«بوکسنګ سسټرز» کلب د یزيدۍ میرمنو او نجونو د پياوړه کولو طرحه ده چې شپږ میاشتې مخکې د (Lotus Flower) یا نیلوفر ګل، په نوم د غیر انتفاعي سازمان له لوري د عراق په کردستان کې پرانیستل شوه. اوس د روانګا کمپ په سالون کې یزيدي ښځې او نجونې په اوونۍ کې پنځه وارې د ورځې دوه ساعته تمرین کوي. د هغوی ډیری یې یو وخت د داعش بندیانې وې او د روحي آزار، فزیکي او جنسي تاوتریخوالي قرباني ګرځیدلې وې.

که څه هم بوکس د روانګا کمپ د ښځو او نجونو د «لوتوس فلاور» ورزشي کلب یوازینی فعالیت نه دی، خو د هغوی له پاره په زړه پورې ورزش دی. د دغه غیر انتفاعي سازمان سیمه ایز مشر ویان احمد وایي: «موږ فکر وکړ چې دا ورزش د جسمي او روحي لحاظه د ښځو د غښتلتیا له پاره مناسب روش دی.»

د دغه کلب یوه ورزشکاره حسنا سعید یوسف وایي: «ډیر وختونه چې د بوکس تمرین کوو، د درد او خفګان شیبې رایادوم او هڅه کوم چې د بوکس په ضربو سره یې له شره خلاصه شم.» حسنا او کورنۍ یې په ۲۰۱۴م کال کې د سنجار پر کلیو او بانډو باندې د داعش له هجوم وروړلو راهیسې په روانګا کمپ کې میشت دي. هغوی چې کله پوهه شول چې داعش ورنزدې شوی نو غرونو ته وتښتیدل او هلته یوه اوونۍ پټ ول، څو یې کمپ ته د رسیدو لار ومونده.

حسنا چې ۱۸ کلنه ده وایي چې تل یې له ورزش سره مینه درلوده. هغه وایي چې په ځوانۍ کې یې له تره سره د خپل کاله په یوه خونه کې وزن پورته کول تمرینول. خو حسنا اوس په دې باور ده چې بوکس یا سوک وهنه یو بل شی دی. هغه چې هیله لري ډاکټره شي وايي: «نه غواړم هیڅ وخت د بوکس کولو تمرین پریږدم.»

په کمپ کې اوسیدونکي ډیری کورنۍ په لومړي سر کې په دې راضي نه وي چې لوڼې یې د بوکس په تمرین کې ګډون وکړي. خو کله چې د «لوتوس فلاور» سازمان کارکوونکي هغوی ته ورغلل او ورته روښانه یې کړه چې دغه ډول بدني فعالیتونه کومې ښیګڼې لري، د ډیرو نظر بدلون وموند.

په اپریل میاشت کې، ځینې ښځې د روزونکو په توګه وروزل شوې، څو وکولای شي د سیمې په نورو کمپونو د بوکس تمرین ورکړي. حسنا هم د خپل استوګنې په کمپ کې د سوک وهنې د لوبې روزونکي ده.

یزيدۍ ښځي او نجوني کولی شي د بوکس د کورس وروسته د «کیسه ویونکو خویندو» په نوم د انګلیسي ژبې کورس کې ګډون وکړي چې د انځورونو په واسطه د کیسه ویلو یو ډول روزنه ورکول کیږي. یو شمیر ښځو په لیسه کې د زده کړو له پاره نومونه ثبت کړي دي. د هغوی پر کلیو باندې د داعش تر بریدونو وروسته تعلیم ممکن نه وو. دغه ښځې اوس بیا د زده کړو فرصت لري.

محمد انسي يمنی دئ. هغه په کيوبا کي د امريکايانو په اډه گوانتانامو کي ۱۵ کاله بندي او ډير شکنجه سوی دئ. نقاشۍ او طراحۍ له هغه سره مرسته کړې چي په يخي او تاريکه کوټه کي خپل رنځ و زغمي. هغه گلان رسم کړي، څو د خپلو خوبونو پر نيلي سپور آزاده نړۍ کي وگرځي.

د دې اثر نوم «په گوانتانامو کي سربدالي» دئ، چي عمار البلوجي با آکوارل، رسم کړی دئ. هغه تر لس کاله ډير وخت کيږي چي په گوانتانامو زندان کي بندي دئ. هغه تر دې مخکي درې نيم کاله له «سي آی اې» سره بندي وو. د نيويارک نندارتون په کتالوگ کي راغلي دي چي د هغه نقاشۍ، هغو شکنجو ته جواب دی چي هغه ته ورکړل سوي دي.

احمد رباني پاکستانی دئ. هغه دوه کاله د «سي آی اې» په تورو خونو کي بندي وو او وروسته گوانتانامو ته لېږدول سوی دئ. په گوانتانامو کي ټول زندانيان د ۲۰۰۱م کال د سپتمبر تر ۱۱ نېټې وروسته د احتمالي تروريستانو په نوم بنديان سوي دي. هغه ډېر وخت په زندان کي د نه خړو اعتصاب کړی او ډېر لږ وخت بې منفي اغېزو ترې وتلی دئ.

هغه زندانيان چي سخت کنترولېدل له ۲۰۰۹م کال راهيسي اجازه ورکړله سوه چي د نقاشۍ مواد په اختيار کي ورکړل سي او په خپلو کوټو کي کار په وکړي. کله چي د هغوی مواد خلاص سول نو له نورو داسي موادو چي په زندانه کي موندل کېدل، لکه د قهوې پوډر، ريگ او داسي نورو څخه ئې کار اخيست. خالد قاسم له دغو موادو څخه دغه کوچنۍ تابلو جوړه کړې ده.

زندانيانو خپلي ډېري نقاشۍ له خپلو خاطراتو څخه رسم کړي دي. په زندان کي څوک درياب او هسکي ودانۍ نه سي ليدلای، که څه هم د درياب د اوبو ږغ په ټولو کوټو کي اورېدل کيږي. دغه نقاشي د يمني عبدالملک عبود ده. هغه ۱۵ کاله په گوانتانامو کي بندي وو او په ۲۰۱۵م کال کي آزاد سو.

په ۲۰۰۸م کال د امريکا د وخت جمهوررئيس بارک اوباما لارښوونه وکړه چي د گوانتانامو زندانيانو ته دي شرايط سم سي، خو د زندان د تړلو طرح ئې له سياسي مقاومت سره مخامخ سوه. له هغه وخته زندانيانو ته اجازه ورکړله سوه چي د ورځي څو ساعته تلويزيون وگوري او خبرونه واوري. په دې خبرونو کي د ډوب سوي سوريايي مهاجر خبر هم وو. نقاشي محمد انسي کړې ده.

زندانيانو د خپلو نقاشيو له پاره کله نا کله له انځورونو څخه کار اخيستی. لکه دغه نقاشي چي محمد انسی په ۲۰۱۶م کال کي کړې ده. ارين تامپسون، پيج لاينو او چارلز شيلدز په نيويارک کي د «درياب له پاره قصيده» په نوم نندارتون پرانيستی دئ. په دې کي د څلور آزاد سوو او څلور نورو چي تر اوسه لا په گوانتانامو کي بنديان دي، نقاشۍ نندارې ته وړاندي کړي دي.

د «جمهور رئيس گالري» په اتاقونو کي چي د گونتانامو د زندانيانو اثار نندارې ته وړاندي سوي دي، په نيويارک کي د حقوقو په برخه کي جان جي کالج پوري اړه لري. په امريکا کي نندارې ته د زندانيانو د نقاشيو وړاندي کول ډير بحثونه راپورته کړي دي. دغه نندارتون به د جنوري مياشتي تر ۲۶ نېټې پوري پرانيستی وي.

تر اوسه هم گوانتانامو زندان سته. اوباما و نه سوای کولای چي دغه زندان وتړي. د هغه د جمهوري رياست په پيل کي ۲۰۰۹م کال په دغه زندان کي ۲۴۲ کسان بنديان ول. د ۲۰۱۷م کال په پای کي بيا د زندانيانو شمېر ۴۱ کسان ول. تر اوسه پوري لا روښانه نه ده چي دغه زندانيان به څه وخت آزاد سي.

دا يو له ډيرو کميابه انځورونو څخه دی چي په گونتانامو زندان کي د بنديانو ورځنی ژوند ښيي. د «ميامي هرالد» ورځپاڼي خبريال والتر ميچات، دغه انځور په خپل موبايل سره اخيستی دئ. هرڅه په کنترول کي دي او د امريکا پوځ د گوانتانامو انځورونه تر خپرېدو مخکي سانسوروي.

د اقتصاد او سولي انستيتيوت په ۲۰۲۰م کال کي له ترهګرۍ څخه د زيات اغېزمن سوو هيوادونو په هکله يوه څېړنه کړې او نتايج يې د يو ليست په شکل کي خپاره کړي دي. په دغه ليست کي هغه هيوادونه شامل سوي چي له ترهګرۍ زيات زيانمن سوي دي. فيليپين ته له ممکنه ۱۰ نمرو څخه ۷ نمرې ورکړل سوي او پر لسم مقام دی. [منبع: د اقتصاد او سولې انستيتيوت آستراليا]

د کانګو ديموکراتيک جمهوريت له ترهګرۍ څخه د زيانمن سوو هيوادونو په ليست کي ۹ ځای نيولی. د اقتصاد او سولې انستيتيوت د ترهګرۍ په اړونده راپور کي دغه هيواد ته له ممکنه ۱۰ نمرو څخه ۷،۱۷ نمرې ورکړي دي. کانگو د تاوتريخوالي يو اوږد تاريخ لري.

هند بيا د ترهگرۍ په برخه کي تر ډېره له جمو او کشمير سيمي څخه اغېزمني سوی دی. د اقتصاد او سولي انستيتيوت په هغه ليست کي چي له ترهګرۍ څخه د زياتو زيانمن سوو هيوادونو په اړه جوړ سوی دی، هند پکښې پر ۸ ځای دی. په ياد راپور کي هند ته له ممکنه ۱۰ نمرو څخه ۷،۳۵ منفي نمرې ورکړل سوي دي.

د افغانستان ګاونډی هيواد پاکستان هم له ترهګرۍ څخه د زيان ليدونکو هيوادونو په ليست کي شامل او پر ۷ مقام دی. دغه هيواد ته ۷،۵۸ منفي نمرې ورکړل سوي دي.

يمن، نه يوازي دا چي په نړۍ کي يو له بې وزلو هيوادونو څخه دی، بلکي له ترهګرۍ څخه د زيات زيان ليدونکو هيوادونو په ليست کي هم شامل دی. دغه هيواد ۷،۵۸ منفې نمرې لري او په دې توګه ۶ ځای ورکړل سوی دی. له حوثي ياغيانو سره د حکومتي ځواکونو جنگ په دغه هيواد کي لوږه هم حاکمه کړې ده.

د ختيځي افريقا دغه هيواد (سوماليا) په نړيواله توګه له ترهګرۍ څخه له زيات زيانمن کېدونکو هيوادونو څخه يو دی. په راپور کي دغه هيواد ته له ممکنه ۱۰ نمرو څخه ۷،۶۴ منفي نمرې ورکړل سوي دي. په دغه هيواد کي ۷۰۰ امريکايي عسکر مېشته دي. هلته د الشباب په نوم وسله واله ډله له زيات وخت راهيسي فعاله ده.

سوريه له ترهګرۍ څخه د زيات زيان ليدونکو هيوادونو په قطار کي پر څلورم ځای دی. د اقتصاد او سولې انستيتيوت په خپل راپور کي دغه هيواد ته له ممکنه ۱۰ نمرو څخه ۷،۷۷ مفني نمرې ورکړي دي.

نايجيريا له ترهګرۍ څخه دريم تر ټولو زيات زيانمن سوی هيواد دی. د اقتصاد او سولي انستيتيوت دغه هيواد ته د ۲۰۲۰م کال له پاره له ۱۰ څخه ۸،۳۱ منفي نمرې ورکړي دي.

تر افغانستان وروسته عراق په ۲۰۲۰م کال کي په ټوله نړۍ کي له ترهګرۍ څخه د زياتو زيانمن سوو هيوادونو په کتار کي دوهم ځای نيول دی. د اقتصاد او سولي په اړونده راپور کي ورته له ۱۰ څخه ۸،۶۸ منفي نمرې ورکړل سوي دي.

افغانستان له ترهگرۍ څخه د زيانمن سوو هيوادونو په ليست کي لومړی سوی دی. دغه هيواد له ترهگرۍ څخه د زيانمن سوو هيوادونو په هغه ليست کي چي د اقتصاد او سولي انستيتيوت له خوا خپور سوی دی، افغانستان يې په سر کي دی. دغه هيواد ته ۹،۵۹ منفي نمرې ورکړل سوي دي.