تجربو ښودلي چې ځوانان د پاخه عمر لرونکو په پرتله ژر ژبه زده کوي، خو مشران ډیری وخت ناکاميږي.

اندريس برينکمن (Andreas Brinkmann) د ويزل ښار د ښوونځي مدير دی. د ښوونځي کارونه له همدې ځایه پيليږي. په ۲۰۱۶ کال کې دغه ښوونځي کې ۱۶۰۰ مهاجر شامل شول. په همدې کال ۱۹۰ تنو د بي آينس سندونه واخيستل.

مونيکا کلينګ (Monique Kling) ښوونځي کې سکرتره ده. هغه د خپل کاري مسئوليت له مخې د ښوونځي تر بل هر مسئوله زياته له مهاجرو سره په اړيکه کې وي. له همدې امله په مهاجرو کې محبوبه او مشهوره ده.

ښوونځی يوازې هغو مهاجرو ته د بس ټيکټونه ورکوي چې کورونه يې لږ ترلږه له ښوونځي څخه په حدود د ۳ کيلومترو لري وي. پاتې نور مهاجر تر ډیره بريده له بایسکلونو کار اخلي.

په ټولګيو کې تر څنګ د دې چې د مختلفو هيوادونو او اديانو پيروان څنګ په څنګ په ګډه درس وايي. د عمر او جنسيت د توپيرونو خبره هم په کې مطرح نده.

پر زدکونکو عملي محاوره کول او ديالوګ د درسي پروګرامونه يوه مهمه برخه ده. دا د بي آينس ټولګی دی. د بې آينس سند په لرلو مهاجر ته ډير سهولتونه برابريږي. د ټولګي يو شمير زده کونکي نغواړي چې انځورونه يې واخيستل شي.

ښوونکې دايمند (Deimann) د خپلو زده کونکو له عملي کاره ننداره کوي. زده کونکي له هغې خوښ بريښي. دوی وايي د استادانو صمیمي او دوستانه رويې سبب ګرځي چې دوي تشویق او ښه زده کړه وکړي.

هغه مهاجر چې د بي آينس سند ترلاسه کړي يوه ګټه يې دا ده چې حکومت ورته د بي څوای يا بي دوه ټولګی هم برابروي. پله بې آینس پرته درسونه ډیر سختيږي.

د ښوونځي عمومي مدير اندريس برينکمن يوازې په مهمو ورځو لکه د کلنې رخصتي اعلان او داسې نورو مناسبتونو کې ټولګېو ته راځي. هغه وايي يوازې د بي آينس ټولګي لپاره حکومت پر هر شاګرد ۲۰۰۰ يورو مصرفوي.

د ويزل ښار ښوونځي په ورځ کې درې وخته (سهار، ماسپښين او ماښام) صنفونه لري. هر صنف ۵ درسي ساعتونه لري.

په هرو پنځو درسي ساعتونو کې دوه ځلې د ۲۰ دقيقو لپاره د چاي تفريح په نظر کې نيول شوې ده. د وقفې پر وخت کانتين کې د زده کونکو ګڼه ګوڼه زياته شي.

د ويژل ښار د آلماني ژبې د زدکړي ښوونځي مدير وايي چې درې وخته صنفونه يې د شاوخوا ۵۰ تنو ښوونکو لخوا تدريس کيږي. دا ماسپښين وخت يو د بي څوای يا بي دوه ټولګی دی.

د کتاب، قلم، کتابچې او داسې نورو اړتياو برابرول د مهاجر په غاړه دي. خو ځينو مواردو کې مرستې هم کیږي.

له عمومي امتحانه ويره يوه عام خبره ده. عمومي امتحان د ټاګلي هيئت په شتون کې په ډیره منظمه او ښه مديريت سره اخيستل کيږي او د شاګردانو د امتحان پارچې په مرکز کې د (ايالت پلازمينه) کې کتل کیږي.

د امتحان په صحنه کې شاګردان د موبايل لرو اجازه نلري. له امتحان څخه دمخه ټول موبايلونه ټوليږي.

تيودور او ملګری ېې ګريګوري (کيڼ لور) چې عمرونه يې پاخه دي وايي چې د ويزل ښار کې يې څو مياشتې درس وویل خو څه يې په کې زده نکړل. د ښوونځي مدير هم دا مني چې د پاخه عمر لرونکي د ځوانانو په پرتله ډیر وخت ته اړتيا لري تر څو آلماني زده کړي.

خو دا دواړه رومانيايي مهاجر بيا په دې خوښ دي چې په يو ساختماني شرکت کې کار کوي. ګريګوري وايي چې په ساعت لس يورو ورکوي چې دا ښې پیسې دي. دوي وايي چې دلته به د کار ترڅنګ رو رو ژبه هم زده کړي.

ښوونکې ماريا کرولي (Maria Caroli) پر خپلو زده کونکو تل ټينګارکوي چې يوازې ښوونځی ته په راتلو دې بسنه نکوي. هغه مهاجرو ته تل توصيه کوي چې هره ورځ کم له کمه دوه ساعته آلماني راډيوي پروګرامونه واوري.

خو اندريس برينکمن بيا وايي که مهاجر غواړي چې آلمان کې تحصيل وکړي يا په اداراتو کې کار وکړي بيا د ژبې رسمي سنده لرل ډیر مهم ده. هغه وايي چې« له بي آينس پرته هيڅ چانس نشته». دی وايي تير کال يې ښوونځي کې ۱۶۰۰ تنه مهاجر شامل شول.

برينکمن وايي د بي آينس په لرلو مهاجر کولای شي تحصيلات وکړي، دفترونو کې کار پيدا کړي، حکومت ورته په نورو اوچتو صنفونو کې د زدکړې وړيا شرايط برابروي او تر ټوله لويه ګټه يې دا ده چې ډیر امکان يې شته چې حکومت د مهاجر د اقامې وخت « ډیر» زيات کړي. چمتو کونکی: محمد کريم صالح

په یوې نوې ژبې خبرې کول ډېر وختونه ستونزمن وي، ځکه متکلم باید په خپله محدوده زده کړه د جملو په جوړښت کې وکاروي. یوازنۍ حل لاره، تمرین کول دي. که د خبرې کولو له پاره څوک نه لرئ، له ځان سره تمرین وکړئ او په لوړ غږ خبرې وکړئ.

قلم او کاغذ واخلئ، د کور د وسایلو او نورو توکو نمونه ولیکئ او هغه باندې یې ولګوئ. په دې توګه هره ورځ هغه نومونه ستاسو تر نظر لاندې وي. بله لارښوونه دا ده چې هڅه وکړئ د نومونو جمع بڼه او د تعریف توري ولیکئ. پرته له دې څخه به ټول نمونه نېمګړي زده کړئ.

د ماشومانو او طنزي کتابونو د جملو جوړښت ډېر ساده لیکل کېږي او د تصور وړ دي. له دې کبله د هغو کسانو له پاره چې نوې ژبه زده کوي خورا مهم او د کارونې وړ دي. د ماشومانو ځیني کتابونه اند په دوو ژبو هم پیدا کېږي لکه آلماني او انګلیسي.

کله چې د سودا اخیستلو له پاره ځئ، په خپل لیست کې د رومیانو او مڼې پرځای غوره ده چې په آلماني یې نومونه ولیکئ. پرته له دې به ښایي یو شی څو ځلې له مارکیټ څخه وپېرئ او په آلماني نوم به یې پوه نه شئ. هغه لغاتونه چې هره ورځ کارول کېږي، زده کول یې خورا مهم دی.

مه شرمېږئ که په آلماني خبرې نشئ کولای. مهمه دا ده چې مقابل لوری په یو ډول پوه کړئ. له ویونکي دا تمه نه ده چې ټولې جملې په سمه توګه وکاروي. داسې فکر مه کوئ چې په لومړي سر کې ژبه غوره زده کړئ او بیا پرې خبرې وکړئ. څوک چې خبرې و نه کړي ژبه نشي زده کولای.

د هغه کس له پاره چې نوې ژبه زده کوي دا مهمه نه ده چې د راډیو په ټولو خبرو پوه شي، خو راډیو ته غوږ نیول د جملو په جوړښت، ګرامر او اصلي تلفظاتو باندې تاسي عادت کوئ. که د راډیو غوږ نیولو ته دوام ورکړئ پرته دې چې پوه شئ، د ژبې زده کړه مو ښه کېږي او ګټور معلومات هم ترلاسه کوئ.

یوه غوره حل لاره دا ده چې له المانیانو سره هر وخت خبرې وکړئ. هڅه وکړئ داسې کس پیدا کړئ چې هغه هم ستاسو د ژبې زده کولو ته لیوالتیا ولري. په دې ترتیب سره د لغاتونو او جملو ذخیره زیاتېږي.

پخلی یوازې د دې له پاره نه دی چې ګېډه مړه وساتو، بلکي زموږ د ژوند یوه مهمه برخه ده. د ژبې زده کړې له پاره غوره لاره دا ده چې د خوړو او هغو شیانو نومونه زده کړو چې د پخلي پر مهال یې کاروو. که آلماني خواړه مو نه خوښېږي، اصلا مهمه نه ده. د نورو هيوادونو د خوړو نومونه ولیکئ او ورڅخه ګټه واخلئ.

که یو کتاب مو لوستی یا یې په اړه پوهېږئ، دا وار هڅه وکړئ چې آلماني ژباړه یې ولولئ. په داسې وخت کې تاسو د کتاب د محتوا په اړه معلومات لرئ، له تاسو خپله د کتاب په ښه پوهېدلو کې مرسته کوي. که ډاډه نه یاست، په یو ځلي تجربه کولو ارزي!

موسیقي د احساساتو ژبه ده او خلک یو له بل سره نېږدې کوي. خو د ژبې په زده کړه کې هم مرسته کوي. په آلمان کې ډېر سندرغاړي او د موسیقۍ ګروپونه شته چې که پلټنه وکړئ ښایي ځینې سندرې خوښ کړئ.(انځور: المانۍ سندرغاړې، هلنا فیشر) د دویچه ویله په دې خپرونه کې(http://bit.ly/1Dfa9u0) کولای شئ آلماني ژبه د موسیقي له لارې زده کړئ.

د آلماني فلمونو کتل د تفریح کولو او زده کړو له پاره یو ښه ترکیب دی. آلماني فلمونه او سریالونه چې لیکل شوې بڼه هم لري په پراخه کچه د لاسرسي وړ دي. په دې اړه هم دویچه ویله د (جوجو د نیکمرغۍ په لټه) تر نوم لاندې یو پروګرام لري چې دلته یې کتلای شئ: (‌ http://bit.ly/1KZRCaU)