Okrągły stół po 20 latach
10 lutego 2009
"Polski Okrągły Stół był pierwszym akapitem w nowym rozdziale historii Europy. My Niemcy musimy być wdzięczni Polakom za odwagę” – powiedział szef niemieckiego dyplomacji, Frank Walter Steinmeier, na konferencji poświęconej 20. rocznicy Okrągłych Stołów w Polsce i w bylej NRD.
W dwugodzinnej dyskusji na temat wydarzeń 1989 roku uczestniczyli liczni świadkowie tego okresu. Z niemieckiej strony w konferencji wzięli udział premier pierwszego i zarazem ostatniego demokratycznego rządu NRD Lothar de Maziere oraz minister spraw zagranicznych w tym rządzie Markus Meckel z SPD, a z polskiej strony m.in. Tadeusz Mazowiecki, Zbigniew Bujak i Jan Rulewski. Na imprezę zorganizowaną z inicjatywy ministra Steinmeiera nie dotarł natomiast szef polskiej dyplomacji Radek Sikorski, czego powodem miały być aktualne wydarzenia w Polsce w związku z tragiczną śmiercią polskiego zakładnika.
Uczestnicy konferencji przypomnieli, jak doszło do Okrągłych Stołów w Polsce i Niemczech oraz porównali różne punkty wyjściowe w obydwu krajach. Minister spraw zagranicznych Steinmeier przyznał w czasie dyskusji, że ocena wydarzeń lat 80-tych w Polsce dla niego - wtedy studenta o lewicowo-liberalnych poglądach - nie była łatwa.
- “Czuliśmy, że ten świeży powiew z Polski ma w sobie siłę i mieliśmy szacunek dla odwagi ludzi, którzy chcieli rozbić te skostniałe, autorytarne struktury. Ale to, że ruch, który wtedy zrodził się w Polsce, będzie w stanie obalić cały system i że polski Okrągły Stół stanie się epicentrum swoistego trzęsienia ziemi, które poruszy cały świat – to wszystko przerastało moje i nasze ówczesne wyobrażenia”.
Także pierwszy premier NRD Lothar de Mazier przypomniał publicznie niepewność ówczesnego rządu Niemieckiej Republiki Demokratycznej w związku z rozwojem wydarzeń roku 1989:
- “W NRD długo zakładaliśmy, że chodzi o reformy wewnątrz systemu. Dopiero polski Okrągły Stół po raz pierwszy nam uświadomił w dobitnym stopniu, że można ten system przezwycięzyć. Jeszcze w 1985 roku przyjmowalismy Gorbatschowa jak zbawiciela, bo myśleliśmy, że zreformuje on cały socjalizm. Wtedy była pierjestrojka i nikt u nas nie wierzył, że można iść jeszcze dalej i ten system zupełnie pokonać. Polski Okrągły Stół udowodnił, że można.”
Szacunek dla zaczątków społeczeństwa obywatelskiego
Dyskusja w Berlinie toczyła się również wokół roli polskiego Okrągłego Stołu dla ruchów demokratycznych w innych krajach regionu. Tadeusz Mazowiecki powiedział , że to, iż zmiany w Polsce zakończyły się pokojowo, a nie prowokacją czy przewrotem, było zachętą dla całego byłego bloku wschodniego. O NRD pierwszy demokratyczny premier Polski powiedział, że w 1989 roku był to "najwardszy reżim, bo opierał się głównie na bagnetach". Mazowiecki przypomniał też, że o zachodnim sąsiedzie Polski mówiło się wtedy, iż "geograficznie leży na zachód, ale politycznie na wschód”.
Równocześnie były polski premier zaznaczył, że "wspólne przebudzenie" roku 1989 w Polsce i Europie zostało rozpoczęte przez "Solidarność", ale fakt, że się powiodło było wypadkową wielu czynników i wydarzeń. Tadeusz Mazowiecki przypomniał też o inicjatywie obywatelskiej Aktion Suhnezeichen (Akcja Znaku Pokuty), która angażowała się w byłej NRD na rzecz pojednania z Polską:
- "Trzeba powiedzieć, że jednak w tym DDR były grupy, z którymi miałem osobiście związek i do których mam ogromny szacunek dla ludzi, którzy to robili. Oni byli forpocztą pojednania i porozumienia z Polską, jeździli do Polski wbrew niechęci władz NRD, które uważały, że sprawy są załatwione między partiami i państwami i nic więcej nie potrzeba, a oni jednak krzewili to oddolne pojednanie i przyjażń."
Uczestnicy konferencji w Berlinie twierdzili jednoznacznie, że okrągły stół" jako "instrument" rozwiązywania konfliktów był czymś wyjątkowym, co trudno jest jednak zaadaptować w innych regionach świata. "To wymaga wielu sprzyjających okoliczości i odpwiedniego czasu", stwierdził szef niemieckiej dyplomacji.
Na koniec spotkania Steinmeier nawiązał również do aktualnych polsko-niemieckich stosunków i wymienił drażliwy temat Fundacji "Ucieczka, Wypędzenie, Pojednanie", jaka ma upamiętnić wysiedlenia Niemców.
- "Na etapie realizacji tego projektu nadal potrzebna będzie wrażliwość i umiar. Będę się o to starał. Będzie to potrzebne w ciągu następnych tygodni i miesięcy", dodał Steinmeier nie wyjaśniając szczegółów.