اندونيزيا چي د سويل ختيځي آسيا تر ټولو لوی د مخدره توکو بازار بلل کيږي، د مخدره توکو قاچاق وړونکي په اعدام محکوموي. دغه هيواد د «مخدره توکو اضطراري» حالت اعلان کړی او د مخدره توکو په وړاندي د هيڅ رحم نه ښودلو پاليسي پر مخ بيايي.
خو د پاکستان هيواد د دوشنبې په ورځ (د ۲۰۱۶ کال د جولای ۲۵مه نېټه) له اندونيزيا څخه وغوښتل چي د هغه پاکستان اعدامول دي وځنډوي چي ورباندي د مخدره توکو د قاچاق تور دی. پاکستان ويلي چي د دغه پاکستاني پر ضد په ۲۰۰۵ کال کي تر سره سوې محاکمه د بعضو ملاحظاتو له کبله غېرعادلانه وه.
په ۲۰۱۳م کال د مخدره توکو په تور د نيول سوو کسانو پر ضد د اعدام د سزا پلې کېدنې نړيوال په غوسه کړي ول. دا د هغه وروسته چي اندونيزيا ۸ د مخدره توکو قاچاق وړونکي اعدام کړل. په دغو اعدام سوو کي ۷ کسان بهرنيان ول. د ۲۰۱۳ کال اعدامونه د پنځو کالو اعدامونو د وقفې وروسته تر سره سوي ول.
پاکستان په داسي حال کي له اندونيزیا دا غوښتنه کړې ده چي اندونيزيا لږ تر لږه د درو بهرنيانو د اعدامولو پلان لري. په دغو کي د پاکستاني تر څنګ يو نايجيريا او يو د زمبابوې اتباع شامله دي. په ټوليزه توګه اندونيزيا غواړي چي په روان مېلادي کال کي ۱۶ کسان اعدام کړي.
په جکارتا کي د پاکستان د سفارت چارواکي سيد زاهد رضا و رايټرز خبري آژانس ته ويلي دي: «موږ د اندونيزيا و حکومت ته يو خط ليکو چي دغه اعدام دي وځنډوي ولي چي... موږ داسي اندېښنه لرو چي دغه محاکمه عادلانه نه وه.»
رضا زياته کړې چي د اندونيزيا لوی څارنوال ويلي چي په ۲۰۰۵ کال د ۳۰۰ ګرامو هيروينو د قاچاق په هڅه تورن پاکستانی به په نژدې راتلونکي کي اعدام سي. دغه تورن کس ذولفقار علي نوميږي. د رضا په وينا د ذوالفقار د اعدام د پلي کولو په تړاو د اندونيزيايي چارواکو خط و پاکستاني چارواکو او هم يې کورنۍ ته لېږدول سوی دی.
پر ورته موضوع یو انځوريز البوم زموږ له آرشيف څخه(12.03.2014):
د ۲۰۱۴ کال په پای کي بهرني ځواکونه له افغانستان څخه وځي. خو په دغه هيواد کي په ۲۰۱۳ کال کي د کوکنارو کښت نور هم زیات سوی وو.
انځور: picture alliance/AP Photoد نړۍ په بل هيڅ هيواد کي د افغانستان په کچه ترياک نه توليديږي. د نړۍ ۹۰ سلنه تارياک په دغه هيواد کی توليديږي. په ۲۰۱۳ کال کي په افغانستان کي پر ۲۰۹ زره هکټاره مځکه باندي کوکنار کرل سوي ول.
له مخدره موادو سره د ملگرو ملتونو ادارې په کلني راپور کي راغلي دي چي په ۲۰۱۳ کال کي د کوکنارو کښت په سلو کي پنځوس زيات سوی وو. په ۲۰۱۳ مېلادي کال کي په افغانستان کي ۵۵۰۰ ټنه تارياک توليد سوي دي.
د ملگرو ملتونو کاربوهان په دې نظر دي چي له افغانستان څخه د بهرنيو ځواکونو په وتلو سره به د کوکنارو کښت نور هم زيات سي.
د ملگرو ملتونو د اټکل له مخي هر کال په افغانستان کي د نزدې ۹۵۰ ميليونو ډالرو په ارزښت تاريا ک توليديږي چي دغه د دغه هيواد د ملي ناخالصو عايداتو ۴ سلنه جوړوي. افغان حکومت اعلان کړی دی چي په ۲۰۱۱ کال کي د دغه هيواد ۲۰۰زره کورنيو د خپل ژوند اړتياوي د کوکنارو په کرلو سره پوره کړي دي.
افغان بزگران د هر کيلو تارياک په بدل کي ۱۵۰ ډالره ترلاسه کوي چي دا و کوکنارو ته د کرلو غوښتنه ډيروي. د کوکنارو د بديل په برخه کي د نړيوالو تلاښوونو تر اوسه پوري کوم ځای نيولی نه دی.
د کوکنارو د بديل په برخه کي په يو شمېر ولايتونو کي هڅو نتيجه ورکړې ده. د کوکنارو يوازی بديل زعفران بلل کيږي.
په وروستیو کلونو کي ډيرو بزگرو د زعفرانو کرلو ته مخه کړې ده. په افغانستان کي د زعفرانو يو کيلو له ۲۰۰۰ څخه تر ۲۵۰۰ ډالرو پوري پلورل کيږي او له هيواد څخه دباندي بازارونو کي له ۷۰۰۰ څخه تر ۷۵۰۰ ډالرو پوري بيه لري.
سږ کال افغان چارواکو اعلان کړی دی چي په افغانستان کي د زعفران د خرڅلاو بازار نور هم راکښته سوی دی. د دوی په خبره اوس د يوه کيلو زعفرانو بيه ۱۵۰۰ ډالره ده او په نړيوالو بازارونو کي په ۴۵۰۰ ډالرو پلورل کيږي.
د ملگرو ملتونو په راپور کی راغلي دي چي د افغانستان د تارياکو د توليد سم نيمي برخه يې يوازي په هلمند ولايت کی توليديږي. افغان حکومت له کلونو راهيسي تلاښ کوي چي د کوکنارو د کښت پر وخت يې مخنيوی وکړي خو بريالی سوی نه دی.
په افغانستان کي وسله وال طالبان هم د تارياکو له توليد او قاچاق څخه گټه اخلي. کليوالي اوسيدونکي هغوی ته «عشر» ورکوي.
روسيه له کلونو راهيسي له افغانستان څخه د ور قاچاقېدونکو مخدره موادو څخه کړيږي. په انځور کي د تاجيکستان په سرحد کي نيول سوي مخدره مواد ښکاري چي له افغاني قاچاق کوونکي څخه نيول سوي دي.
