Bryce miał dziewięć miesięcy, gdy zmarł na skutek udaru cieplnego w samochodzie. Jego matka, Lyn Balfour, nie zawiozła go do żłobka, lecz przez pomyłkę zabrała go ze sobą do pracy i zapomniała w samochodzie.

Miało to miejsce w 2007 roku w Stanach Zjednoczonych. Od tamtej pory w ten sposób zginęły setki niemowląt i małych dzieci. Kilka dni temu także w Niemczech.

Śmiertelna pułapka

Samochód może w mgnieniu oka stać się śmiertelną pułapką. Przy temperaturze zewnętrznej wynoszącej 30 stopni Celsjusza i bezpośrednim nasłonecznieniu po dziesięciu minutach wewnątrz pojazdu może być już ponad 40 stopni, a po godzinie – nawet ponad 50 stopni.

– Potencjalnie jest to niebezpieczne dla każdego człowieka – mówi Nibras Naami, specjalista w dziedzinie pediatrii i medycyny młodzieżowej oraz ordynator w Zachodnioniemieckim Centrum Hematologii Dziecięcej w Herdecke. – Jednak małe dziecko, przypięte pasami w foteliku, po prostu nie jest w stanie samo się z tej sytuacji uwolnić – dodaje.

Po tym, jak w połowie czerwca w samochodzie zapomniano o 20-miesięcznym dziecku, które zmarło w wyniku upału, Nibras Naami opisał w poście na Instagramie możliwe wyjaśnienie: tak zwany „syndrom zapomnianego dziecka” (Forgotten Baby Syndrome), czyli nieumyślne pozostawienie dziecka w samochodzie. Dotyczy to rodziców w pełni sprawnych umysłowo, troskliwych i kochających swoje dzieci.

Czym jest syndrom zapomnianego dziecka?

Oczywiście zdarzają się również przypadki, w których rodzice zaniedbują swoje dzieci i dlatego pozostawiają je zbyt długo w samochodzie – mówi pediatra. Jednak lekarze i psychologowie są przekonani, że w wielu przypadkach to wyjaśnienie nie jest wystarczające.

David Diamond jest psychologiem, który od dziesięcioleci zajmuje się pytaniem, jak to się dzieje, że rodzice po prostu zapominają o swoich dzieciach. Wspomniany powyżej przypadek amerykańskiego niemowlęcia Bryce’a opisał w artykule naukowym. Matka, Lyn Balfour, po śmierci syna została oskarżona o morderstwo, doszło do procesu sądowego. Tam stało się jasne: w dniu śmierci Bryce’a wiele rzeczy przebiegało inaczej niż zwykle.

Balfour niewiele spała i musiała zająć się kryzysem rodzinnym. Rutyna była inna niż zwykle. Torba z pieluchami – wizualna wskazówka obecności dziecka w samochodzie – nie leżała, jak zwykle, w dobrze widocznym miejscu na siedzeniu pasażera.

Wszystko to, jak pisze David Diamond, miało wpływ na pamięć prospektywną, zwaną również pamięcią intencjonalną. Jest to pamięć dotycząca działań, które mają zostać wykonane w przyszłości. Może to być zażycie leku przed snem, planowany telefon do kolegi po obiedzie lub zatrzymanie się w supermarkecie w drodze do domu.

Sześć czynników

Ekspert opisuje sześć czynników, które zakłócają pamięć prospektywną i mogą sprawić, że zapomnimy o ustalonym planie: brak snu, przewlekły lub ostry stres, rozproszenie uwagi, wielozadaniowość, brak pomocy pamięciowych oraz automatyczne rutyny.

– Czynniki te prowadzą do większego napięcia wewnętrznego – wyjaśnia Rüya-Daniela Kocalevent, psychoterapeutka z Berlina. Jeśli napięcie jest zbyt duże, racjonalne działanie staje się bardzo utrudnione: – Działamy wtedy albo impulsywnie, albo polegamy na autopilocie – mówi.

W rezultacie zapominamy o zaplanowanym działaniu: o terminowym zażyciu tabletki, o spotkaniu, o dziecku, które wciąż siedzi w samochodzie.

Zamiar czy niedbalstwo?

– Nigdy nie możemy stwierdzić ze stuprocentową pewnością, co komuś chodzi po głowie – mówi Rüya-Daniela Kocalevent. Aby ocenić, czy rodzice celowo narazili swoje dziecko na śmiertelne niebezpieczeństwo związane z przegrzanym samochodem, psychologowie analizują między innymi wcześniejsze zachowanie, historię uczenia się oraz biografię rodziców. – Wcześniejsze zachowanie jest jednym z najlepszych czynników prognostycznych przyszłego zachowania – mówi psychoterapeutka.

W ten sposób najłatwiej jest ustalić, czy przyczyną tego fatalnego błędu były odstępstwa od rutyny, czy zewnętrzne czynniki stresogenne. Ostatecznie to sądy decydują, czy dane zachowanie podlega karze.

W trakcie procesu nie udało się udowodnić Lyn Balfour, że chciała skrzywdzić swojego syna. Jej mózg zapisał jako prawdziwe wspomnienie czegoś, co w rzeczywistości nie miało miejsca: że Bryce, jak każdego dnia, był w bezpiecznych rękach opiekunki. Takie bardzo realne, ale fałszywe wspomnienia zajmują psychologię poznawczą już od dziesięcioleci.

Foteliki dziecięce z systemami alarmowymi

Po opublikowaniu przez Nibrasa Naami filmiku na temat syndromu zapomnianego dziecka otrzymał on wiele wiadomości. Rodzice opowiadali, że coś takiego zdarzyło się również im. – Jedna z matek napisała, że zapomniała w samochodzie dwutygodniowego noworodka po tym, jak zawiozła starsze dziecko do przedszkola i wróciła do domu – opowiada Naami. Kobieta szybko zorientowała się, a w samochodzie nie było gorąco, dziecku nic się nie stało.

Włosi jednak nie chcą polegać na szczęściu, że rodzice przypomną sobie na czas. Od 2019 roku dla małych dzieci w wieku do czterech lat dopuszczone są wyłącznie foteliki samochodowe z wbudowanym sygnałem alarmowym. Jeśli dziecko zostanie zapomniane w samochodzie, rodzice otrzymują powiadomienie na smartfon. W Niemczech wprawdzie nie ma takiego przepisu, ale rośnie oferta systemów alarmowych, w które rodzice mogą wyposażyć foteliki dziecięce.

Położenie telefonu komórkowego lub torby z dokumentami na tylnym siedzeniu albo stworzenie wizualnej podpowiedzi na siedzeniu pasażera za pomocą zabawki dla dziecka to kolejne sposoby przeciwdziałania syndromowi zapomnianego dziecka. Żadne z tych rozwiązań nie zapewnia jednak stuprocentowej ochrony.

Nie ma oficjalnych danych dotyczących tego, jak często rodzice zapominają o dzieciach w samochodzie. Syndrom zapomnianego dziecka prawdopodobnie nie wyjaśnia wszystkich takich przypadków. – W końcu ginie mały człowiek. To właśnie powinno być w centrum uwagi – mówi psycholożka Kocalevent: – Nie wolno zapominać, że rodzice, których to dotyczy – o ile rzeczywiście była to tragiczna pomyłka – są skazani na dożywotnią karę.

Artykuł ukazał się pierwotnie na stronach Redakcji Niemieckiej DW.

Chcesz skomentować ten artykuł? Zrób to na Facebooku! >>