Niemcy zaostrzają ton. Berlin chce się bronić przed szpiegostwem USA
8 lipca 2014![Symbolbild NSA Spionageaffäre](https://static.dw.com/image/17762673_800.webp)
"Jeżeli tak rzeczywiście jest, to bardzo poważna sprawa" – tymi słowami niemiecka kanclerz ustosunkowała się do rewelacji o zdemaskowaniu pracownika niemieckiej służby wywiadowczej (Bundesnachrichtendienst, BND), który jako podwójny agent dostarczał informacji służbom wywiadowczym USA.
Słowa, które padły z ust Angeli Merkel, są najsurowszą z możliwych form dezaprobaty – zwłaszcza, że znajduje się ona daleko od domu, z wizytą w Chinach. W opinii prof. Lory Anny Violi, ekspertki ds. polityki zagranicznej i bezpieczeństwa w Instytucie im. Johna F. Kennedy´iego na Wolnym Uniwersytecie FU w Berlinie, taka wypowiedź niemieckiej kanclerz jest już dyplomatycznym sygnałem: "Jest to bardzo nietypowe, że w czasie podróży zagranicznej wypowiada się ona na tematy wewnątrzpolityczne".
W podobnym tonie, co niemiecka kanclerz wypowiedział się szef niemieckiej dyplomacji. - Jeżeli te doniesienia się potwierdzą, nie mówimy o drobiazgach - skomentował Frank-Walter Steinmeier (SPD), który nie jest zwolennikiem ostrych określeń.
Ujawnione rewelacje o zatrzymaniu podwójnego agenta przypominają trochę scenariusz filmu szpiegowskiego: 31-letni pracownik niemieckich służb wywiadowczych BND przekazał przez dwa lata 218 dokumentów służbom wywiadowczym USA. Otrzymał za to (stosunkowo niewielką) gratyfikację w wysokości 25.000 euro, a informacje, które rzekomo zapisywał na nośniku pamięci, a następnie przekazywał amerykańskim kolegom, nie miały zbyt wielkiej wartości informacyjnej.
– To jak w jakimś kiepskim dreszczowcu – skomentowała ujawnione szyczegóły w rozmowie z rozgłośnią Deutschlandfunk współprzewodnicząca klubu poselskiego Zielonych w Bundestagu Katrin Göring-Eckart. Dla stosunków niemiecko-amerykańskich, sprawa ujawnienia podwójnego agenta jest bardzo groźna.
Zagrożenia dla relacji transatlantyckich
Szef klubu poselskiego socjaldemokratów w Bundestagu Thomas Oppermann mówił o "bezprecedensowym ataku na nasz parlament i nasze instytucje demokratyczne“, jeśli się okaże, że rzeczywiście inwigilowana była też parlamentarna komisja śledcza ds. NSA w Bundestagu. To gremium, które miało wyjaśnić, w jakim zakresie Agencja Bezpieczeństwa Narodowego USA faktycznie zbierała informacje w Niemczech nie tylko o "zwykłych" obywatelach, ale i o politykach.
Oburzenie po ujawnieniu afery podsłuchowej NSA było wielkie – ale nie wyciągnięto z niej jednak do tej pory konkretnych konsekwencji. Na ostatnim niemiecko-amerykańskim posiedzeniu międzyrządowym obie strony wskazywały w szczególności na transatlantycką przyjaźń i wspólnotę interesów. Teraz jednak, wydaje się, że gesty oburzenia nie wystarczą. Coraz głośniejsze są wezwania do wyciągnięcia namacalnych konsekwencji.
W poniedziałek, na konferencji prasowej w Berlinie, ton wypowiedzi był jeszcze wyraźnie spokojny: zastępczyni rzecznika rządu na naglące pytania dziennikarzy, jak rząd zamierza zareagować na doniesienia, odpowiadała rozwlekle i niekonkretnie. Czekamy na zabezpieczenie informacji – mówiła podkreślając, że najpierw sprawę musi zbadać prokurator generalny, który w ub. tygodniu rozpoczął śledztwo. Więcej z rzeczniczki nie można było wycisnąć.
Jednakże dotychczasowe reakcje rządu RFN za kulisami wskazują na inne nastroje. W ostatni piątek (04.07.2014), przed uroczystymi obchodami amerykańskiego Dnia Niepodległości w Berlinie, niemiecki MSZ wezwał ambasadora USA. Jak potem informował tygodnik "Spiegel", pracownicy Urzędu Kanclerskiego otrzymali polecenie ograniczenia do minimum kontaktów z USA. Podobno rozważano również, czy nie wydalić dyplomatów amerykańskich z Niemiec. Teraz żądają tego nie tylko niektórzy politycy opozycji, ale i obozu rządzącego. Zazwyczaj w ten sposób kara się państwa, z którymi nie ma się bliskich relacji.
Byłoby to coś nowego w historii niemiecko-amerykańskich relacji – rozdźwięk w relacjach między Berlinem a Waszyngtonem, który był już widoczny po skandalu szpiegowskim amerykańskiej NSA, oficjalne zmienił się w głęboką rysę. Nic dziwnego, że minister spraw zagranicznych Frank-Walter Steinmeier dotychczas był powściągliwy w swych wypowiedziach: "W chwili obecnej musimy zachować kolejność – najpierw wyjaśnimy sprawy, a potem zdecydujemy, co robić".
Były przewodniczący komisji spraw zagranicznych Bundestagu, Ruprecht Polenz (CDU), nie ukrywa troski. – Obawiam się, że informacje te stanowią zagrożenie dla sposobu postrzegania podstawowych spraw, którego nie wolno zmieniać w niemieckiej polityce – skomentował. W świecie XXI wieku Niemcy potrzebują niezawodnych partnerów, powiedział Polenz w rozmowie z Deutsche Welle i dodał, że oprócz państw członkowskich UE najważniejszym partnerem Niemiec są nadal Stany Zjednoczone.
Czy Niemcy będą teraz szpiegować USA?
Jednym z zabiegów w odpowiedzi na niedawne rewelacje może być nowe ukierunkowanie pracy niemieckich służb wywiadowczych. Obecnie konkretnie rozważa się rozszerzenie działalności BND w USA. Jak donosił tabloid "Bild", minister spraw wewnętrznych RFN Thomas de Maizière mówił na poufnym posiedzeniu o pilnej potrzebie „perspektywy 360 stopni”, czyli monitorowania działań wszystkich służb wywiadowczych – także tych zaprzyjaźnionych.
Ekspert ds. specsłużb Erich Schmidt-Eenboom nie wierzy, że aktualne wydarzenia wiele zmienią we współpracy wywiadów amerykańskiego i niemieckiego. – W działaniach obydwu służb wywiadowczych zakładam profesjonalny sposób myślenia, a to znaczy, że służby wywiadowcze tak działają – mówi w rozmowie z Deutsche Welle. – Po jakimś czasie przechodzi się nad tym do porządku dziennego – dodaje.
Reputacja niemieckiego "Wielkiego Brata " znad drugiego brzegu Atlantyku mocno ucierpiała też w niemieckim społeczeństwie. Wynika to z raportu Fundacji Körbera. Na pytanie, z kim Niemcy w przyszłości powinny współpracować na arenie międzynarodowej, tylko 56 proc. wymieniło USA, które znalazły się daleko za Chinami i, pomimo ukraińskiego kryzysu, tuż przed Rosją. W Stanach Zjednoczonych panuje w związku z tym przekonanie, że niemieccy politycy przede wszystkim boją się gniewu społecznego. W USA dużo się dyskutuje o tym, mówi politolog Lora Anne Viola, że ostre reakcje Angeli Merkel i innych polityków w Niemczech mają podłoże wewnątrzpolityczne.
Jeanette Seiffert / Barbara Cöllen