Przewodnicząca partii Lewica (Die Linke), Ines Schwerdtner, broniła planów wywłaszczeniowych swojej partii w Berlinie. „Chodzi tu o podstawową zasadę: czy mieszkania powinny ponownie znaleźć się w rękach publicznych” – powiedziała Schwerdtner w poniedziałek (21.09.2026) w programie „Morgenmagazin” stacji ARD. Jej zdaniem dyskusja na ten temat „nie jest radykalna w obliczu tak szalonego kryzysu czynszowego, jak ten w Berlinie”.

Czołowa kandydatka na stanowisko burmistrzyni Berlina Elif Eralp nie zamierza iść na żadne ustępstwa w kwestii wywłaszczenia dużych koncernów nieruchomościowych podczas zbliżających się negocjacji koalicyjnych. – Zawsze powtarzałam, że jeśli Lewica wejdzie do rządu, nastąpi uspołecznienie – powiedziała w poniedziałek rano w stacji RBB. Wywłaszczenie jest „możliwe z prawnego punktu widzenia, możliwe do sfinansowania i stanowi jeden z najlepszych środków pozwalających utrzymać przystępne ceny mieszkań” – dodała polityk partii Lewica. – W związku z tym przystępuję do rozmów z tym jasnym mandatem – stwierdziła, odnosząc się do ewentualnych rozmów koalicyjnych z SPD i Zielonymi. To właśnie z tymi partiami dostrzega „najwięcej punktów wspólnych”.

W niedzielę, 20 września, Lewica zdecydowanie wygrała wybory do Izby Deputowanych w Berlinie, pokonując rządzącą dotychczas CDU kanclerza Friedricha Merza. W przypadku przejęcia władzy w stolicy Niemiec Lewica zamierza wywłaszczyć duże koncerny nieruchomościowe. Schwerdtner zwróciła uwagę, że istnieje ku temu „szeroka większość” wśród społeczeństwa. W 2021 roku w referendum większość głosujących opowiedziała się za tym rozwiązaniem.

Podczas gdy Zieloni w Berlinie popierają wywłaszczenie dużych przedsiębiorstw budownictwa mieszkaniowego, socjaldemokraci są temu przeciwni. Zapytana o te „czerwone linie”, Schwerdtner powiedziała w telewizji ARD, że najpierw należy przeprowadzić rozmowy. „I życzyłabym sobie od innych partii odrobiny pokory” – dodała, nawiązując do wyników referendum.

Wywłaszczenie „Deutsche Wohnen & Co.”

W Berlinie od lat toczy się debata na temat wywłaszczenia dużych spółek mieszkaniowych. W 2021 roku większość głosujących opowiedziała się w referendum pod hasłem „Wywłaszczenie Deutsche Wohnen & Co.” za wywłaszczeniem wszystkich koncernów nieruchomościowych posiadających w Berlinie ponad 3 tys. mieszkań. Ówczesny Senat Berlina w składzie SPD-Zieloni-Lewica) powołał następnie komisję ekspertów, która w 2023 roku doszła do wniosku, że uspołecznienie nieruchomości jest zasadniczo możliwe z prawnego punktu widzenia.

Jednak rząd landu Berlin złożony z CDU i SPD, który w niedzielę stracił mandat, nie chciał opracować odpowiedniej ustawy; zamiast tego Izba Deputowanych (parlament landu Berlin) uchwaliła jedynie ustawę ramową dotyczącą uspołecznienia w ujęciu ogólnym. Zarówno inicjatorzy referendum, jak i opozycja mówili o „polityce opóźniającej” i „blokadzie”.

Lewica popiera postulat

Partia Lewica już na wczesnym etapie opowiedziała się za wprowadzeniem w życie wyniku referendum. W zakończonej właśnie kampanii wyborczej do Izby Deputowanych Lewica skupiała się na wywłaszczeniu dużych koncernów nieruchomościowych. Przewodnicząca partii, Ines Schwerdtner, postawiła plany wywłaszczenia jako warunek ewentualnego udziału jej partii w rządzie.

Według sondażu przeprowadzonego przez Infratest dimap w niedzielę wyborczą temat „przystępnych cenowo mieszkań” był najważniejszy dla wyborców Lewicy w Berlinie. Prawie trzy czwarte z nich stwierdziło, że obawia się, iż w przyszłości nie uda im się znaleźć w Berlinie mieszkania w przystępnej cenie.

Rząd Niemiec chce zakazać uspołecznienia

Rząd Niemiec jest jednak zaniepokojony i zamierza zapobiec wywłaszczeniu nieruchomości na mocy ustawy. Gdyby ewentualny rząd krajowy w Berlinie, kierowany przez Lewicę, przeprowadził wywłaszczenia, mogłoby to doprowadzić do poważnego konfliktu z władzami federalnymi.

Już przed wyborami zarysowujący się sukces berlińskiej Lewicy skłonił rząd do podjęcia działań: na początku lipca przywódcy rządzącej Niemcami koalicji CDU/CSU-SPD ogłosili, że zamierzają zakazać uspołecznienia mieszkań na wynajem. Koalicja uchwali ustawę, „która zakazuje wywłaszczania spółdzielni mieszkaniowych” – zapowiedział kanclerz Friedrich Merz. Szef bawarskiej chadecji CSU Markus Söder mówił o „wyraźnym sprzeciwie wobec wszystkiego, co dotyczy socjalizmu i upaństwowienia”. Nie jest jednak jeszcze jasne, jak dokładnie ma to wyglądać.

Wątpliwości co do zakazu wywłaszczania

Pierwsze zastrzeżenia wobec zakazu wywłaszczania pojawiły się wkrótce potem ze strony samego rządu. – Powszechny zakaz z pewnością nie jest możliwy – powiedziała pod koniec lipca minister sprawiedliwości Stefanie Hubig w wywiadzie dla dziennika „Handelsblatt”.

Wątpliwości mają również eksperci. Christoph Degenhart dostrzega „pewne ryzyko konstytucyjne” związane z planem niemieckiego rządu. Kwestią sporną jest uznanie, że sprawa leży w kompetencji rządu Niemiec, a nie krajów związkowych – powiedział konstytucjonalista agencji informacyjnej AFP. – Jeśli jednak przyznamy mu tę kompetencję, to czysta legislacja negatywna – polegająca na stwierdzeniu, że kraje związkowe nie mogą przeprowadzać upaństwowienia – jest z kolei problematyczna – dodał.

Zgadza się z tym konstytucjonalista Joachim Wieland, który za „poważniejszy” problem uważa jednak fakt, „że upaństwowienia są co do zasady dopuszczalne na mocy art. 15 Ustawy Zasadniczej”. W rozmowie z AFP stwierdził: „Aby to zmienić, rząd Niemiec musiałby również zmienić Ustawę Zasadniczą”. Obecnie jednak prawdopodobnie nie ma na to większości politycznej.

Ustawa regulacyjna jako możliwość

Obaj eksperci uważają, że „najbardziej realną drogą“ byłaby „ustawa regulująca sposób przeprowadzenia uspołecznienia” – w takiej ustawie można by w razie potrzeby określić, czego nie wolno upaństwawiać”. Prawnik zwraca jednak uwagę, że nie ma jeszcze orzecznictwa ani w sprawie takiego uregulowania, ani w sprawie zakazu - zatem jest to „nieznane terytorium”. Ostatecznie decyzję podjąć musiałby  prawdopodobnie Federalny Trybunał Konstytucyjny.

(AFP, Reuters/sier)