پولیسو همدارنګه ویلي دي، چي د عظیمي د موټر د چاودني پر وخت پنځه ملکي کسان ټپيان سوي هم دي. طالبانو د عظیمي د وژلو مسؤلیت پرغاړه اخیستی دی.
د رویترز خبري آژانس د افغان حکومتي منابعو په حواله د شپږو نظامي پیلوټانو د په قتل رسیدو خبر ورکړی ؤ، چي د عظیمي په وژل کیدو سره د هغوی تعداد ۷ تنو ته ورسیدی.
طالبانو ویلي دي، د دوی هدف د هغو افغان پیلوټانو وژل کیدل دي، چي د امریکایانو لخوا تربیه سوي دي. خو بیا د حکومتي او امنیتي منابعو څخه ویل سوي دي، چي طالبان غواړي پدې وسیلې سره په جنګ کي پخپله نفع تغيیر راولي. د طالبانو په لاس کي تر اوسه پوري هوايي قواوي نسته.
دا هم پداسي حال کي ده، چي د غرب لخوا حمایه کیدونکي حکومت ته هوايي قواوي ډيري مهمي دي. دغه قواوي کولای سي د طالبانو پر جنګیاليو باندي حملې وکړي او مځکنیو قواو ته هوايي حمایه ورکړي. د پیلوټانو تربیه کلونه غواړي او ځکه نو د هغوی عوض پیدا کول اسانه کار ندی.
د افغانستان د هوايي قواوو قومندان، عبدل فتاح اسحق زي خبري آژانس رویترز ته ویلي دي، چي پرون شنبه وژل سوی پیلوټ عظیمي د امریکايي جنګي هلیکوپتر، ماډل UH60 دپاره تربیه سوی ؤ. هغه تقریبأ پنځه کاله د هوايي قواو دپاره کار کړی ؤ.
د بلي خوا بیا د افغان پوځ څخه د امریکا د هوايي قواوو ملاتړ راکم سوی دی.
د الوتکو جوړولو صنعت په خپل تاریخ کي ډیري لوی مسافري او باروړونکي طیارې اسمان ته پورته کړي دي. په دغه رپوټ کي به د نړۍ تر ټولو غټي طیارې په انځورونو کي وګوری:
انځور: AFP/Stratolaunch Systems Corpددغي شپږ ماشینه باروړونکي طیارې اوږدوالی ۱۱۷ متره، بر یې ۷۳ متره او ارتفاع یې ۱۵ متره ده. دغه طیاره کولای سي ۲۲۶ ټنه بار انتقال او تر ۱۸۵۲ کیلومتره پوري فاصله طی کړي.
د ام ریجا (Mrija) انتونوف شپږ ماشینه باروړونکي طیارې د وزرونو اوږدوالی ۸۸ متره او ۴۰ سانتي متره دی، د بدنې قطر یې ۸۴ متره او ارتفاع یې ۱۸ متره او ۲۰ سانتي متره ده. دغي طیارې ډیري بین المللي جایزې وړي دي. هغې په ۲۰۰۴ م کال کي د پراګ څخه تاشکند ته د پایپونو د تجهیزاتو ۲۴۷ ټنه وزن انتقال کړ.
د ایربس د طیارو جوړولو شرکت دغه تر ټولو لویه طیاره د مسافر وړونکو شرکتونو په اختیار کي ورغله. د دغي طیارې د وزرونو اوږدوالی ۷۹متره او ۸۰ سانتي متره دی، د بدنې قطر یې ۷۲ متره او ۸۰ سانتي متره او ارتفاع یې ۲۴ متره او ۱۰ سانتي متره ده. هغه چي ۱۴۸۰۰ کیلومتره فاصله طی کولای سي، د غیر اقتصادي والي په سبب یې تولید متوقف سو.
دغه طیاره په خپلو وزرونو کي څلور ماشینونه لري. د دغي طیارې د وزرو د څوکو ترمنځ فاصله ۷۳ متره او ۳۰ سانتي متره ته رسیږي. د بدنې قطر یې ۶۹ متره او ارتفاع یې ۲۱ متره ده. د دغي انتوف ۱۲۴ طیارې لمړی پرواز په ۱۹۸۲ م کال کي تر سره سو.
بوئینگ ۷۴۷–۸ د دنیا یوه تر ټولو لویه تجارتي طیاره ده، چي په امریکا کي جوړیږي. په ۷۶ متره او ۳۰ سانتي متره سره هغه د جهان یوه تر ټولو لویه مسافر وړونکې طیاره هم ده. په ۹۱۷ کیلومتره سرعت سره هغه په ساعت کي ۱۴۸۰۰ کیلومتره فاصله طی کولای سي.
لاکهید سی-۵ گالکسی د امریکا متحده ایالاتو په هوايي قواوو کي د نړی یوه تر ټولو لویه نظامي طیاره ده. هغه په ۸۳۳ کیلومتره سرعت سره په ساعت کي ۹۷۲۳ کیلومتره فاصله طی کولای او ۶۰ ټنه بار انتقالولای سي. د دغي طیارې د وزرونو اوږدوالی ۶۷ متره، د بدنې قطر یې ۷۵ متره او ارتفاع یې ۲۰ متره ده.
دغه طیاره د ایربس طیارې جوړولو کمپنۍ لخوا طرحه او جوړه سوې ده. د دغي طیارې څخه د لویو طیارو د تجهیزاتو د انتقالولو پخاطر استفاده کیږي. د هغې لمړنی پرواز د ۲۰۱۷ م کال په جون کي تر سره سو. د دغي طیارې اوږدوالی ۵۶ متره ته رسیږي او د وزرونو اوږدوالی یې ۴۴متره او ۸۰ سانتي متره دی.
د دغي طیارې څخه ټولي نړۍ ته یوازي د ۷۸۷ بویینګ طیارې د تجهیزاتو او اجزاوو د انتقال پخاطر د بویینګ د مونتاژ په مرکزونو کي استفاده کیږي. په هغې کي، چي ۱۸۴۰ متره مکعب تجهیزات ځاییږي، د دنیا یوه تر ټولو لویه طیاره ده. د دغي طیارې د وزرونو اوږدوالی ۶۴ متره او د بدنې قطر یې ۷۱ متره دی.
هیوز اچ-۴ هرکولس د کښتی انتقالولو یوه ستراتیژیکي طیاره ده، چي د هیوز شرکت لخوا جوړه سوې ده. دغي طیارې په ۱۹۴۷ م کال کي فقط یو پرواز تر سره او بیا یې بله هیڅ تولید نسوه.
په ۱۹۴۹ م کال کي د بریتانوي طیارې جوړولو شرکت برابازون (Brabazon) طیارې لمړی امتحاني پرواز په ۱۹۵۳ م کال کي تر سره سو او تر هغه وروسته متوقف او بله طیاره یې جوړه نکړه. د هغه د ماشینانو کمزوري او په جهاني بازارونو کي لږ فرمایشات ددې سبب سول، چي شرکت خپل کار متوقف او ورشکسته سي.
د ایرو سپېس کمپنۍ د مسافر وړونکي طیارې لمړنی پرواز په ۱۹۷۴ م کال کي تر سره او تر هغه وروسته د ناسا په خدمت کي راغله. دغه طیاره د ۲۳ ټنو بار د انتقال قابلیت لري او ۳۲۱۹ کیلومتره فاصله طی کولای سي.
