دونالد ترمپ یو وار بیا امریکا ته په افغانستان کې د بګرام هوایې اډې د سپارلو غوښتنه کړې، او دغه غوښتنه یې د طالبانو پر وړاندې له یوه «مبهم ګواښ» سره مطرح کړې ده.
د امریکا متحده ایالاتو ولسمشر د شنبې (د سپټمبر ۲۰ نیټه) په ورځ په خپله ټولنیزه شبکه سوشل تروت کې ولیکل: «که افغانستان د بګرام هوایي اډه جوړونکو ته یې، یعنې امریکا متحده ایالاتو ته بیرته ونه سپاري، ناوړه پيښې به رامنځته شي.»
د امریکا ولسمشر دقیق ونه ویل چې څه به پيښ شي، خو دا موضوع ورته دومره ارزښت لري چې درې ورځې په پرله پسې ډول یې دغه غوښتنه مطرح کړې ده.
ترمپ د لومړي ځل له پاره بریتانیې ته د خپل رسمي سفر پر مهال په ښکاره ډول وویل چې حکومت یې د بګرام هوایې اډې د بیرته ترلاسه کولو غوښتونکی دی؛ هغه اډه چې په ۲۰۲۱م کال کې د امریکا له خوا تخلیه شوې وه.
ترمپ سپينې ماڼۍ ته د بیرته را ستنیدو وخت راهیسې په وار وار له افغانستان څخه د امریکایي ځواکونو پر وتلو، چې د پخواني ولسمشر جو بایډن په وخت کې یې صورت نیولی و، نیوکې کړي دي او په افغانستان کې یې د چین د نفوذ زیاتیدو له کبله انديښنه ښودلې ده.
دا دریم ځل دی چې د امریکا ولسمشر د بګرام د هوایي اډې د بیرته سپارلو غوښتنه کوي.انځور: Andrew Harnik/AFP/Getty Images/picture alliance کله چې خبریالانو د شنبې په ورځ له ترمپ څخه په سپینه ماڼۍ کې پوښتنه وکړه چې ایا د بګرام هوایي اډې د بیرته نیولو له پاره یو وار بیا افغانستان ته د امریکایي ځواکونو د استولو اراده لري، ځواب ورکړ: «په دې هکله څه نه وایم، خو مونږ له افغانستان سره د مذاکراتو په حال کې یو او غواړو هر څومره زر چې کیدای شي بیرته یې ترلاسه کړو او که دا کار ونه کړي، وبه ګوري چې څه به وکړو.»
د بګرام هوایي اډه چې له کابل څخه شاوخوا ۴۰ کیلومتره واټن لري په ۲۰ کلونو کې د امریکا او د دغه هیواد د متحدینو په پوځي عملیاتو کې یې مهم نقش لوبولی دی.
طالبانو د ۲۰۲۴م کال په اګست کې د دغې ډلې واک ته د رسیدو د دریمې کلیزې د لمانځنې پر مهال په دې اډه کې نظامي رسم ګذشت ترسره کړ چې په هغې کې د چین او ایران دیپلوماتانو هم حضور درلود.
د طالبانو حکومت په ځانګړي توګه د ښځو او نجونو پر وړاندې د خپلو سیاستونو له کبله په نړیواله کچه په انزا کې قرار نیولی دی او د ترمپ وړاندیز کولی شي دې وضعیت ته تغیر ورکړي.
ترمپ په سپینه ماڼۍ کې خبریانو ته ویلي چې امریکا نباید هیڅ کله دغه اډه له لاسه ورکړې وای او له طالبانو سره د دې هوایي اډې د بیرته نیولو پر سر خبرې اترې روانې دي.
په بګرام هوايي اډه کې د امريکايي ځواکونو ويجاړ شوي سامانونه
بګرام هوايي اډه له کابو شلو کلونو راهيسې د امريکايي ځواکونو د قومندې مرکز وو. اوس له څه مودې راهيسې د دغي اډې خالي کول پيل شوي دي. ډېر توکي ويجاړ او غورځول شوي دي. ځيني په دې ويجاړو کې خپل بخت آزمايي.
انځور: Adek Berry/Getty Images/AFPتاريخ ليکونکي کيدای شي يو وخت پر دې اختلاف سره ولري چې په افغانستان کې د امريکا له پوځي ماموريت څخه څه پاته شول؟ خو اوس لا روښانه ده چې څه چې عملاً «پاتيږي» هغه ډېر کباړ يا زاړه توکي دي.
کابو شل کاله د بګرام هوايي اډه د امريکايي ځواکونو د قومندې مرکز وو. اوس په داسې حال کې چې د امريکايي پوځ بشپړ وتلو ته تقریباً ۱۱ هفتې پاتې دي، هغوی ډېر وسايل يا خو له ځان سره وړلی شي او يا یې هم افغان امنيتي ځواک ته سپاري. خو ډېر هغه توکي چې نه انتقاليږي، ويجاړ کړل شوي دي.
په تېرو دوو لسیزو کې تر سلو زرو ډېرو امريکايي عسکرو په بګرام هوايي اډه کې دنده ترسره کړې ده. د کابل په شمال کې پرته دغه هوايي اډه په دغه موده کې په يوه کوچني امريکايي ښارګوټي بدله شوې وه: د سړک پر غاړه د فاست فوډ غرفې او رستورانتونه هم جوړ شوي ول. په انځور کې یې سړی ليدلی شي چې د لويديځ تمدن له لاسته راوړنو څخه څه شي باقي پاتې دي.
د چا له پاره کباړ او د چا له پاره د کار توکي
د بګرام اډې د دروازې دباندې دغه انبار د ځينو له پاره د بخت آزموينې ځای دی. دلته په لسونو کسان راځي او په دې پاتې شونو کې لټه کوي څو د کار يو څه پيدا کړي. لکه دغه سړی چې پوځي موزې یې موندلي دي. ځيني یې په ليلامي کې د خرڅلاو له لارې ګټې ته په تمه دي.
په بګرام کې د کمپيوترونو انبار ډېر دی. د دې ډول سرکټ بورډونو ځينې ميخونه او برخې بيا کارول کيدلی شي. سربيره پر دې ځيني وخت پکې مس او آن په لږه اندازه سره زر هم موجود وي. هلته ځيني قيمتي توکي هم موندل کيږي.
د بګرام راتلونکې به څه وي؟
د هندوکش د غرونو په پلمنه کې پرته د بګرام اډه د پوځ د مقر په توګه يو اوږد تاريخ لري. له ۱۹۷۹م کال څخه د پخواني شوروي اتحاد ځواکونو هم دغه اډه د مقر په توګه کاروله. اوس چې امريکايان وځي نو د طالبانو لاسو ته د دغه اډې لوېدو په اړه اندېښنې موجودې دي. دا به د هغوی له پاره يوه ډېره مهمه ستراتيژيکه بريا وي.
د ځواکونو اخراج چې خطر ورسره مل دی
د می مياشتې له لومړۍ نېټې څخه د ځواکونو وتل پېل شوي دي. بهرني ځواکونه د خپلو ويجاړ کړو شيانو د ځای پر ځای کولو له پاره کافي وخت نه لري. دمګړۍ د پوځيانو د اخراج پر وخت د طالبانو د ممکنه بريدونو د ځواب ويلو له پاره درنې وسلې او اضافي عسکر لا پاتېږي. د ناټو په پريکړنده ماموريت کې ۳۶ هيوادونو ونډه لرله چې په دې وروستيو کې یې په ترڅ کې ۲۵۰۰ امريکايي او ۱۱۰۰ آلماني عسکر په افغانستان کې ميشت ول.
ټول لاس په کار دي: يوه نجلۍ په ويجاړو کړل شويو شیانو کې يو وسپنیز بکس موندلی دی. افغان ښځو او نجونو پر ټولو مشکلاتو سربیره چې لري یې په افغانستان کې د امريکايي له خوا د طالبانو رژيم له ړنګيدو څخه ګټه واخيستله. هغوی وکولی شول ښوونځي ته ولاړې شي او ښځو وکولی شول د هيواد په کابو ټولو ادارو کې په لوړو څوکيو کي کار وکړي.
د پاته شونو په دې انبار کې ځيني موندنې يوازې معنوي ارزښت لري. ځيني یې اوس همداسې دلاسايي توکو ته اړتيا لري: د بګرام هوايي اډې په شا او خوا کې د هغه سيمه ایز کارکوونکي ميشت دي. هغوی د دې هوايي اډې له درکه خپله نفقه برابروله. ډېری به اوس د خپلو کورنيو له پاره د ژوند کولو نوې لارې چارې لټوي.
په افغانستان کې د امريکا له کابو شل کلن ماموریت څخه د دې انبار پرته نور څه پاتيږي؟ د امريکا ولسمشر جو بايدن د جون پر ۲۵ نېټه له ولسمشر غني سره په سپينه ماڼۍ کې د ليدنې کتنې پر وخت ژمنه وکړه چې «د افغانستان او امريکا مشارکت پای ته نه رسيږي.» په ميليونو افغانان به دې ته سترګې په لار وي چې بايدن خپله دا ژمنه پوره کړي.
