W ogłoszonej dzisiaj (12.11.2026) decyzji sędziowie orzekli, że kontrole na granicy polsko-niemieckiej i czesko-niemieckiej wprowadzone przez rząd Niemiec naruszają zasady swobodnego przemieszczania się określone w Kodeksie granicznym Schengen. Sąd przyznał tym samym rację obywatelowi Polski, który zaskarżył rząd Niemiec za przeprowadzanie kontroli granicznych na polsko-niemieckiej granicy oraz obywatelowi Niemiec, który wniósł skargę w sprawie kontroli na granicy czesko-niemieckiej.

- Ten wyrok to potwierdzenie, że moja postawa w sprawie trwających już ponad trzy lata „tymczasowych” kontroli granicznych była właściwa – mówi w rozmowie z DW Jakub Woliński, który zaskarżył rząd RFN. – To również potwierdzenie, że Kodeks z Schengen nadal obowiazuje i powinien być egzekwowany, ponieważ ma znaczenie dla mieszkańców regionów przygranicznych.

Kontrole na pograniczu stały się codziennością, ale sąd zajął się konkretnie dwoma przypadkami opisanymi w skargach powodów. Kontrola Polaka miała miejsce we wrześniu 2024 roku przy wjeździe do Görlitz. Podczas niej mężczyźnie zostały skontrolowane dokumenty tożsamości oraz przeszukany minibus, którym się poruszał. Natomiast drugą skargę złożył mieszkaniec Brandenburgii na kontrolę, która miała miejsce w maju 2026 r., gdy wracał autokarem z Czech do Niemiec.

Sąd uznał obie skargi w obu postępowaniach za uzasadnione, a zaskarżone sytuacje za niezgodne z prawem i obciążył rząd Niemiec kosztami postępowania. W obu przypadkach sędziowie dopuścili też możliwość wniesienia apelacji, uznając, że sprawa ma znaczenie wykraczające poza omawiane dwa konkretne przypadki kontroli z Polską i Czechami.

Pierwszy wyrok ws. kontroli na granicy z Polską

To nie pierwszy tego typu wyrok stwierdzający niezgodność z prawem kontroli prowadzonych przez Niemcy z państwami ościennymi. W ostatnich miesiącach zapadały kilkakrotnie orzeczenia sądu, dotyczące przede wszystkim przedłużanych od 2015 roku kontroli na granicy z Austrią. Natomiast w kwietniu br. sąd administracyjny w Koblencji uznał zaś za niezgodną z prawem kontrolę tożsamości przeprowadzoną przez niemiecką policję na granicy niemiecko-luksemburskiej.

Rozpatrzona przez sąd w Dreźnie sprawa jest jednak pierwszą, która dotyczy kontroli na granicy z Polską. Mimo to Jakub Woliński nie spodziewa się wielkiego przełomu.

- Niestety spodziewam się dalszego ignorowania wyroków, choć mam też nadzieję, że rząd Niemiec pójdzie w końcu jednak po rozum do głowy – mówi nam Woliński. – Zaczynamy bowiem obracać się w bardzo niebezpiecznej sytuacji, kiedy poddawane jest w wątpliwość państwo prawa. Sąd po raz kolejny mówi, że działania rządu Niemiec są bezprawne i bezpodstawne, a rząd mimo to dalej to robi.

KE krytykuje Niemcy

Również Komisja Europejska skrytykowała w czerwcu br. Niemcy oraz osiem innych państw strefy Schengen za utrzymywanie i przedłużanie kontroli granicznych, uznając je za niezasadne. Bruksela podkreśla, że takie działania powinny być stosowane tylko wyjątkowo oraz przez ograniczony czas i wezwali do jak najszybszego zakończenia kontroli na granicach wewnętrznych. Mimo to Berlin odrzuca takie rozwiązanie, tłumacząc to „utrzymującą się sytuacją migracyjną”, chociaż Niemcy w ostatnich miesiącach odnotowują znaczny spadek zarówno składanych wniosków o azyl, jak i nielegalną liczbę przekroczeń granic.

Christoph Tometten, berliński prawnik reprezentujący przed sądem w Dreźnie obu powodów, tak skomentował dla DW dzisiejszy wyrok: - Po raz kolejny sąd administracyjny orzekł, że kontrole graniczne z naszymi sąsiadami są niezgodne z prawem. Rząd federalny musi natychmiast zaprzestać przeprowadzania kontroli granicznych. Chociaż przepływ migrantów może stanowić wyzwanie dla władz, nie uzasadnia to wieloletniego podważania osiągnięć systemu Schengen. 

Rząd Niemiec się broni

Tymczasem przed sądem w Dreźnie przedstawiciel niemieckiego rządu uznał skargi Polaka i Niemca za nieuzasadnione, a kontrole na granicach uzasadnił „koniecznością ograniczenia nielegalnej migracji oraz dbałością o porządek publiczny i bezpieczeństwo wewnętrzne”. Argumentował też, że skargę można wnieść tylko wtedy, gdy istnieje coś więcej niż tylko „mglista możliwość ponownego poddania skarżących osób kontroli”. Sąd uznał jednak, że prawdopodobieństwo ponownego skontrolowania istnieje, szczególnie że powodowie przekraczają granicę często.

Dla Jakuba Wolińskiego dzisiejszy wyrok ma jeszcze inne znaczenie. W lipcu 2025 roku w odpowiedzi na niemieckie działania, kontrole na granicy wprowadziła Polska. Sytuacja mieszkańców pogranicza jeszcze bardziej się skomplikowała – teraz mogą spodziewać się kontroli i związanych z tym utrudnień na drogach po obu stronach granicy.

- Być może polski rząd powinien spojrzeć na moją sprawę i zastanowić się czy dotychczasowy sposób rozmowy z Niemcami jest sensowny. Kontrole po polskiej stronie wprowadzono jako działanie odwetowe – tylko kto jest ofiarą tego odwetu? – pyta Woliński i dodaje, że ofiarą tych działań są mieszkańcy pogranicza. – Dlatego moim zdaniem polski rząd powinien rozważyć zniesienie kontroli na granicach i wniesienie pozwu przeciwko rządowi Niemiec do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejski za łamanie Kodeksu z Schengen.

Chcesz skomentować ten artykuł? Zrób to na facebooku! >>