Emocje na pokazach filmu o ks. Popiełuszce
29 stycznia 2011![](https://static.dw.com/image/6417782_800.webp)
Na pokazach filmu Rafała Wieczyńskiego o księdzu Popiełuszce w Berlinie czy w Bonn zagrały emocje, nawet polały się łzy – łzy zarówno Polaków, jak i Niemców. Podobnie emocjonalnie reagowała jeszcze w ubiegłym roku w Niemczech publiczność niemiecka na pokazach specjalnych filmu „Katyń” Andrzeja Wajdy, z tą różnicą, że wtedy Niemcy mówili: rozumiemy teraz historyczne tło obiekcji Polaków wobec Rosjan. Na projekcji przejmującego obrazu Rafała Wieczyńskiego niemiecka publiczność dowiedziała się o przyczynach bliskości Polaków z Kościołem katolickim, o „niebywałym wkładzie Kościoła katolickiego w upadek komunizmu”, o przywiązaniu Polaków do wolności, o kapłanie Solidarności, który jest dla nich wzorem, jak też pisał Bonner General-Anzeiger , a także o tym, że „droga Polaków do wolności była szczególna” i „nie do pokonania bez Kościoła, bez mądrej, i tylko pozornie umiarkowanej polityki polskiego papieża” (FAZ).
Niemieccy widzowie stwierdzają, że ks. Popiełuszko jest także wzorem dla nich i reszty świata, a film o nim opowiada o „uniwersalnych wartościach”. Reżyser filmu odrzeka, że ksiądz Jerzy wyrasta z dziedzictwa, które jest nam wspólne, zrozumiałe na całym świecie. Wskazuje, że każdy w swoim życiu jest postawiony przed takimi dylematami. „Może wybrać pewien konformizm za cenę sprzewienierzenia się samemu sobie i jakiegoś kłamstwa”, zauważa Rafał Wieczyński, „a może wybrać tę wolność wewnętrzną, która w różnych czasach różnie kosztuje, ale zawsze kosztuje, natomiast daje siłę i właśnie wolność”.
Film przemawia do ludzi także poza Europą
Rafał Wieczyński gościł na pokazach swego filmu o ks. Popiełuszko na całym świecie i wszędzie, jak w Niemczech, wyniósł z dyskusji z publicznością wiele wrażeń. To jest ciekawe, stwierdza, że widać wyraźnie, czy to w Niemczech, w Kanadzie, we Włoszech, czy na Ukrainie, że historia ks. Jerzego przemawia do ludzi. „Ludzie rozumieją. Może przeżywają inaczej, niektórzy nawet bardzo emocjonalnie, jak we Włoszech. W Polsce jeszcze bardziej emocjonalnie, bo jakby wszystkich to dotyczy. Natomiast w Niemczech spokojnie i powiedzmy, bardziej intelektualnie”. Także dyskusje mają w Niemczech inny charakter, opowiada reżyser.
Zauważa on, że wspólne dziedzictwo chrześcijańskie powoduje, że historia księdza, który dojrzewa do swojego męczeństwa, jest człowiekiem również pełnym słabości, z którymi sobie potrafi poradzić, przemawia do ludzi w Europie. Chociaż okazało się też, że nie tylko w tym naszym europejskim kręgu cywilizacyjnym, bo twórcy filmu otrzymali wiele pozytywnych relacji od widzów z Wietnamu, którzy oglądali ten film w Europie. Rafał Wieczyński wspomina też rozmowę z Kenijczykami, którzy odnaleźli w księdzu Jerzym swoich bohaterów.
Film, który Niemcom otwiera oczy
Norbert przypomina sobie atmosferę panującą po zamordowaniu księdza Jerzego. Wtedy po raz pierwszy odwiedził Polskę. „ W filmie tym najważniejsze jest dla mnie przesłanie, że należy bronić wartości, w które wierzymy. To robił ks. Popiełuszko. Wartości rzeczywiście kierowały jego działaniami. To zaawocowało sukcesem Solidarności, ale on tego nie dożył. Uważam, że to, co się wtedy stało, było pczątkiem zjednoczenia Niemiec”, mówi Norbert. Jest on „w stu procentach przekonany”, że ten film „otworzy oczy” wielu Niemcom”, że „wzbudzi wielkie zainteresowanie”.
Renate opowiada po projekcji filmu, że w 1984 wielu Niemców zajętych było niesieniem pomocy dla Polaków, dla podziemnej Solidarności, śledziło z uwagą, co działo się w Polsce. Tragiczna śmierć polskiego kapłana dotarła jednak do jej świadomości znacznie później, ale, jak mówi, „mord polskiego kapłana Niemcy zapamiętali, a teraz obserwuje, jak wydobywa się z czeluści ich pamięci dzięki beatyfikacji ks. Jerzego i pokazom filmu Rafała Wieczyńskiego. Renata sądzi, że Niemcy zainteresują się tym filmem, opowieścią o człowieku, który hołduje „uniwersalnym wartościom”, tym bardziej, jak zaznacza, że jest to bardzo dobry i bardzo ważny film. Także, dlatego, że „poczucie bezpieczeństwa i wygoda usypia naszą czujność, zapominamy o innej rzeczywistości”, zauważa.
Operator filmowy, Kai von Westermann wspomina, że w Niemczech media dużo mówiły o tragicznej śmierci ks. Popiełuszki. Kai miał wtedy 24 lata i interesował się wydarzeniami w Polsce. Uważa on, że historia ks. Jerzego jest ciekawa dla Niemców, bo „jest on jednym z tych ludzi, którzy przyczynili się do ostatecznej zmiany systemu politycznego wschodniej Europy, która w konsekwencji doprowadziła do upadku muru. I to, co on mówił, myślał i robił, było ważne dla zwycięstwa demokracji i wolności”. Kai von Westermann jest przekonany, że film Rafała Wieczyńskiego ściągnie uwagę niemieckiej publiczności: „widziałem film ten najpierw bez napisów, w polskiej wersji i byłem pod wrażeniem dramaturgii i obrazu. Uważam, że publiczność pozytywnie oceni jego wartość i sens, a także to, że jest momentami zabawny. Najważniesze, by przekonać teraz dystrybutorów filmów w Niemczech, ale i dziennikarzy, którzy trochę lękają się tego filmu”, zauważa.
Film, który jest nam pilnie potrzebny
To jest ważny film. „Jest nam potrzebny. Musimy go mieć”– mówi Rupert Neudeck, założyciel organizacji humanitarnej Cap Anamur, która zasłynąła z akcji ratowania uciekinierów politycznych na całym świecie. „Po filmie „Ludzie Boga” Xaviera Beauvois o ostatnich miesiącach życia zamordowanych francuskich trapistów z klasztoru w Tibhirine w Algierii, życzyłbym sobie, żeby film ten w zsynchronizowanej wersji trafił na ekrany bardzo wielu kin w Niemczech. Jest on nam w takim samym stopniu pilnie potrzebny, jak potrzebny jest społeczeństwu w Polsce”, uważa. Z filmu Rafała Wieczyńskiego bowiem płynie przesłanie, żeby „nie być tchórzem”, mówi Rupert Neudeck. „Niemcy i wszyscy innni Europejczycy potrzebują dzisiaj więcej odwagi. Nie wolno im tchórzyć i dać się zastraszyć”, mówi.
Przyjaciele Polski, a także środowiska kościelne w Niemczech z zainteresowaniem obejrzą ten film, twierdzi pastor ewangelicki Rolf Schleßman. Nie znał on całego tła mordu dokonanego na ks. Popiełuszce. Ale po obejrzeniu filmu uświadomił sobie, że jest to „prawdziwa historia męczennika”. Uważa on, że potrzebujemy takich wzorów odwagi. „Potrzebni są nam dzisiaj ludzie z odwagą, a nie konfomiści. To jest cenne przesłanie także dla młodych pokoleń”, zauważa on.
Ten film nie zapełni sal kinowych, ale trzeba koniecznie pokazać, w jakiej sytuacji znajdował się wtedy Kościół, jak trudne było położenie polskiego społeczeństwa, przekonuje Ludwig Schweig, i dodaje, „chociaż nie każdy będzie w stanie znieść ostatnich scen filmu”. Ludwig mieszka w małej miejscowości, Schatzmuehle, i zamierza zorganizować wkrótce dla mieszkańców pokaz filmu o ks. Popiełuszce. Zorganizowanie takiego pokazu to nielada wyzwanie, bo trzeba najpierw zadbać o pieniądze na zapłacenie licencji. Z determinacją zabiera się do tego też emerytowany urzędnik pocztowy, Theo Berger z Wipperfuerth, który planuje zorganizować podobny pokaz w pańdzierniku, bo jak mówi, „ks. Popiełuszko przysłużył się Europie”, lecz ubolewa, że „nie zapisało się to w powszechnej świadomości”.
Film, który ocala całą pamięć
Praca nad filmem trwała 7 lat. Rafał Wieczyński, reżyser i autor scenariusza, zapytany, co zamierzał kręcąc ten film, odpowiada, że chodziło o to, żeby w chwili, kiedy tamten okres zaciera się w świadomości ludzi, kiedy PRL kojarzy się nam z niedoborami w sklepach, z absurdami i śmiesznymi sytuacjami w życiu społecznym, trzeba ocalić pamięć o tym, że kilkaset tysięcy ludzi miało złamane kariery, że gros ludzi poniosło wielkie ofiary w życiu za to, bo chcieli żyć normalnie. To wszystko jest spychane na drugi plan w mediach, wskazuje reżyser. A przecież jednocześnie to był okres Solidarności, „który wychował całe pokolenie”, wskazuje.
Rafał Wieczyński należy do tego pokolenia. Miał 16 lat, i był, jako harcerz, na pogrzebie ks. Jerzego. Dobrze pamięta, co to dla niego wtedy znaczyło. „To był jakby taki ostatni okres romantyzmu w Polsce, gdzie dla wielu białe było białe, a czarne było czarne. I uważam, że teraz taki punkt odniesienia jest nam potrzebny. "Teraz czasy są troszkę inne, ale ta walka dobrego ze złem jest w każdym czasie i to się teraz inaczej nazywa”. Mówi, że kręcąc film chciał razem z żoną, Julitą Świerszcz-Wieczyńską, producentką filmu, po prostu, żeby „następne pokolenie znało i mogło przeżywać, no, nie tak jak my, ale prawie tak, jak my” to, co się wtedy stało". I, co najważniesze, podkreślają, chcą, żeby „ksiądz Jerzy nie był tylko linijką w podręczniku”.
Barbara Cöllen
red. odp.: Andrzej Paprzyca