваат овие два настани. 

Според медиумските извештаи, работничката можеби била изложена на Јерсинија пестис околу 25 септември. Четири дена подоцна, на 29 септември, таа била примена во болница во Шелехов со тешки респираторни симптоми.

СЗО го ажурирала информативниот лист за чумата на 29 септември, истиот ден кога објавила соопштение за глобалните трендови кај колерата, менингитисот и чумата. Ажурирањето било дел од поширок циклус на објави за заразни болести.

Во соопштението биле презентирани податоци од глобалниот епидемиолошки надзор за периодот од 2019 до 2025 година, а било наведено и дека резултатите се објавени во најновото издание на Викли Епидемиолоџикал Рекорд, објавено на 25 септември.

Поради тоа, временската совпадност изгледа случајна. Претходната верзија на информативниот лист на СЗО за чумата, достапна како архивирана страница, била датирана на 7 јули 2022 година.

Профилот на социјалната мрежа што го сподели тврдењето во октомври, исто така, го сменил своето име во такво што сугерира дека известува во живо од Иркутск. Во описот се наведува дека обезбедува „поткрепени информации за истекувањето од лабораторијата во Иркутск“ и „најнови вести во живо“. Сепак, податоците на профилот покажуваат дека бил отворен во мај и дека е базиран во Австралија.

Ваквите профили можат брзо да се појават за време на вонредни настани, претставувајќи се како локални или специјализирани извори, додека споделуваат непроверени информации.

Старо видео лажно поврзано со актуелните тврдења за чума во Русија

Тврдење: Додека се шират вестите за чумата, некои стари видеа повторно се користат, дополнително придонесувајќи кон дезинформациите. Во едно такво видео објавено на платформата Икс, корисник тврди дека чумата се проширила и во други делови на Русија. Натписот на руски гласи: „Чумата маршира низ Русија. Бог ги слушна нашите молитви!“

Проверка на фактите на ДВ: Доведува во заблуда

Видеото е старо и нема никаква врска со актуелните случувања во Иркутск. Обратно пребарување на слики покажува дека видеото првично било објавено на 31 август оваа година, со тврдење дека прикажува сцени од руската република Кабардино-Балкарија, туристичка дестинација оддалечена околу 6.000 километри од Иркутск. 

Старото видео било прегледано повеќе од 1,7 милиони пати на Инстаграм. Истото видео било објавено и на Телеграм. Руската новинска агенција ТАСС на 31 август објави дека патогенот на чумата бил откриен кај локални верверици и дека областа била затворена за туристи.

Во видеото може да се слушне лице кое на руски вели: „Ова е кај исклучувањето од асфалтниот пат кон Серебрјани Источник“. Серебрјани Источник, односно Сребрен Извор, е извор што се наоѓа во областа Џили-Су во Кабардино-Балкарија.

Ситуацијата во Иркутската област сè уште се истражува, но засега нема потврдени извештаи за појава на епидемија на чума во Русија. Здравствените власти воведоа превентивни мерки по смртта на лабораториската работничка, додека тестирањата сè уште се спроведуваат.