د غزې تراډه؛ د رفح سرحدي لار جزوي پرانیستل سوه
۱۴۰۴ بهمن ۱۳, دوشنبه
د غزې تراډې او مصر ترمنځ د رفح سرحدي لار له څه د پاسه یوه کال وروسته د لومړي ځل له پاره په دواړو خواوو کې د مسافرو پر مخ د دوشنبې په ورځ په محدود ډول پرانیستل سوه.
د مصر ټلویزیون او د اسرائیل امنیتي سرچینو د دغې سرحدي لارې پرانیستل تائید کړل، تمه کیږي چې دغه اقدام به فلسطیني زخمیانو او ناروغانو ته د غزې د پریښوولو امکانات برابر کړي؛ هغه سیمه چې له دوو کلونو جگړې وروسته یې پراخه ویجاړي تجربه کړې ده. دغه جگړه د حماس ډلې له ترهگر برید وروسته د ۲۰۲۳ م کال په اکتوبر میاشت کې پیل سوه.
هغه فلسطینیان چې له جگړې تښتیدلي ول هم اوس کولای سي خپلو ویجاړه سوو کورونو ته ستانه سي.
یوه اسرائیلي چارواکي د فرانسې خبري آژانس ته وویل: «سر له اوسه، او د اروپايي ټولني د سرحدي مرستو د ماموریت د ټیمونو له رسیدو وروسته، د رفح سرحدي لار د اوسیدونکو د داخلیدو او خارجیدو له پاره پرانیستل سوې ده.»
د اروپايي ټولنې د بهرني سیاست مسؤلي کایا کالاس، وویل: «د رفح د سرحدي لار پرانیستل، د سولي په طرحه کې یو محسوس او مثبت گام دی.» هغې زیاته کړه: «د اروپايي ټولنې ملکي ماموریت په سیمه کې حاضر دی تر څو د سرحدي لار عملیات وڅاري او د فلسطیني سرحدي ساتونکو ملاتړ وکړي.»
د اسرائیل عامه رسنۍ رپوټ ورکړ چې تمه کیږي د دوشنبې په ورځ ۵۰ کسان غزې تراډې ته ننوزي او شاوخوا ۱۵۰ کسان د ۵۰ ناروغانو په شمول، د مصر په هدف له دغې سیمې د وتو اجازه ترلاسه کړي.
سره له دې د مصر په حکومت پورې تړلو رسنیو اعلان وکړ چې د دغي سرحدي لاري د پرانیستلو په لومړیو ورځو کي به، په هرې خوا کې یوازې ۵۰ کسان د تیریدو اجازه ولري.
اسوشیتيد پرس خبري آژانس رپوټ ورکړی دی چي د لارې له پرانیستلو وروسته په لومړیو ساعتونو کې، هیڅوک په هیڅ خوا کې ونه لیدل سو چې له سرحده تیر سي.
د رفح د سرحدي لارې پرانیستل، د سولې د یوې طرحې یوه برخه ده چې د امریکا متحده ایالاتو، قطر او ځینو سیمه ایزو قدرتونو په مرسته، د ۲۰۲۵م کال په اکتوبر میاشت کې ترلاسه سوې ده؛ که څه هم اسرائیل او حماس ډلې په وار وار سره یو بل له هغې څخه په سرغړونې تورن کړي دي.
د روانې اونۍ د شنبې په ورځ په غزې کې روغتونونو اعلان وکړ چې د څو کوچنیانو په گډون لږترلږه ۳۰ کسان، د بې ځایه سوو پر اډې او یوې ودانۍ باندې بریدونو کې وژل سوي دي.
د رفح سرحدي لار ولې دومره اهمیت لري؟
له جگړې مخکې، رفح بهرنۍ نړۍ ته د غزې تراډې یوازینۍ سرحدي لار وه چې د اسرائیل ترکنترول لاندې نه وه.
دغه سرحدي لار د انسانانو د تگ راتگ او همدارنگه د کالیو د انتقال حیاتي لار وه؛ او د زیتون د غوړیو په شان محصولات به د دغې فلسطینيسیمې څخه له نوموړي سرحدي لارې انتقالیدل او په مصر او عربي نړۍ کې به خرڅیدل.
خو کله چې د اسرائیل ځواکونو د ۲۰۲۴م کال په می میاشت کې دغه سرحدي لار ونیوله، نوموړې ارتباطي لار وتړل سوه او په غزې تراډه کې یې بشري او اقتصادي وضعیت لاپسې خراب کړ.
د یکشنبې په ورځ امبولانسونه د دغې سرحدي لار د مصر په خوا کې په کتار کې ولاړ ول تر څو تخلیه سوي ناروغان ترلاسه کړي، چې په پام کې ده د غزې له تراډې څخه به د وتلو لومړني اجازه لرونکي ډلې وي.
محمد ناصر، هغه فلسطینی چې د جگړې په اوایلو کې له ټپي کیدو وروسته یې خپله پښه له لاسه ورکړه، د فرانسې خبري آژانس ته وویل: «د رفح سرحدي لار یوه حیاتي لار ده. زه باید جراحي عملیات وکړم چې په غزه کې یې امکان نسته، خو په خارج کې د ترسره کیدو وړ دي.»
اړونده موضوع: په غزه کې د جګړې دوه کاله؛ اسرائیل څه ترلاسه کړي؟
ناصر په غزه کې له په لسونو زرو ناروغانو او زخمیانو څخه یو دی، خو له هغوی څخه به یې یوازي یو شمیر د وتلو اجازه ولري.
د غزې د روغتیا وزارت چې د حماس ترکنترول لاندې دی، یوه چارواکي وویل چې شاوخوا ۲۰۰ ناروغان له دغې سیمې د وتلو د اجازې د ترلاسه کولو په تمه دي.
د رفح سرحدي لار څرنگه کار کوي؟
که څه هم د رفح سرحدي لار له تخنیکي پلوه تر یو ځایه پرانیستل سوې ده، خو له هغې څخه استفاده یوه څو مرحله یي او بیوروکراټیکه پروسه ده.
د اسرائیل د رسنیو د رپوټ له مخې، مصري چارواکي باید هره ورځ د هغو کسانو نوملړ وړاندې کړي چې د وتلو اجازه به ولري. د خلکو وتل او ننوتل باید په رفح کې د«اروپايي ټولني د سرحدي مرستو ماموریت» (EUBAM) له خوا وڅارل سي، خو یوازې هغه کسان کولای سي تگ راتگ وکړي چې د اسرائیل د استخباراتي دستگاه له خوا تائید سوي وي.
د اسرائیل پوځي ځواکونه همدارنگه په فلسطیني خوا کې ځای پرځای دي او د اسرائیل سرتیري به امنیتي څېړنې ترسره کوي. خو پر پاسپورټونو باندې ټاپې به د فلسطین د خودمختارې ادارې استازې وهي.
له سرحدي لارې تیریدل یوازې د مسافرینو له پاره دي او غزې تراډې ته د مرستندویه موادو انتقال لا له دغې سرحدي لارې امکان نه لري.