د امريکا متحده ايالاتو د ملي امنيت وياند، جون کېربي د پنجشنبې په ورځ (۲۰۲۴ کال د فبرورۍ ۱۵) وويل چې د سپوږمکيو ضد روسۍ وسله اندېښنه کوونکې خبره ده، خو په وينا يې دغه وسله لا تر اوسه په وظيفه نه ده ګومارل شوې. کېربي ويلي چې له يادې وسلې څخه دمګړی کوم ګواښ نه دی پېښ. هغه زياته کړه: «دوی يې پر وړتياوو لا کار کوي. موږ د هغو معلوماتو د ارزونې په پروسه کې يو چې راته رارسېدلي دي.»
د متحده ايالاتو د ملي دفاع د وياند په وينا ولسمشر جو بايډن د يو شمېر لومړنيو اقداماتو امر کړی دی چې پکښې د روسيې سره دپلوماتيکي اړيکه نيول هم شامل دي. زياته شوې ده چې د ملي امنيت سلاکار، جېک سلوان به د ورځې به جريان کې د کانګريس استازي له وضعې څخه خبر کړي.
د يو دخيل کس د مخکنيو معلوماتو له مخې په واشنګټن کې حکومت د روسيې د اټومي وړتيا په هکله و کانګريس او په اروپا کې خپلو ټلوالو ته معلومات ورکړي دي. د دغو معلوماتو له مخې دا نړيوال امنيت ته ګواښ پېښولای شي او د روسيې لخوا په خلا کې د فعالېدو وړتيا لرونکې وسلې د جوړولو سره اړه لري.
د استازو په جرګه کې د استخباراتي جرګه ګۍ رئيس، مايک ټرنر د چهار شنبې په ورځ د «ملي امنيت لپاره د جدي ګواښ» خبره کړې وه او پر ولسمشر بايډن يې ږغ کړی و چې ټول معلومات دې عام او د عامه لاسرسۍ وړ کړي.
د «نيويارک ټايمز» او د «اې بي سي نيوز» رسنيو راپور ورکړی و چې د امريکا معلومات د روسيې د هغو ازموينو سره تړلي دي، چې په خلا کې د سټلايټونو يا مصنوعي سپوږمکيو ضد اټومي وسلې لپاره دي. دا لا نه ده روښانه چې روسيه ولې داسې يو اټومي وسلې ته اړتيا لري چې سټلايټونه له منځه وړلای شي.
روسيې د پنجشنبې په ورځ خبردارۍ «ډېره بده جعلکاري» او چل ول بللی و. روسيې ويلي ول چې دا د امريکا متحده ايالاتو د حکومت يوه ښکاره هڅه ده چې کانګريس محرک کړي چې د روسيې سره د جګړې لپاره اوکراين ته لا زياتې پيسې ومني. د روسيې له اړخه يادې څرګندونې د ولسمشر پوټين وياند ديميتري پيسکوف کړي دي. د هغه په وينا د دغو راپورونو په تړاو تر هغه وخته نور څه ويل نه غواړي، تر هغو چې د متحده ايالاتو حکومت نور جزيات نه وي روښانه کړي.
د روسيې او امریکا متحده ايالاتو تر منځ د اټومي وسلو د ممکنه نوې سيالۍپه تړاو تېر کال لا د روسيې لخوا خبرداری ورکول شوی و.
آ./ا.ا./ن.ز.
د سپيري د تازه رپوټ په حواله، اوس په نړۍ کې د اټومي وسلو شمیر کم شوی دی، خو د اټومې وسلو درلودونکي هیوادونه خپل اټومي بمونه لا عصري او وژونکي کوي. دا چې کوم هیواد څومره اټومي بمونه لري، په انځوريز رپوټ کې يې ولولئ!
انځور: Getty Images/AFP/J. Samadد سپيرې رپوټ وايي چې اوس مهال روسيه د نړۍ په سطحه تر ټولو ډيرې يعنې ۶۳۷۵ اټومې وسلې لري. روسيې اوس مهال ۱۵۷۰ اټومې وسلې نصب کړې هم دي. پخواني شوروي اتحاد د لومړي ځل له پاره ۱۹۴۹م کال کي اټومې آزموينه کړې وه. په ۲۰۱۵م کې روسيې ۸۰۰۰ اټومې وسلې درولودلې. سپرې دا هم ويلی دی چې روسیه او امريکا نوې او قیمتي اټومې وسلې تولیدوي.
د سپيري په حواله، امريکا اوس مهال ۵۸۰۰ اټومې وسلې لري چې ۱۷۵۰ يې نصب کړل شوي هم دي. امريکا په لومړي ځل په ۱۹۴۵م کال کې خپله اټومي آزموينه وکړه چې يو څه موده وروسته يې د جاپان پر هيروشيما او ناګاساکي ښارونو اټومې بمونه استعمال کړل. د ترمپ اداره اوس د اټومي وسلو پر عصری کولو کار کوي. امريکا د ۲۰۱۹م کال راهیسې د اتومي وسلو د ذخیرو په اړه د معلوماتو خپرول درولي دي.
اټکل کيږي چې چين اوس مهال ۳۲۰ اټومي بمونه لري او د سيپرې رپوټ په حواله چین هم اوسمهال د خپلو اټومي وسلو سيستم پر لا عصري کولو کار کوي. چين د آسيا تر ټولو بډای هيواد دی او د نړۍ په سطحه تر ټولو ستر پوځ لري. خو پوځي واقعي وړتيا په اړه يې او دا چې څومره نصب کړې اټومې وسلي لرې، معلومات نشته. چين خپله لومړنۍ اټومي آزموینه په کال ۱۹۶۴ کې کړې وه.
د اروپا په سطحه تر ټولو ډيره اټومې وسله فرانسه لري. شمیر يې ۲۹۰ ښودل شوی دی چې له ډلې څخه يې ۲۸۰ يې نصب کړل شوي دي. فرانسې په ۱۹۶۰م کال کې د اټومي وسلو جوړولو تکنالوژي ته لاسرسی پيدا کړ. سيپرې وايي چې فرانسه اوس هم تر يوه حده پورې د خپلو اټومي وسلو په اړه معلومات خپروي.
بريتانيا خپله لومړنۍ اټومي آزموینه په ۱۹۵۲م کال کې ترسره کړه. بريټانيا چې د امریکا متحده ايالاتو نژدې دوست هیواد دی، په ۲۱۵ شمیر کې اټومې وسلې لري چې ۱۲۰ يې نصب کړل شوي دي. دغه هیواد ويلي دی چې د خپلو اټومي وسلو زیرمه يې لږ کړې او ۱۸۰ ته يې راښکته کړې ده.
د پاکستان د اټومي وسلو شمیر ۱۶۰ ته رسیږي. د سيپري په حواله، وروسته له هغې چې پاکستان په ۱۹۹۸م کال کې اټومي بم جوړ کړ، دغه هیواد او هند د مختلفو اټومي وسلو تولید ته زور ورکړ. د پاکستان او هندوستان په حواله د دوی د اټومي وسلي يوازې د دفاعی مقصدونو له پاره دي. دغه دوه هیوادونه چې ښه مناسبات نه لري، د چارو کارپوهان وايي که تر منځ يې جګړه ونښلی نو په اټومي جګړه هم بدلیدلای شي.
هندوستان د ۱۵۰ اټومي بمونه لري. هند خپله لومړنۍ اټومي آزموينه په ۱۹۷۴م کال کي او دوهمه يې ۱۹۹۸ کې وکړه. هند ژمنه کړې چې له چين او پاکستان سره د سرحدي ستونزو پر لرلو سربیره به د خپلې خوا په لومړي ځل اټومې حملې نه کوي. پاکستان او هند د خپلو توغندیزو آزموينو په اړه معلومات خپروي، خو د اټومي وسلو په اړه يې ډير لږ معلومات خپاره کوي.
هندوستان تر ۱۱۰ پورې اټومي بمونه لري. هند خپله لومړنۍ اټومي آزموينه په کال ۱۹۷۴ او دوهمه يې ۱۹۹۸ کې ترسره کړې ده. دغه هیواد ژمن دی چې چين او پاکستان سره د سرحدي ستونزو د لرلو سربیره به د خپلې خوا په لومړي ځل اټومې حملې نه ترسره کوي.
اسرائيل چې د ۱۹۴۸ تر ۱۹۷۳ کال پورې يې درې ځله له عربي هیوادونو سره جګړې کړې دي، د اټومي وسلو شمير يې ۹۰ ته رسیږي. اسرائيل د خپل سیاست له مخې اوس هم د خپلو اټومي پروګرامونو په اړه هيڅ معلومات نه خپروي.
شمالی کوریا له ۳۰ نه نيولې تر ۴۰ پورې اټومي وسلې لرې. تیر کال د امريکا ولسمشر دونالد ترمپ او د شمالي کوريا رهبر کيم جونګ وليدل. تر دغې ليدنې وروسته شمالي کوريا د خپلو توغندويزو او اټومي آزموينو د درولو اعلان وکړ. که څه هم د شمالي کوريا اصلي ستونزه له سويلي کوریا سره ده، خو بیا هم لويديځ د دغه هيواد له اټومي پروګرام څخه انديښنه لري.
د ملګرو ملتونو له خوا پر لګول شوو تحریمونو سربیره، شمالي کوريا په ۲۰۰۶م کال کې د اټومي وسلو یوه آزموینه ترسره کړې وه.
