یو رپوټ د حکومت په حواله لیکي چې په سوریه او عراق کې د ترهګریزو ډلو په ملاتړ جنګیدونکي شاوخوا ۱۰۰۰ اسلامستان له آلمان څخه دغو هیوادونو ته تللي دي. رپوټ زیاتوي چې له دې شمیر څخه له نیمايي ډیر یې آلماني پاسپورتونه لري.
انځور: picture-alliance/AP Photo
اعلان
رسنیو د یکشنبې په ورځ رپوټ ورکړی چې د آلمان حکومت د شاوخوا ۱۰۰۰ داسې اسلامستانو په هکله معلومات ترلاسه کړي چې له آلمان څخه سوریې او عراق ته د جهاد له پاره تللي او د ترهګریزو ډلو په ملاتړ جنګیږي.
د «فونکه میدیا ګروپ» په نامه رسنۍ رپوټ ورکړی چې په عراق او سوریه کې د جنګیدونکو آلمانانو د شمیر په هکله دغه معلومات د آلمان فدرال حکومت د چپ اړخو د ګوند د یوې پوښتنې په ځواب کې وړاندې کړي دي.
دیادې ورځپاڼې په دې رپوټ کې د آلمان حکومت د امنیتي چارواکو په حواله ویلي چې شخړه ایزو سیمو ته له آلمان څخه د تلونکو ټولو کسانو شاوخوا نیمايي یې آلماني پاسپورتونه لري.
د حکومت له لوري وړاندې کړل شوې شمیرې له آلمان څخه د یو زیات شمیر تلونکو جهادیستانو شمیر په ګوته کوي خو په عین وخت کې دغه شمیرې د دوو کلونو د پخوانیو شمیرو په پرتله بیا ټیټې دي.
د رپوټ په حواله د کردستان د کارګرو ګوند یا «پي. کا. کا» او د کردانو دموکراتیک اتحاد ګوند «پي. وای. ډي» ۲۴۳ تنه ملاتړ کوونکي هم له آلمان څخه وتلي دي ترڅو له خپلو متحدینو سره د اسلامي دولت جنګیالیو پر ضد وجنګیږي. آلمان د «پي. کا. کا» ګوند د یوه ترهګر سازمان په توګه پیژني.
انځور: Imago/Xinhua/A. Safarjalani
که څه هم د سوریې، عراق او ترکیې په زندانونو کې ګڼ شمیر آلماني اسلامستان لا هم د بند شپې او ورځې سبا کوي، خو بیا هم د دوی له جملې څخه د میرمنو او ماشومانو په ګډون یو شمیر یې بیرته آلمان ته راغلي دي.
په رپوټ کې همدا راز ویل شوي چې د آلمان د نوي ائتلافي حکومت د جوړیدو پر سر د خبرو پرمهال د انګلا میرکل په مشرۍ محافظه کاران او د حکومت ائتلافي ملګري سوسیال دموکرات ګوند په دې توافق ته رسیدلي چې د دوه ګوني تابعیت هغه جنګیالي چې په بهرنیو هیوادونو کې د ترهګریزو ملیشو په ملاتړ جنګیدلي وي، آلمان ته په بیرته راتګ سره به ترې آلماني تابعیت بیرته اخیستل کیږي.
د حکومت پر دغه پلان باندې بیا د آلمان د چپ اړخو ګوند د داخلي چارو شنونکي اولا یلپکه سختې نیوکې کړي او دغه اقدام یې د اساسي قانون سره په ټکر کې ګڼلی دی. نوموړې د فونکه میدیا ګروپ په نامه دغې آلمانۍ رسنۍ ته وویل چې په دې اقدام سره به ټول هغه آلمانان هم جزا وویني چې د کردانو په ملاتړ د اسلامي دولت ډلې یا داعش پر وړاندې یې جګړه کړې ده.
زموږ له آرشیف څخه:
په سوريه کي څوک جنگيږي؟
په۲۰۱۱م کال کي د بشار اسد پر ضد سوله ايزه مظاهرې د حکومت تر تند غبرگون وروسته په تاوتريخوالي واوښتې، کورنۍ جگړه پيل سوه او وروسته بيا دغه جگړه د سيمي او نړيوالو قدرتونو له خوا په بيابتي جگړې واوښته.
د سوريې په کورنۍ جگړه کي د اسد ځواک کمزوري
د سوريې انتظامي او امنيتي ځواک د اعتراضونو په مهارولو و نه توانېد او پوځ مداخلې ته مجبوره سو. د سوريې پوځ چي اصلي دنده ئې ظاهراً د سرائيلو له گواښونو سره مبارزه وه، د کورني جنگ ډېر لږ تجريبه ئې لرله.
انځور: picture-alliance/AP Photo
د سوريې پوځ او د اسد رژيم ملاتړي
د سوريې پوځ چي په ۲۰۱۱م کال کي ئې شمېر ۳۰۰زرو کسانو ته رسېد د کورني جنگ په لومړيو کلونو کي ډېر تلفات لرل. د کارپوهانو په نظر اوس به د سوريې د پوځ شمېر ۱۰۰زره وي.
انځور: picture-alliance/dpa
د سوريې آزاد پوځ
د ۲۰۱۱م کال په مارچ مياشت کي د اسد رژيم د اعتراض کوونکو په سرکوبه ولو پيل وکړ. خو لږ وروسته ځيني ناراضي پوځيان بيا له مخالفانو سره ودرېدل او د مظاهره کوونکو د ملاتړ په موخه ئې د سوريې آزاد پوځ جوړ کړ.
انځور: Getty Images/AFP/N. Al-Kathib
د خلکو راټولېدنه
تر سوله ايزه مظاهرو وروسته د جنگ په تودېدو سره د مظاهره کوونکو ډېر له افراطيانو سره يو ځای سول.
انځور: Reuters
د «اسلامي دولت» (داعش) په نوم ډله
د «عراق او شام اسلامي دولت» ډله (داعش) چي وروسته ئې نوم «اسلامي دولت» سو، لومړی په عراق کي جوړه سوه او ډېر ژر سوريې سوريې ته خپلي پوځي او سياسي شبکې وغځولي او د ډېرو مهمو سيمو په نيولو سره ئې ځان په دغه هيواد کي مطرح کړ.
انځور: picture-alliance/dpa
وسله والي افراطي ډلي
د تروريستي شبکې القاعدې پرضد نړيوالي مبارزې په ۲۰۱۲م کال کي په سوريه کي د دغي ډلي فعاليت ډېر کمزور کړ او دغه ډله ډېر ژر پر څو ښاخو ووېشل سوه چي يوې ئې د «جبهه فتح الشام» په نوم په سوريه کي سر راپورته کړ. په سوريه کي نوري افراطي ډلي هم فعاليت کوي.
انځور: picture alliance/ZUMA Press/M. Dairieh
په سوريه کي د روسيې پلی ځواک
روسيې چي په لومړي سر کي د اسد رژيم ته وسلې ورکولې او پوه سول چي د اسد حکومت د قدرت موازنه پر خرابېدو ده ډېر ژر ئې په دغه هيواد کي پوځي حضور ته لاره خلاصه کړه. په ۲۰۱۵م کال کي روسيې د سوريې په جنگ کي برخه واخيستله.
که څه هم چي د اوباما په وخت کي د امريکا سياست له سيمي څخه وتل وو، خو په عراق او سوريه کي د داعش حضور د امريکا شتون اړين کړی. په سوريه کي د امریکا توغندويي بريد وښوله چي دوی هم غواړي په سوريه کي اغېزمن پاته سي.
ايران د اسد رژيم يو له اصلي متحدانو څخه دئ. ايران د سيمي له قدرتونو سره په سوريه کي په يوه نيابتی جنگ اخته دی.
انځور: Atta Kenare/AFP/Getty Images
د ايران مستقیمه مداخله
حسين همداني د ايران د سپاه يو قوماندان چي په سوريه کي وژل سوی دی. ايران تر اوسه له سوريې سره په پوځي او اقتصادي برخه کي په ميلياردو ډالره مرسته کړې ده.
د سوريې په کړکېچ کي د ترکيې رول ډېر مهم او پېچل دئ. په سوريه کي د ناآراميو په پيل سره اردوغان د اسد د مخالفانو ملاتړ پيل کړ.
انځور: Getty Images/AFP
په سوريه کي د ترکيې د ځواکونو عملیات
ترکيې هم لکه ايران فکر وکړ چي په دغه هيواد کي بې له پوځي مداخلي وضعيت د دوی په گټه نه اوړي. له يوې خوا له اسد سره مخالفت او له بله اړخه د کردي ډلو واک ته رسېدل د ترکيې له پاره د سردرد جوړ کړی.
انځور: picture-alliance/dpa
په فارس خليج کي عربي هيوادونه
که څه هم د سعودي عربستان په مشرتوب په فارس خليج کي عربي هيوادونو سوريې ته پوځونه نه دي لېږلي، خو د «اسلامي جبهې» جوړيدل چي مخامخ د عربستان څخه مرستي ترلاسه کوي خپله يو څه دي. قطر او متحد امارات هم په خپل وار سره په سوريه کي د اسد د مخالفانو ملاتړ کوي.
انځور: Reuters/Saudi Press Agency
د لبنان حزب الله
د لبنان حزب الله ډله هم د سوريې په جنگ کي اخته ده. حزب الله چي سړی ويلای سي په لبنان او سيمه کي د ايران پوځي بازو دی، نه ئې سوای کولای چي د سوريې په جنگ کي بې طرفه پاته سي.
انځور: J. Eid/AFP/Getty Images
افغان او پاکستاني شيعه پوځيان
ايران له عراق سره په جنگ کي تجربه پيدا کړه چي د خپلو اهدافو له پاره کولای سي شيعه ډلي و کاروي. په دوی کي «لشکر فاطميون» دله چي له افغان شيعه گانو څخه جوړه ده تر ټولو مهمه ده. يوه بله ډله بيا د «گروه زينبيون» په نوم د پاکستاني شيعه گانو ده. دغه ډلي د ايران په سپاه قدس پوري مربوط دي.
انځور: MEHR
له کوباني ښاره د کردانو دفاع
په کوباني ښار کي له داعش سره په جگړه کي کردانو وښووله چي دوی له افراطيانو سره په جگړه کي ښه متحدان دي. ترکيه بيا په سیمه کي د کردانو د نفوذ زياتېدو سخت مخالف دي.
انځور: picture-alliance/dpa/S. Suna
د سوريې کردان
د سوريې کردان چي د اسد خاندان د حکومت پر مهال له حقوقو بې برخي ول، دغه سیاسي تحولات پخپله گټه کاروي. کردان د اسد رژيم او نورو افراطي ډلو پرضد سخت مقاومت کړی دئ.
انځور: picture alliance/AP Photo
اسرائیل
اسرائيلو له سوريې حکومت سره د مخالفت سره سره تر اوسه د اسد رژيم د مخالفانو ملاتړ کړی نه دئ. دوی يوازي د ايران او حزب الله ډلي د وسلو په زېرمو بريدونه کړي دي. د سياسي چارو کار پوهانو په خبره د سوريې له کړکېچه تر ټولو زياته اسرائيلو گټه اخيستې ده.