1. Przejdź do treści
  2. Przejdź do głównego menu
  3. Przejdź do dalszych stron DW

Okrągły stół po 20 latach

Rozalia Romaniec10 lutego 2009

"Okrągły stół" - polski pierwowzór i jego wschodnioniemiecka replika były tematem specjalnej sesji w Berlinie. Wzięli w niej udział aktywni członkowie ówczesnych wydarzeń i ich świadkowie.

Berlińska konferencja na temat "Okrągłego stołu". Od lewej Lothar de Maziere, Frank Walter Steinmeier, Robin Lauterbach, Tadeusz Mazowiecki.
Berlińska konferencja na temat "Okrągłego stołu". Od lewej Lothar de Maziere, Frank Walter Steinmeier, Robin Lauterbach, Tadeusz Mazowiecki.Zdjęcie: DW

"Polski Okrągły Stół był pierwszym akapitem w nowym rozdziale historii Europy. My Niemcy musimy być wdzięczni Polakom za odwagę” – powiedział szef niemieckiego dyplomacji, Frank Walter Steinmeier, na konferencji poświęconej 20. rocznicy Okrągłych Stołów w Polsce i w bylej NRD.

W dwugodzinnej dyskusji na temat wydarzeń 1989 roku uczestniczyli liczni świadkowie tego okresu. Z niemieckiej strony w konferencji wzięli udział premier pierwszego i zarazem ostatniego demokratycznego rządu NRD Lothar de Maziere oraz minister spraw zagranicznych w tym rządzie Markus Meckel z SPD, a z polskiej strony m.in. Tadeusz Mazowiecki, Zbigniew Bujak i Jan Rulewski. Na imprezę zorganizowaną z inicjatywy ministra Steinmeiera nie dotarł natomiast szef polskiej dyplomacji Radek Sikorski, czego powodem miały być aktualne wydarzenia w Polsce w związku z tragiczną śmiercią polskiego zakładnika.

"Okrągły stół" w Lipsku (1990) wzorowany był na polskimZdjęcie: DHM

Uczestnicy konferencji przypomnieli, jak doszło do Okrągłych Stołów w Polsce i Niemczech oraz porównali różne punkty wyjściowe w obydwu krajach. Minister spraw zagranicznych Steinmeier przyznał w czasie dyskusji, że ocena wydarzeń lat 80-tych w Polsce dla niego - wtedy studenta o lewicowo-liberalnych poglądach - nie była łatwa.

- “Czuliśmy, że ten świeży powiew z Polski ma w sobie siłę i mieliśmy szacunek dla odwagi ludzi, którzy chcieli rozbić te skostniałe, autorytarne struktury. Ale to, że ruch, który wtedy zrodził się w Polsce, będzie w stanie obalić cały system i że polski Okrągły Stół stanie się epicentrum swoistego trzęsienia ziemi, które poruszy cały świat – to wszystko przerastało moje i nasze ówczesne wyobrażenia”.

Także pierwszy premier NRD Lothar de Mazier przypomniał publicznie niepewność ówczesnego rządu Niemieckiej Republiki Demokratycznej w związku z rozwojem wydarzeń roku 1989:

- “W NRD długo zakładaliśmy, że chodzi o reformy wewnątrz systemu. Dopiero polski Okrągły Stół po raz pierwszy nam uświadomił w dobitnym stopniu, że można ten system przezwycięzyć. Jeszcze w 1985 roku przyjmowalismy Gorbatschowa jak zbawiciela, bo myśleliśmy, że zreformuje on cały socjalizm. Wtedy była pierjestrojka i nikt u nas nie wierzył, że można iść jeszcze dalej i ten system zupełnie pokonać. Polski Okrągły Stół udowodnił, że można.”


Szacunek dla zaczątków społeczeństwa obywatelskiego

Dyskusja w Berlinie toczyła się również wokół roli polskiego Okrągłego Stołu dla ruchów demokratycznych w innych krajach regionu. Tadeusz Mazowiecki powiedział , że to, iż zmiany w Polsce zakończyły się pokojowo, a nie prowokacją czy przewrotem, było zachętą dla całego byłego bloku wschodniego. O NRD pierwszy demokratyczny premier Polski powiedział, że w 1989 roku był to "najwardszy reżim, bo opierał się głównie na bagnetach". Mazowiecki przypomniał też, że o zachodnim sąsiedzie Polski mówiło się wtedy, iż "geograficznie leży na zachód, ale politycznie na wschód”.

Tadeusz Mazowiecki po dyskusji panelowej w rozmowie z młodzieżąZdjęcie: DW

Równocześnie były polski premier zaznaczył, że "wspólne przebudzenie" roku 1989 w Polsce i Europie zostało rozpoczęte przez "Solidarność", ale fakt, że się powiodło było wypadkową wielu czynników i wydarzeń. Tadeusz Mazowiecki przypomniał też o inicjatywie obywatelskiej Aktion Suhnezeichen (Akcja Znaku Pokuty), która angażowała się w byłej NRD na rzecz pojednania z Polską:

- "Trzeba powiedzieć, że jednak w tym DDR były grupy, z którymi miałem osobiście związek i do których mam ogromny szacunek dla ludzi, którzy to robili. Oni byli forpocztą pojednania i porozumienia z Polską, jeździli do Polski wbrew niechęci władz NRD, które uważały, że sprawy są załatwione między partiami i państwami i nic więcej nie potrzeba, a oni jednak krzewili to oddolne pojednanie i przyjażń."

Uczestnicy konferencji w Berlinie twierdzili jednoznacznie, że okrągły stół" jako "instrument" rozwiązywania konfliktów był czymś wyjątkowym, co trudno jest jednak zaadaptować w innych regionach świata. "To wymaga wielu sprzyjających okoliczości i odpwiedniego czasu", stwierdził szef niemieckiej dyplomacji.

Na koniec spotkania Steinmeier nawiązał również do aktualnych polsko-niemieckich stosunków i wymienił drażliwy temat Fundacji "Ucieczka, Wypędzenie, Pojednanie", jaka ma upamiętnić wysiedlenia Niemców.

- "Na etapie realizacji tego projektu nadal potrzebna będzie wrażliwość i umiar. Będę się o to starał. Będzie to potrzebne w ciągu następnych tygodni i miesięcy", dodał Steinmeier nie wyjaśniając szczegółów.