د ناروې د نوبل جایزې کمیټې د جمعې په ورځ «د اتومي وسلو د له منځه وړلو نړیوال سازمان» یا ICAN د ۲۰۱۷ کال د سولې نوبل جایزې د ګټونکي په توګه اعلان کړ.
کمیټې ویلي دي چې ICAN دغه جایزه «د اتومي وسلو د هر ډول استعمال فاجعه راوړونکو بشري پایلو ته د پام اړولو او همدا راز د تړونونو له مخې د دغې وسلې د بندولو له پاره د مهمو هڅو» له کبله ترلاسه کړې ده.
د نوبل جایزې کمیټې زیاته کړې: «موږ اوس په داسې یوې نړۍ کې ژوند کو چې په کې د اتومي وسلو د کارونې ګواښ دومره لوړ دی چې په یوې اوږدې مودې که نه وو. ځینې هیوادونه خپل اتومي مهمات عصري کوي او د دې ریښتنی ګواښ هم موجود دی چې نور هیوادونه به هم د اتومي وسلو د تولیدولو هڅې وکړي، کله څرنګه چې شمالي کوریا دا کار کوي. اتومي وسلې د بشریت او د ځمکې پر سر ژوند له پاره یو دوامداره ګواښ رامنځ ته کوي.»
دغې کمیټې زیاته کړې: «د ناروې د نوبل جایزې کمیټه کلک باور لري چې ICAN تر بل هر وخت ډیر، تیر کال یوې بې اتومي وسلې نړۍ ته نوی دریځ او توان ورکړی دی.»
نور مطالب:
د نوبل جایزې چینایي ګټونکی شیاوبو ومړ
د نوبل د سولي سږنۍ جایزه د کولمبیا ولسشمر وگټله
د ښځو د بايسکل ځغلوني افغان لوبډله د نوبل جازې ته کانديد سوې
د نوبل جایزې کمیټې همداراز ویلي دي چې ICAN ته د سولې نوبل جایزې ورکول، د اتومي وسلو لرونکو هیوادونو ته دا پیغام هم رسوي چې د اتومي بې وسلې کیدو په برخه کې خپل مسوولیتونه په پام کې ونیسي.
د آلمان د حکومت یوه ویاند ویلي دي چې دغه هیواد د یوې بې اتومي وسلې نړۍ هدف ملاتړ کوي او ICAN ته د دغې جایزې د ترلاسه کولو له پاره مبارکي وايي.
د جایزې ګټونکی سازمان
په جینیوا کې میشت ICAN سازمان له سلو هیوادونو څخه د غیر دولتي سازمانونو یو ایتلاف رامنځ ته کړي دی. دغه سازمان خپل کار په اتریش کې پیل کړ او په رسمې توګه بیا په ۲۰۰۷ کال کې په ویانا کې اعلان شو.
د جایزې تر ګټلو وروسته ICAN یوه بیانیه خپره کړه او د دې جایزې ترلاسه کول یې د ځان له پاره یو «لوی ویاړ» وباله.
په بیانیه کې راغلي دي چې دغه جایزه نه یوازې د میلیونونو کمپاین کوونکو او اندیښمنو وګړو د هڅو ستاینه ده بلکه په هیروشیما او نګاساکي کې د اتومي وسلو د استعمال د قربانیانو یادون هم دی.
د ICAN سازمان مشرې بیتریک فین، په روانه اوونۍ کې د فرانسې خبرې آژانس سره په یوه مرکه کې وویل چې د اتومي وسلو د له منځه وړلو له پاره ډیره لوړه اړتیا موجوده ده. هغې ویلي وو: «اتومی وسلې د نړۍ د ختمولو وړتیا لري.»
د سولې نوبل جایزه ۱،۱ میلیونه ډالر ارزښت لري. تیر کال دغه جایزه د کولمبیا ولسمشر ته ورکړل شوې وه. سږ کال د دې جایزې د ترلاسه کولو له پاره ۲۱۵ وګړي او ۱۰۳ سازمانونه کاندید شوي ول. دغه جایزه یوازې لاس ته راوړنو ته نه ورکول کیږي بلکې د سولې د راتلو له پاره نیت او اهداف هم په پام کې نیسي.
په اوس وخت کې د نړۍ ۹ هیوادونه ۱۶۳۰۰ اتوم بمونه لري. د اتمې وسلو په برخه کې د محدودیت راوستلو له غوښتنو سره سره په دې شمیر کې کموالې نه دی راغلې. په دې انځوریز رپوټ کې به ولیدل شي چې کوم هیواد څومره اتوم بمونه لري.
انځور: Reutersپه ستاکهولم کې د سولې د بین المللي تحقیقاتي موسسې( سِپري) په خبره د اتومي وسلو د شمیر په برخه کې روسیه تر ټولو مخکې ده. پخواني شوروي اتحاد د لومړي ځل له پاره په ۱۹۴۹ کال کې د اټومي وسلو ازمیښت ترسره کړی وو. روسيه په اوس وخت کې ۸۰۰۰ اتومي وسلي لري.
امریکا متحده ایالاتو په ۱۹۴۵ کال کې تر خپل لومړني اټومي ازمیښت لږ وخت وروسته د جاپان پر هیروشیما او ناگاساکي ښارونو باندی اټوم بمونه وغورځول. د سپري په حواله امریکا اوس هم ۷۳۰۰ اتوم بمونه لري.
فرانسه په اروپا کې تر ټولو ډیرې اتومي وسلې لري. د دغو وسلو شمیر ۳۰۰ ښودل شوې دی. فرانسې په ۱۹۶۰ کال کې د اټوم بم جوړولو ټکنالوژي ترلاسه کړی وه.
د آسیا تر ټولو لوې اقتصادي قدرت او د نړۍ تر ټولو لوې د وچې پوځ درلودونکې هیواد چین د پوځ شمیر په هکله دقیق ارقام نه دي ورکړل شوي. اټکل کیږي چې چین ۲۵۰ اټوم بمونه لري. چین په ۱۹۶۴ کال کې خپل لومړنې اټومي ازمیښت ترسره کړی وو.
د ملگرو ملتونو د امنیت شورا دایمي غړي بریتانیې په ۱۹۵۲ کال کې خپل لومړنې اټومي ازمیښت ترسره کړی وو. د امریکا له نږدې متحد هیواد بریتانیې سره اوس وخت ۲۲۵ اټومي وسلې موجودې دي.
پاکستان د ۱۰۰ او ۱۲۰ تر منځ اتومي وسلو درلودونکې دی. کله چې پاکستان په ۱۹۹۸ کال کې اټوم بم جوړ کړ تر هغه وروسته د پاکستان او هند تر منځ کومه جگړه نه ده رامنځته شوې. مخکې تر دې د هند او پاکستان تر منځ دری جنگونه ترسره شوې دي. که څه هم پاکستان وایې چې د دوی اټومي وسلې د دفاعي مقاصدو له پاره دي، خو څارونکي ویره لري که د دغو دواړو هیوادونو تر منځ جگړه رامنځته شي، نو کیدای شي پر یوې اټومي جگړې واوړي.
په ۱۹۷۴ کال کې د لومړي ځل او په ۱۹۹۸ کال کې د دویم ځل له پاره د اټومي وسلو ازمیښت ترسره کونکی هیواد هندوستان له ۹۰ څخه تر ۱۱۰ پورې اوټوم بمونه لري. له چین او پاکستان سره د سرحدي پولو پر سر د شخړې سربیره هندوستان ژمنه کړی چې دغه هیواد به د اتوم بم د کارونې په برخه کې هیڅ کله هم لومړيتوب ونه کړي.
له ۱۹۴۸ څخه تر۱۹۷۳ کاله پورې له عربي هیوادونو سره دری واره جنگیدلې هیواد اسرائيل ۸۰ اټومي وسلې لري. د اسرائیلو د اټومي پروگرامو په برخه کې ډیر لږ معلومات موجود دي.
د اټکلونو له مخې شمالي کوریا لږ ترلږه ۶ اټومي بمونه لري. که څه هم شمالي کوریا له جنوبي کوریا سره شخړه لري، خو د دغه هیواد اټومي پروگرامونو لویدیځ هیوادونه هم اندیښمن کړي دي. د ملگرو ملتونو له خوا د لگول شوو بندیزونو سربیره هم دغه کمونستي هیواد په ۲۰۰۶ کال کې د اټومي وسلو ازمیښت ترسره کړ.
