په عادي حالت کې به سیلانیانو د دوبۍ په «السیف» بازار کې ګڼه ګوڼه جوړوله. خو د امریکا، اسراییلو او ایران جګړې له پیل راهیسې، په دې مشهور خلیجي ښار کې سياحت په شدیده توګه راکم شوی دی.

د لسیزو لپاره په دوبۍ کې یو نالیکل شوی قانون موجود و: که په منځني ختیځ کې هر ډول شخړې روانې وې، هغه به د دې امارت تر پولو نه اوښتې. خو دا باور اوس د جګړې له پیل سره مات شوی دی. د خلیج په سیمه کې د امریکا د متحدینو پر وړاندې د ایران غچ اخیستونکي بریدونو بهرنیان تښتولي دي.

د فبرورۍ له ۲۸مې وروسته چې د امریکا، اسراییلو او ایران جګړه پیل شوه، څو خلیجي هېوادونو د توغندیو او ډرونونو تکراري بریدونه راپور کړي دي. په دغو کې د تېلو تاسیسات، د امریکا سفارتونه او ملکي سیمې لکه هوټلونه په نښه شوي دي. په دوبۍ کې د دوشنبې په ورځ د ډرون یو برید د هوايي ډګر ترڅنګ د تېلو یو ډیپو ته اور واچاوه او ښار یې په لوګي کې پټ کړ.

دوبۍ هوايي ډګر د نړیوالو الوتنو لپاره د سیمې تر ټولو بوخت مرکز دی. خو د جګړې له امله ډېر ځله الوتکې پر ځمکه پاته کېدو ته اړې دي. د خلیج نور هوايي ډګرونه هم یا جزوي تړل شوي یا په محدود ظرفیت کار کوي، ځکه د ایران د ډرون او توغندیو بریدونه ادامه لري.

مرغان د دوبۍ د نوي لوکس هوټل «جمیرا مرسا العرب» مخې ته لوبې کوي او ساحل یوازې د هغوی په واک کې دی. د نړیوال ګرځندوی شورا اټکل کوي چې د سفرونو د کمېدو له امله د خلیج سیمه هره ورځ لږ تر لږه ۶۰۰ میلیونه ډالر له لاسه ورکوي. ګرځندویي د متحده عربي اماراتو د اقتصاد مهمه ستنه ده او په ۲۰۲۵ کال کې یې شاوخوا ۱۲ سلنه ناخالص کورنی تولید جوړاوه.

دا وضعیت د هوټلونو، رستورانتونو او دوکانونو لپاره هم يوه سخت ضربه ده. لکه د «السیف» بازار دغه کارکوونکی، چې عموماً د دوبۍ له مهمو سیاحتي سیمو څخه دی. له ایران سره جګړه نه یوازې مالي زیانونه رامنځته کوي، بلکې د سیمې اعتبار هم سخت زیانمنوي.

د کلونو لپاره، د خلیج سیمه، په ځانګړي ډول دوبۍ، ځان د پانګه‌ والو، سوداګرو او نړیوالو شتمنو لپاره د خوندي ځای په توګه معرفي کړی و او د تېلو وروسته راتلونکي ته یې تیاری نیوه. یوازې په ۲۰۲۵ کال کې شاوخوا ۹۸۰۰ میلیونران متحده عربي اماراتو ته کډه شوي چې د نړۍ له هر بل هېواد څخه ډېر دي.

دوبۍ د نړۍ له شتمنو ښارونو څخه ده: د مالیې پراخ معافیتونه، ساده بيوروکراسي او د «طلایي ویزې» پروګرام دا ښار د شتمنو بهرنیانو او شرکتونو لپاره جذاب کړی دی. خو اوس د «جمیرا بیچ ریزیدنسي» کوڅې، چې د فارس خلیج پر غاړه د استوګنې او هوټلونو لوی کمپلکس دی، تشې پرتې دي.

د صنعت شنونکي باور لري چې د جګړې موده به ټاکي چې د اعتبار زیان به څومره وي او پانګه‌ وال به څومره ژر ووځي. د «رایس» پوهنتون د بیکر انستیتوت جیم کرېن رویټرز ته وویل: «د دوبۍ د اقتصادي ماډل لپاره خطر ډېر لوی دی.» هغه زیاته کړه: «هر څومره چې جګړه اوږده شي، هومره به د بدیلو ځایونو لټون زیات شي.»

خو ځینې بیا باور لري چې هر څه له لاسه نه دي وتلي. د آلمان د ګرځندوی مطالعاتو ټولنې مشر یورګن شموده عامه ټلویزیون زېډ ډي اف ته وویل: «سیلانیان لنډه حافظه لري.» هغه زیاته کړه که جګړه ډېره اوږده نه شي، نو دغه هدف هېواد به له جدي زیان سره مخ نه شي.

د ستاکهولم د سولې تحقیقاتو نړېوال انستیتوت (سېپرې) د نوو معلوماتو له مخې حکومتونو په ۲۰۲۵ کې د بل هر وخت په پرتله پر وسلو ډېرې پیسې مصرف کړي دي. اروپا او آسیا د بیو لوړېدا کې رول لوبولی او امریکا بیا هم د نړۍ د تر ټولو لوی پوځي مصرفونکي په توګه پر خپل ځای پاته دی.

په اوکراین کې د روسیې جګړه اروپا اړ کړه چې خپل دفاعي لګښتونه لوړ کړي. اروپا او آسيا د لوړو پوځي لګښتونو د اصلي عاملانو په توګه ياد شوي دي.

آلمان په مالي قوانینو کې د آسانتیا په رامنځ ته کولو، خپله دفاعي بودجه تر ۲۴ سلنې لوړه کړه. په دې ترتيب آلمان اوس د نړۍ څلورم لوړ پوځي بودجه لرونکی هېواد دی.

د سېپري له خوا د چین په څېر بل هېڅ هېواد له دومره اوږدې مودې لوړې بودیجې سره ندی لیدل شوی. په ټوله آسیا کې د چين ودې ته د هېوادونو له خوا غبرګون ډېر شوی.

په ۲۰۲۵م کال کې د امریکا پوځي لګښتونه يو څه کم شوي دي. اوکراین سره په نوو مرستو کې کموالی، مجموعي لګښت کم کړ. خو لګښتونه بیا هم لوړيږي (یوازې د ایران جګړې په لومړيو شپږ ورځو کې ۱۱ اعشاریه ۳ میلیارډه ډالر) خو امریکا په ۹۵۴ میلیارډ ډالرو لګښت سره د تر ټولو لوړ لګښت لرونکي هېواد په توګه پاته دی.

هندوستان د نړۍ پنځم لوړ پوځي لګښت لرونکی هېواد دی چې ستر عوامل ېې چین سره شخړې او پاکستان سره نښتې دي.

سيپرې خبرداری ورکوي چې د جګړو دوام او اوږدمهاله دفاعي پلانونه ته په کتو، د دفاعي لګښتونو لوړېدا به همداسې ادامه ولري. شنونکي وايي په نړېواله کچه د تسلیحاتو عصري کول، له امنيت ورهاخوا ناوړه عواقب لرلی شي.

سيپري له یوې نوې نړېوالې تسلیحاتي سیالۍ او د ناسمې محاسبې د لوړ خطر په اړه خبرداری ورکوي. د سيپرې څېړونکی شیاو لیانج وايي: «دا پر نورو عامه لګښتونو خپل اغیز کوي. حکومتونه ممکن اړ شي چې ټولنیز خدمات یا پراختیايي پروګرامونه ودروي. نو دا یوازې په جګړو او وسلو کې نه خلاصه کیږي، بلکې پر ټولنو هم ژور اغیز لري.»