د امريکا متحده ایالاتو د دفاع وزارت لوړپوړو چارواکو د پنجشنبې په ورځ ويلي دي چې د چين نوی اتومي اوبتل د روان ميلادي کال په سر کې د جوړېدو پر مهال ډوب شوی دی.
د جون مياشتې د ستېلايت په انځورنو کې د ووچانګ د کښتۍ جوړولو په کارځای کې چېرې چې د ژاو – کلاس تهاجمي اوبتل لنګر اچولی وو، کرنینونه يا جرثقیلونه ليدل کیږي.
امريکايي چارواکو د اسوشتید پريس او رويترز په ګدون يو شمير خبري آژانسونو ته ويلي دي چې دا انځورونه ښيي چې کښتۍ ښايي د می او جون مياشتو ترمنځ موده کې ډوبه شوي وي.
چين د اوبتل د اوسني وضعيت په تړاو څه تائيد کړي نه دي. د اوبتل د ډوبېدو خبر لومړی د والستريت ژورنال له خوا خپور شوی وو.
چين: په دې اړه د ويلو له پاره څه نه لرو
د جوړېدو پر مهال به د يوه اوبتل ډوبېدل د چين له پاره چې د خپلو سمندري وړتياو پراخولو ته یې دوام ورکړی دی، يوه بالقوه ضربه وي.
په واشنګټن کې د چين د سفارت يوه وياند وويل: «موږ ستاسې له خوا د ذکر شوي خبر په اړه خبر نه یو او دمګړۍ له شريکولو له پاره هیڅ معلومات نه لرو.»
امريکايي چارواکو چې د نوم نه ښوولو په شرط یې رويترز خبري آژانس سره خبرې کړي، وويل دا د حيرانتيا وړ نه ده چې د چين سمندري ځواک دې د اوبتل د ډوبېدو خبر پټ کړي.
دوی زیاته کړې ده: «د روزنې د معيارونو او ابرازو د کيفيت په اړه پر پوښتنو سربيره دې پېښې د پي ال ای [د خلکو د آزادۍ پوځ] د داخلي مسئوليت پذيرۍ او د چين د دفاعي صنعت د نظارت په اړه ژورې پوښتنې رامنځته کړي دي چې له اوږدې مودې راهيسې له فساد سره لاس او ګريوان دی.
زموږ له آرشيف څخه:
په اوس وخت کې د نړۍ ۹ هیوادونه ۱۶۳۰۰ اتوم بمونه لري. د اتمې وسلو په برخه کې د محدودیت راوستلو له غوښتنو سره سره په دې شمیر کې کموالې نه دی راغلې. په دې انځوریز رپوټ کې به ولیدل شي چې کوم هیواد څومره اتوم بمونه لري.
انځور: Reutersپه ستاکهولم کې د سولې د بین المللي تحقیقاتي موسسې( سِپري) په خبره د اتومي وسلو د شمیر په برخه کې روسیه تر ټولو مخکې ده. پخواني شوروي اتحاد د لومړي ځل له پاره په ۱۹۴۹ کال کې د اټومي وسلو ازمیښت ترسره کړی وو. روسيه په اوس وخت کې ۸۰۰۰ اتومي وسلي لري.
امریکا متحده ایالاتو په ۱۹۴۵ کال کې تر خپل لومړني اټومي ازمیښت لږ وخت وروسته د جاپان پر هیروشیما او ناگاساکي ښارونو باندی اټوم بمونه وغورځول. د سپري په حواله امریکا اوس هم ۷۳۰۰ اتوم بمونه لري.
فرانسه په اروپا کې تر ټولو ډیرې اتومي وسلې لري. د دغو وسلو شمیر ۳۰۰ ښودل شوې دی. فرانسې په ۱۹۶۰ کال کې د اټوم بم جوړولو ټکنالوژي ترلاسه کړی وه.
د آسیا تر ټولو لوې اقتصادي قدرت او د نړۍ تر ټولو لوې د وچې پوځ درلودونکې هیواد چین د پوځ شمیر په هکله دقیق ارقام نه دي ورکړل شوي. اټکل کیږي چې چین ۲۵۰ اټوم بمونه لري. چین په ۱۹۶۴ کال کې خپل لومړنې اټومي ازمیښت ترسره کړی وو.
د ملگرو ملتونو د امنیت شورا دایمي غړي بریتانیې په ۱۹۵۲ کال کې خپل لومړنې اټومي ازمیښت ترسره کړی وو. د امریکا له نږدې متحد هیواد بریتانیې سره اوس وخت ۲۲۵ اټومي وسلې موجودې دي.
پاکستان د ۱۰۰ او ۱۲۰ تر منځ اتومي وسلو درلودونکې دی. کله چې پاکستان په ۱۹۹۸ کال کې اټوم بم جوړ کړ تر هغه وروسته د پاکستان او هند تر منځ کومه جگړه نه ده رامنځته شوې. مخکې تر دې د هند او پاکستان تر منځ دری جنگونه ترسره شوې دي. که څه هم پاکستان وایې چې د دوی اټومي وسلې د دفاعي مقاصدو له پاره دي، خو څارونکي ویره لري که د دغو دواړو هیوادونو تر منځ جگړه رامنځته شي، نو کیدای شي پر یوې اټومي جگړې واوړي.
په ۱۹۷۴ کال کې د لومړي ځل او په ۱۹۹۸ کال کې د دویم ځل له پاره د اټومي وسلو ازمیښت ترسره کونکی هیواد هندوستان له ۹۰ څخه تر ۱۱۰ پورې اوټوم بمونه لري. له چین او پاکستان سره د سرحدي پولو پر سر د شخړې سربیره هندوستان ژمنه کړی چې دغه هیواد به د اتوم بم د کارونې په برخه کې هیڅ کله هم لومړيتوب ونه کړي.
له ۱۹۴۸ څخه تر۱۹۷۳ کاله پورې له عربي هیوادونو سره دری واره جنگیدلې هیواد اسرائيل ۸۰ اټومي وسلې لري. د اسرائیلو د اټومي پروگرامو په برخه کې ډیر لږ معلومات موجود دي.
د اټکلونو له مخې شمالي کوریا لږ ترلږه ۶ اټومي بمونه لري. که څه هم شمالي کوریا له جنوبي کوریا سره شخړه لري، خو د دغه هیواد اټومي پروگرامونو لویدیځ هیوادونه هم اندیښمن کړي دي. د ملگرو ملتونو له خوا د لگول شوو بندیزونو سربیره هم دغه کمونستي هیواد په ۲۰۰۶ کال کې د اټومي وسلو ازمیښت ترسره کړ.
ب. ص/ ن. ز (AP, Reuters)
