د «ولسي غورځنګ» په نامه فعالینو یوه ویاند پرون شنبه (د اپریل میاشتي ۲۴ مه) دغه خبره وکړه، کوم چي د افغانستان د ۳۴ ولایتونو د جملې څخه یې په ۲۵ کي مطبوعاتي کنفرانسونه دایر کړي وه. پر دې سربیره هغوی په انترنیټ کي هم د هغه دپاره فعالیت شروع کړی دی. د دغه غورځنګ یو فعال، اقبال خیبر وویل، د دې دپاره نور هیڅ دلیل او معذرت نه سته، چي نور دي جنګ ادامه پیدا کړي.
پرون شنبه د یوه پریکړه لیک په صادرولو سره هغوی په عین حال کي د امریکا متحده ایالاتو او بین المللي ټولني څخه هم وغوښتل، چي د افغانستان حکومت او د طالبانو رهبران دې ته مجبوره کړي، چي په ترکیه کي د افغانستان په کنفرانس کي برخه واخلي، پر یوه اوربند باندي توافق سره وکړي او د افغانستان د قضیې دپاره د حل یوه لار پیدا کړي.
طالبان، چي د ۱۹۹۶ څخه تر ۲۰۰۱ م کال پوري یې پر افغانستان باندي حکومت وکړ، په کابل کي د لویدیځ پلوه حکومت او خارجي قواوو پر ضد جنګیږي.
بیا د ۲۰۰۱ م کال د سپتمبر پر ۱۱ مه باندي په نیویارک او واشنګټن کي تر ترهګريزو حملو وروسته د امریکا په رهبرۍ یوې نظامي مداخلې د طالبانو واکمنۍ ته خاتمه ورکړه.
د امریکا اوسني جمهوررئیس، جوبایدن د همدې کال د سپتمبر تر ۱۱ مي پوري د افغانستان څخه د ټولو امریکايي قواوو د وتلو اعلان کړی دی. دا هم پداسي حال کي ده، چي پخواني جمهوررئیس، دونالد ترمپ د می میاشتي تر اولي نیټې پوري د طالبانو سره د خپلو قواوو د وتلو موافقه کړې وه.
په سوریه کي ۱۰ کاله مخکي کورنۍ جګړه د عربي پسرلي په نامه د ولسمشر بشارالاسد پر وړاندي په سوله ایزو مظاهرو سره پیل سوه. په دغه جګړه کي تر ۳۸۷ زره اضافه انسانان وژل سوي دي. اوس هغه په یوې نیابتي جګړې اوښتې ده.
انځور: Getty Images/AFP/K. Al-Masriد سوریې په جنوب دمشق او دارعا کي پاڅون کوونکي د دغه هیواد د واکمن بشاالاسد پر ضد راپورته سول.
د شورشیانو مشر ډګروال ریاض الاسد او نورو یاغیانو د (FSA) په نامه د سوریې آزاد پوځ جوړ کړ.
(FSA) د سوریې په شمال کي لوی اقتصادي مرکز حلب او وروسته یې د حُمص سیمي هم ونیولې.
دمشق ته نژدې په شرقي غوطه کي د کیمیاوي برید په نتیجه کي، د امریکا متحده ایالاتو په حواله ۱۴۰۰ انسانان ووژل سول.
امریکا متحده ایالات په یوه پوځي ماموریت سره خبرداری ورکړ، په دې ډول اسد د سوریې د زهرجن ګاز ارسنال «فابریکې» د له منځه وړلو سره موافقه وکړه.
د اسلامي دولت په نامه سني جهادي ملیشو د رقعې په نیولو سره د سوریې په شمالي ښار کي خپله پلازمېنه اعلان کړه، د وحشت یوه واکمني. حکومت او اپوزیسیون د ملګرو ملتونو په منځګړیتوب په اول وار په ژنیو کي مخامخ خبري وکړې چي کومه نتیجه یې ور نه کړه.
تر کلونو محاصرې وروسته د سوریې حکومتي ځواکونو د حُمص زوړ ښار بیرته له یاغیانو ونیو.
په اصطلاح اسلامي دولت (داعش) ملیشو د عراق او سوریې نوري برخې هم تر خپلي ولکې لاندي راوستې. امریکا متحده ایالاتو د دغي ډلي په مقابل کي نړیوال ائتلاف جوړ کړ.
امریکا متحده ایالات د عربي او اروپايي متحدینو سره یو ځای په سوریه او عراق کي د داعش پر ملیشو هوايي بریدونه پيل کړل. آلمان هم پکښې ونډه واخيستله.
د (YPG) په نامه کُردي ملېشې تر سختو جګړو وروسته د داعش ملېشې د ترکیې سرحد ته نژدې، د سوریې له شمالي ښار کوبانه څخه و ایستلې.
د «موږ یې تر عُهدې وتلای سو» په ویلو سره د آلمان صدراعظمي انګیلا میرکل په تاریخ کي یوه جمله ثبت کړه. دغه جمله هغو ډیرو مهاجرو ته متوجه وه چي په خاص ډول له سوریې څخه د بالکان له لاري آلمان ته راتلل.
روسیې د «ترهګرو» پر وړاندي هوايي بریدونه پیل کړل، له همدې کبله د سوريې پوځ د لتاکیا او حلب ځیني سیمې بیرته ونيولې.
د امریکا متحده ایالاتو او روسیې په منځګړیتوب د هیواد په سطحه یو اوربند رامنځته سو چي ډیر ژر بیرته له منځه ولاړ.
د سوریی نظامي ځواکونو د روسیې او ایران په ملاتړ په حلب کي د داعش د ځواکونو په وړاندي عملیات پیل کړل. درې میاشتي وروسته دغه ستر ښار په بشپړ ډول د سوریی د حکومت تر کنترول لاندي راغی.
د ترکیې او روسیې په منځګریتوب د اسد د مخالفینو او د هغه د حکومت ترمنځ یو اوربد رامنځته سو.
په کوچني ښار خان شیخون کي د کیمیاوي موادو په یوه شکمن برید کي ۸۶ ملکي کسان ووژل سول.
امریکا متحده ایالاتو د هغه په جواب کي په اول وار پر حکومتي ځواکونو حمله وکړه او د الشریعت نظامي هوايي ډګر یې وویشت.
د سوریې د دموکراتیکو ځواکونو په وسیله د ماغوز د ښار په نیولو سره ، داعش تر خپل کنترول لاندي وروستۍ سیمه له لاسه ورکړه.
ترکیې د کردي ملیشو په وړاندي نوي عملیات پیل کړل. د همدې میاشتي آخره وه چي د داعش مشر ابوبکر البغدادي د سوریې په شمال لویدیځ کي د امریکا متحده ایالاتو په یوه برید کي ووژل سو
د روسیې او ترکیې په منځګړیتوب د داسي یوه اوربند اعلان وسو چي د اسد د ځواکونو د پرمختګ مخنیوی یې وکړ.
د سوریې د حکومت له خوا د قتلونو او شکنجو په اړه د لومړۍ نړیوالي پروسې په توګه، د آلمان محکمې د سوريې د استخباراتو یو غړی په بشریت ضد جنایتونو کي د لاس لرلو په تور محکوم کړ.
GP/NZ/DW
