د مهاجرت څېړونکی جېرالډ کناوس، په سوریه کې د اسد رژیم له نسکورېدو وروسته د کډوالو کړکېچ د نرمېدو چانس ویني. هغه د "شټېرن" آلمانۍ مجلې سره په خبرو کې وویل: "په منځمهاله توګه که ثبات ټینګ شي، دا د کډوالو د ستونزې لپاره، په شمول د اروپا، یو تاریخي بدلون کېدای شي."
هغه زیاته کړه: "په ګاونډیو هېوادونو کې مېشت سوریایي کډوال سمدلاسه فرصت لري چې وګوري، آیا په خپل هېواد کې يې بیا امنیت شته که نه. که دا حقیقت شي، نو په آلمان او نورو اروپایي هېوادونو کې به د پناه غوښتنو شمېر هم کم شي."
د کناوس په نظر، په سوریه کې پرمختګونه کولای شي د آلمان په داخلي سیاست کې هم اغېز ولري. هغه وویل: "که سوریه ثبات ومومي، دا زموږ سیاست هم په ډراماتیک ډول او و مثبت لوري ته محرک کولی شي."
دا هم ولولئ: د هیئت تحریر الشام مشر ابو محمد الجولاني څوک دی؟
پکار ده چې یوه ستراتېژي طرح کړي
هغه زیاته کړه: "که په ۲۰۲۵م کال کې د سوریایي پناه غوښتونکو شمېر په چټکۍ سره راکم شي، نو خطرناک افراطي ځواکونه لکه د آلمان لپاره بديل ګوند (AfD) او د اتریش اف پي او، ګوند به کمزوري شي. له همدې امله د سوریې د ثبات موضوع باید لومړیتوب ولري، په ځانګړي ډول د بهرني سیاست په هڅو کې."
کناوس د آلمان له حکومت څخه وغوښتل چې د یوې تماس ډلې د جوړېدو لپاره ژر تر ژره کار وکړي. هغه وویل: "د هغو هېوادونو لپاره د تماس يوې ډلې ته اړتیا ده چې په مستقیم ډول اغېزمن شوي دي. په دې کې باید اردن، ترکیه، اتریش، یونان، آلمان، اروپایي اتحادیه او د سوریې راتلونکی حکومت شامل وي. دې ډلې ته پکار ده چې یوه ستراتېژي طرح کړي او اروپایي اتحادیه باید ورسره مرسته وکړي."
په سوریه کي ۱۰ کاله مخکي کورنۍ جګړه د عربي پسرلي په نامه د ولسمشر بشارالاسد پر وړاندي په سوله ایزو مظاهرو سره پیل سوه. په دغه جګړه کي تر ۳۸۷ زره اضافه انسانان وژل سوي دي. اوس هغه په یوې نیابتي جګړې اوښتې ده.
انځور: Getty Images/AFP/K. Al-Masriد سوریې په جنوب دمشق او دارعا کي پاڅون کوونکي د دغه هیواد د واکمن بشاالاسد پر ضد راپورته سول.
د شورشیانو مشر ډګروال ریاض الاسد او نورو یاغیانو د (FSA) په نامه د سوریې آزاد پوځ جوړ کړ.
(FSA) د سوریې په شمال کي لوی اقتصادي مرکز حلب او وروسته یې د حُمص سیمي هم ونیولې.
دمشق ته نژدې په شرقي غوطه کي د کیمیاوي برید په نتیجه کي، د امریکا متحده ایالاتو په حواله ۱۴۰۰ انسانان ووژل سول.
امریکا متحده ایالات په یوه پوځي ماموریت سره خبرداری ورکړ، په دې ډول اسد د سوریې د زهرجن ګاز ارسنال «فابریکې» د له منځه وړلو سره موافقه وکړه.
د اسلامي دولت په نامه سني جهادي ملیشو د رقعې په نیولو سره د سوریې په شمالي ښار کي خپله پلازمېنه اعلان کړه، د وحشت یوه واکمني. حکومت او اپوزیسیون د ملګرو ملتونو په منځګړیتوب په اول وار په ژنیو کي مخامخ خبري وکړې چي کومه نتیجه یې ور نه کړه.
تر کلونو محاصرې وروسته د سوریې حکومتي ځواکونو د حُمص زوړ ښار بیرته له یاغیانو ونیو.
په اصطلاح اسلامي دولت (داعش) ملیشو د عراق او سوریې نوري برخې هم تر خپلي ولکې لاندي راوستې. امریکا متحده ایالاتو د دغي ډلي په مقابل کي نړیوال ائتلاف جوړ کړ.
امریکا متحده ایالات د عربي او اروپايي متحدینو سره یو ځای په سوریه او عراق کي د داعش پر ملیشو هوايي بریدونه پيل کړل. آلمان هم پکښې ونډه واخيستله.
د (YPG) په نامه کُردي ملېشې تر سختو جګړو وروسته د داعش ملېشې د ترکیې سرحد ته نژدې، د سوریې له شمالي ښار کوبانه څخه و ایستلې.
د «موږ یې تر عُهدې وتلای سو» په ویلو سره د آلمان صدراعظمي انګیلا میرکل په تاریخ کي یوه جمله ثبت کړه. دغه جمله هغو ډیرو مهاجرو ته متوجه وه چي په خاص ډول له سوریې څخه د بالکان له لاري آلمان ته راتلل.
روسیې د «ترهګرو» پر وړاندي هوايي بریدونه پیل کړل، له همدې کبله د سوريې پوځ د لتاکیا او حلب ځیني سیمې بیرته ونيولې.
د امریکا متحده ایالاتو او روسیې په منځګړیتوب د هیواد په سطحه یو اوربند رامنځته سو چي ډیر ژر بیرته له منځه ولاړ.
د سوریی نظامي ځواکونو د روسیې او ایران په ملاتړ په حلب کي د داعش د ځواکونو په وړاندي عملیات پیل کړل. درې میاشتي وروسته دغه ستر ښار په بشپړ ډول د سوریی د حکومت تر کنترول لاندي راغی.
د ترکیې او روسیې په منځګریتوب د اسد د مخالفینو او د هغه د حکومت ترمنځ یو اوربد رامنځته سو.
په کوچني ښار خان شیخون کي د کیمیاوي موادو په یوه شکمن برید کي ۸۶ ملکي کسان ووژل سول.
امریکا متحده ایالاتو د هغه په جواب کي په اول وار پر حکومتي ځواکونو حمله وکړه او د الشریعت نظامي هوايي ډګر یې وویشت.
د سوریې د دموکراتیکو ځواکونو په وسیله د ماغوز د ښار په نیولو سره ، داعش تر خپل کنترول لاندي وروستۍ سیمه له لاسه ورکړه.
ترکیې د کردي ملیشو په وړاندي نوي عملیات پیل کړل. د همدې میاشتي آخره وه چي د داعش مشر ابوبکر البغدادي د سوریې په شمال لویدیځ کي د امریکا متحده ایالاتو په یوه برید کي ووژل سو
د روسیې او ترکیې په منځګړیتوب د داسي یوه اوربند اعلان وسو چي د اسد د ځواکونو د پرمختګ مخنیوی یې وکړ.
د سوریې د حکومت له خوا د قتلونو او شکنجو په اړه د لومړۍ نړیوالي پروسې په توګه، د آلمان محکمې د سوريې د استخباراتو یو غړی په بشریت ضد جنایتونو کي د لاس لرلو په تور محکوم کړ.
GP/NZ/DW
