په دوحه کې د بین الافغاني خبرو د دویم پړاؤ له دوام سره همهاله افغان حکومت یوځل بیا ټینګار کړی چې طالب زندانیانو خوشې کېدل د جګړې درولو سره هیڅ مرسته نه کوي.
په عامه اړیکو او ستراتیژیکو چارو کې د ولسمشر سلاکار، وحید عمر نن چهارشنبې (د ۲۰۲۱ میلادي کال د جنورۍ ۲۰مه) خبریالانو ته وویل، چې د ۵ زره طالب زندانیانو خوشې کېدو وښوده چې طالبان د تاوتریخوالي کمولو هوډ نه لري: «په تېر کې د پنځو زرو طالب بندیانو ازادولو ثابته کړه چې تاوتریخوالی ډیر شو، د نورو بندیانو ازادولو سره ښایې جګړه او تاوتریخوالی لاپسې ډيروالی ومومي.»
د طالبانو نورې غوښتنې څه دي؟
د مالوماتو له مخې، طالبان د بین الافغاني مذاکراتو په دویم پړاؤ کې درې بنسټيزې غوښتنې لري، چې د ۷ زره زندانیانو خوشې کېدل یې لومړی هغه ده.
له تور لیست څخه د ۱۳۹ طالب مشرانو لرې کول او په نظام کې بدلون د طالبانو نورې غوښتنې دي.
د ولسي جرګې غړي قاضي نذیر حنیفي د جرګې عمومي غونډې ته وویل: «طالبان دغه نظام کفري بولي او په هیڅ صورت ورته د منلو نه دی.»
د افغانستان سولې انستیتیوت مشر خلیل صافي دویچه ویله ته وویل، افغان حکومت تمه لري چې د ۷ زره زندانیانو د خوشې کېدو بدل کې طالبان اوربند ته غاړه کیږدي: «که طالبان د حکومت د تاوتریخوالي د کمولو غوښتنه ونه مني ممکن دا موضوع بیا جنجالي شي او د مذاکراتو د ځنډ لامل وګرځي.»
دا څرګندونې داسې مهال دي چې ټاکل شوې جوبایډن نن چهارشنبې د امریکا د نوي ټاکل شوي ولسمشر په توګه "لوړه" وکړي.
په افغانستان کې په زرونو طالب بنديان هيله مند دي چې د سولې هوکړه ليک په لاسليک کولو سره به آزاد شي. د اسوشتيدپريس خبريالانو په څرخي پله زندان کې له هغو سره مرکې کړي دي. د هغوی د وضعيت په اړه جزئيات له انځورونو سره وګورئ!
انځور: picture-alliance/AP Photo/R. Gulد اسوشتيد پريس خبري آژانس خبريالانو د کابل په څرخي پله زندان کې طالب بنديانو سره مرکې کړې دي. د دغو خبريالانو په خبره، طالب بنديان د زندان په يوه جلا بلاک کې ساتل کيږي. دغه بلاک تر شديدو امنتي تدابيرو لاندې دی خو په خپله طالبان په بلاک کې دننه آزادي لري.
د څرخي پله زندان مختلفې برخې لري چې يوه ځانگړی برخه يا ځانګړی بند يې د طالب بنديانو له پاره دی. طالب بندیان په خپل بند کې په آزاد ډول له يو بل سره ويني او خپل عبادات او مطالعې کوي. ځينو يې له بد چلند څخه شکايت کړی دی. د مولوي سهاب په نوم يو طالب بندي ويلي چې له غچ څخه ويره لري او بنديان د ساتونکو له خوا وهل ټکول کيږي. هغه شکایت کوي چې د يو شمير طالبانو د بند مودې تيرې شوي خو لا هم په بنديان دي.
د اسوشتيد پريس خبري آژانس خبريالانو د طالبانو له سرچينو څخه معلومات ترلاسه کړي چې ګواکې دغې ډلې امريکايانو ته د ۵ زره طالب بنديانو نوملړ سپارلی چې د سولې د هوکړه ليک په امضا کولو سره دې آزاد شي. د دغه آژانس خبريالانو له يو شمير طالب بنديانو سره په څرخي پله زندان کې مرکې کړي دي. ځينو طالب بنديانو ملا محمد عمر په مشرۍ د طالبانو د حکومت د وخت خاطرې بيان کړي دي.
په دغې مرکه کې مولوي نياز محمد د طالب بنديانو د مشر په توګه ښودل شوی، خو هيڅ بندي هغه خپل رسمي مشر نه دی ښوولی. هغه ويلي چې خپله د بند ۱۵ کلنه دوره تيروي. نياز محمد د طالبانو د نورو مذاکره کونکو په څير په نرمه ژبه خبرې کوي. «طالبان به د پخوا په څير نه وي. موږ غواړو ښځې تحصيل وکړي او د اسلام په چوکاټ کې په ټولو برخو کې کار وکړي.»
د څرخي پله په زندان کې طالب بنديان موبايلونه لري او په آسانۍ له بهر سره اړيکې نيسي. د اسوشتيد پريس خبريالانو د سترګو ليدلی حال داسې ښکاره کوي چې طالب بنديان په زندان کې دننه منظمه شبکه لري او ټول بنديان يې د ولايتونو له مخې ثبت کړي دي، حتی پوهيږي چې څوک ناروغ دی او يا يې ژوند له لاسه ورکړی دی. مولوي نياز محمد ويلي دي: «افغان ځوانان نه بايد له طالبانو وډار شي؛ ځکه چې دا هغوی دي چې وطن جوړوي.»
د څرخي پله زندان د ۵ زره کسانو وړتيا لري، خو اوس يې په ۱۱ بلاکونو کې ۱۰۵۰۰ کسان بنديان دي. په دوی کې نژدې ۳ زره يې د طالب جنګياليو په ډله کې حسابيږي چې په يو مخصوص بلاک کې اوسيږي. امنيتي ځواکونه دغه بلاک ته په بشپړ احتياط او پر وسلو سمبال دننه کيږي. د زندان مسئولان وايي چې طالب بنديانو سره د چلند پر وخت هڅه کوي چې د بشر حقونو اصول رعايت کړي.
دغه طالب بنديان د ساتونکو د بد چلند او د روغتيايي او هوساينې خدماتو له کمښت څخه شکايت کوي. خو د زندان مشر د هغوی دغه ادعاوې ردوي او وايي چې روغتيايي خدمات حتی له هغو چې دغو طالب بنديانو په خپلو کليو کې درلودل، بهتره دي. هغه ويلي دي چې دوی په اوونۍ کې درې ځله غوښه خوري او د بند په منځ کې آزاد تک راتک کوي.
مسئولانو ويلي چې د زندان روغتون د جوړيدو په حال کې دی. طالب بنديان کتابتون، ښوونځي، د سواد زدکړې کورس او جومات ته هم لاسرسی لري او خپل لمونځونه په جمع او خطبو سره ادا کوي. ځينې د طالب بنديانو آزادول د جګړې د پاي او د سولې د هوکړه ليک په لاسليک کولو کې موثر ګام بولي، خو ځينې شنونکي بيا وايي چې د طالبانو په خبرو او عمل کې روښانه تفاوت شته او د دغو جنګياليو خوشي کول به امنيتي وضعيت نور هم خراب کړي.
په کابل کې یوشمېر کتونکی پردې اند دي چې د دوحي بین الافغاني مذاکرات د امریکا د نوي ولسمشر کار تر پيلېدو پایلې ته نه شي رسیدلی او هلته ټول پرمختګونه د بایډن په تمه دي. خو مهمه پوښتنه دا هم ده چې ایا د بایډن راتګ د افغان سولې پر روان بهیر اغیز لري؟
بهرنیو چارو وزارت ته د جوبایډن نومول شوي انټوني بلینکن امریکايي سناتورانو ته ویلي چې طالبانو سره د امریکا تړون به له سره وارزوي. خو ښاغلي بلینکن دا ټینګار هم کړی چې ددې اوږدي جګړې ختمولو ته ژمن دي.
د تاوتریخوالي ډېرېدل جوبایډن پر افغان تګلاره له سره کتنې ته اړ کوي
د سولي انستیتیوت مشر خلیل صافي وویل، د ۷ زره طالب زندانیانو خوشې کېدل د طالبانو او امریکا د لاسلیک شوي تړون یوه برخه ده او بایډن تردې وړاندې ددې تړون پلې کېدو ته ژمنتیا ښودلې: «خو که بیا هم بین الافغاني خبرې اوږدې شي او ترڅنګ یې تاوتریخوالی ډیر شي، نو ښايي جوبایډن پر افغان پالیسی له سره کتنه وکړي.»
افغان سولې مذاکرات داسې مهال له نیږدې په ټپه ولاړ حالت سره مخ دي، چې له تېرو څو ورځو په ولسي جرګه کې هم پرې تاوده بحثونه کیږي.
د پارلمان مشر میررحمان رحماني حکومت او طالبان دواړه تورن کړل چې سوله نه غواړي: «نه طالبان سوله غواړي او نه هم په حکومت کې د سولې اراده لیدل کیږي.»
د جرګې مشر دا هم وویل، چې د سولې بهیر په اړه له اصلي واقعیتونو مالومات نه لري او په دې اړوند ډیر مسایل د پردې ترشا مطرح کیږي.
اسماعیل شاکر – کابل
