Od kościoła do „cafédry”. Dzięki temu mogą go utrzymać
21 lipca 2024![Kawiarnia w kościele](https://static.dw.com/image/69723509_800.webp)
Obsługa przy ladzie ma pełne ręce roboty, zbyt wiele osób chce jednocześnie zamówić ciasto, kawę, lemoniadę lub świeżo usmażone naleśniki. Do tej pory na przedmieściach Moguncji, w Drais, nie było żadnej kawiarni. Lokalna kongregacja protestancka zmieniła ten stan rzeczy i przekształciła swój kościół w „cafédrale”.
– Otwieramy kościół na okolicę – mówi pastor Christoph Kiworr. W miarę możliwości codziennie będzie się coś działo w budynku, który ostatnio był rzadko używany. Czy to muzycy grający tu koncerty, osoby samozatrudnione wynajmujące przestrzeń coworkingową, czy też sąsiedzi spotykający się na kawie.
Parafie protestanckie i katolickie w całych Niemczech stoją przed podobnymi wyzwaniami. Liczba wiernych stale maleje, a koszty utrzymania nieruchomości kościelnych rosną. W kościele protestanckim w Hesji i Nassau, do którego należy zbór w Moguncji-Drais, do 2030 roku liczba budynków ma zostać zmniejszona o jedną trzecią.
Chociaż uwaga koncentrowana jest przede wszystkim na ośrodkach parafialnych i wspólnotowych, dalsze istnienie niektórych kościołów prawdopodobnie również zostanie prędzej czy później poddane pod dyskusję. W innych częściach Niemiec już od dawna rezygnuje się z budynków sakralnych, które nie są już potrzebne.
Istnieje obecnie wiele spektakularnych przykładów konwersji: W Mönchengladbach w Nadrenii Północnej-Westfalii kościół został przekształcony w halę sportów wspinaczkowych, podczas gdy w Bielefeld goście mogą zjeść posiłek w znakomitej restauracji, w której niegdyś odprawiano katolickie msze. W Liebenau w okręgu Kassel do dawnego kościoła wprowadziła się nawet destylarnia ginu. W samej tylko katolickiej diecezji Fulda, która odpowiada za północną Hesję, od 2020 roku zdesakralizowano kilkanaście obiektów.
W Moguncji-Drais, dość zamożnej dzielnicy stolicy kraju związkowego, parafia, która jest również właścicielem drugiego kościoła w sąsiedniej dzielnicy Lerchenberg, nie chciała po prostu sprzedać budynku i się go pozbyć. Jednak działać jak dotychczas także nie chciano, jak mówi pastor Christoph Kiworr: „Zamknięty kościół to najgorsza opcja ze wszystkich”.
Idea stojąca za przekształceniem kościoła w „cafédrale” jest prosta: budynek pozostanie przestrzenią sakralną, regularne „nabożeństwa kanapowe” będą nadal odbywać się tutaj w odświeżonej atmosferze, sprawne pozostaną również organy. Pomysłodawcy spodziewają się, że wielu nowych odwiedzających ożywi mury, a do kasy zaczną napływać pieniądze.
Według Elisabeth März z Uniwersytetu w Lipsku szczególnie w Niemczech Wschodnich od wielu lat powszechne jest ponowne wykorzystywanie kościołów: „Pozbywanie się kościoła jest znacznie bardziej rozpowszechnione na Zachodzie”.
Jako członek interdyscyplinarnej grupy badawczej, teolożka współpracuje z historykami sztuki, architektami i ekspertami ds. nieruchomości, aby zbadać, w jaki sposób wykorzystywane są budynki kościelne. Jeśli ludzie są oddani swojemu kościołowi, wiele jest możliwe, i to nie tylko w dużych miastach: „Małe wiejskie kościoły mogą stać się ważnymi punktami lokalnej identyfikacji”.
Czasami możliwe jest nawet wzmocnienie lokalnej społeczności poprzez projekty konwersji, jak ten w Moguncji. Zabytkowe kościoły zasadniczo nie są wykluczone z takiej ewentualności: „Często słyszy się uprzedzenia, że ochrona zabytków uniemożliwi wszystko, ale też często jest to nieuzasadnione” – mówi Elisabeth März.
Badaczka osobiście ma trudności z akceptacją czysto komercyjnych konwersji, w których do kościoła można wejść tylko „za opłatą”: – Moim zdaniem publiczny charakter musi być do pewnego stopnia zachowany.
Prawdą jest jednak również to, że otwarcie kościoła na wydarzenia kulturalne lub innych użytkowników non-profit zwykle nie wystarcza w praktyce do całkowitego utrzymania budynku bez dotacji kościelnych.
(EPD/jak)