Pushim i përkohshëm në Gjirin Persik: konflikti  midis SHBA-së  dhe Iranit ka marrë fund, të paktën për momentin. Të dyja vendet qenë në përplasje për gati katër muaj. Më pas, vende të tjera në rajonin e Gjirit u përfshinë gjithashtu në luftime. Irani kishte kryer disa herë sulme ajrore kundër shteteve arabe. Objektivat e tij ishin institucionet amerikane të vendosura atje, veçanërisht bazat ushtarake. Objektivat industriale në shtetet e Gjirit ishin gjithashtu në shënjestër, veçanërisht ato të lidhura me industrinë e naftës.

Bëhet e ditur se shtetet e Gjirit tani i shohin marrëdhëniet e tyre me SHBA – dhe gjithashtu me Iranin – në një dritë tjetër. Besimi në mburojën mbrojtëse të SHBA-së po zbehet, raporton agjencia e lajmeve Reuters, duke cituar burime anonime nga shtetet e Gjirit. Irani e konsideron veten një fuqi rajonale të përhershme. Megjithëse çdo lehtësim i tensioneve është i mirëpritur, situata aktuale është qartësisht më e keqe se para luftës, sipas një zyrtari të lartë qeveritar nga një shtet i Gjirit, të cituar nga Reuters.

Edhe pas marrëveshjes së përkohshme, deri tani nuk ka pasur asnjë shenjë nga Teherani  për një ndryshim themelor të kursit në lidhje me fqinjët e tij. Përkundrazi, udhëheqësit iranianë theksojnë se ata kanë dalë nga lufta të paprekur politikisht. Sipas diplomatëve dhe analistëve nga shtetet e Gjirit, Irani ka dalë nga lufta i dobësuar ekonomikisht dhe ushtarakisht, por politikisht i paprekur. Vendi ka ruajtur strukturat e tij politike dhe vazhdon të ketë kapacitetin për të ushtruar presion mbi shtetet e Gjirit, si dhe mbi rrjedhat globale të energjisë. Mesazhi nga Teherani është ky: Irani vazhdon ta konsiderojë veten një lojtar të madh rajonal, me të cilin shtetet e Gjirit duhet të llogarisin në të ardhmen.

Asnjë interes për një përballje të re

As Shtetet e Gjirit e as Irani nuk duken të kenë ndonjë interes për një përshkallëzim të mëtejshëm ushtarak. Në të njëjtën kohë, lufta ka thelluar ndjeshëm mosbesimin e ndërsjellë.

"Në parim, ky konflikt ka dëmtuar seriozisht, nëse jo shkatërruar, procesin e afrimit të ndërsjellë," thotë Sebastian Sons, ekspert për shtetet e Gjirit në Qendrën për Kërkime të Aplikuar në Partneritet me Lindjen (CARPO) në Bonn, në një intervistë për DW. Së pari dhe më kryesorja, afrimimi i Arabisë Saudite me Teheranin ka pësuar një hap prapa.

Vetëm në vitin 2023, pas një ndërprerjeje shtatëvjeçare, dy shtetet arritën të normalizonin marrëdhëniet e tyre diplomatike, falë ndërmjetësimit kinez. "Frustrimi ndaj Iranit është rritur ndjeshëm," vë në dukje Sons.

Conrad Schetter, një studiues i specializuar në paqe dhe konflikte në Qendrën Ndërkombëtare për Studime të Konflikteve në Bonn (bicc), shpreh një mendim të ngjashëm. Megjithëse sulmet ishin një tronditje për shumë shtete të Gjirit, "interesat e përbashkëta do të sigurojnë që marrëdhëniet të mos shemben plotësisht, pavarësisht të gjitha konflikteve," thotë Schetter në një intervistë për DW. Të gjitha shtetet kanë interes për mirëqënie ekonomike dhe një situatë politike të qëndrueshme.

Irani: pak përpjekje, ndikim i madh

Irani gjithashtu ka nxjerrë përfundime nga lufta. Për Schetter-in, sulmet ndaj shteteve të Gjirit ishin, para së gjithash, të motivuara strategjikisht. "Irani donte ta bënte të qartë: 'Pa ne, rajoni nuk funksionon'." Sulmet kishin demonstruar se eksportet e naftës dhe gazit, si dhe tregtia dhe turizmi në rajon, mbeten të prekshme. Sebastián Sons e mbështet këtë mendim: "Shtetet e Gjirit ishin një objektiv relativisht i lehtë për Iranin."

Me një përpjekje të kufizuar ushtarake, Teherani ka arritur një ndikim të konsiderueshëm politik dhe ekonomik.

Qendra britanike e studimeve Chatham House supozon se, në të ardhmen, Irani do t'i drejtohet këtij lloji presioni të drejtpërdrejtë në një shkallë më të madhe. Lufta i ka theksuar Iranit cenueshmërinë e monarkive të Gjirit. Teherani dëshiron të mbetet një lojtar kryesor në politikën e fuqisë rajonale.

Shtetet e Gjirit po bëhen më pragmatike

Në të njëjtën kohë, ka shumë shenja se shtetet e Gjirit do të ndjekin një politikë më pragmatike ndaj Iranit. "Debati lëkundet midis dialogut dhe përmbajtjes," thotë Sebastian Sons. Arabia Saudite, e cila ka shumicë sunite dhe konsiderohet rivali kryesor i Iranit shiit, për shembull, nuk ka ndërprerë marrëdhëniet diplomatike me Teheranin pavarësisht sulmeve. Omani dhe Katari vazhdojnë të mbajnë kontakt të ngushtë me udhëheqësit iranianë. Shtetet e Gjirit janë të detyruara të ndjekin një strategji të dyfishtë: frenim aty ku është e nevojshme dhe dialog aty ku është e mundur.

Dhe pikëpamja e Shteteve të Gjirit për administratën e re amerikane ka ndryshuar. "Këto marrëdhënie tani janë shumë kontradiktore," thotë Sons. Është e vërtetë që SHBA mbetet një partner i rëndësishëm në politikën e sigurisë. Në të njëjtën kohë, lufta ka nxjerrë në pah sa e kufizuar është aftësia e SHBA-së për të mbrojtur Shtetet e Gjirit. Schetter nxjerr një përfundim të ngjashëm: "Shtetet e Gjirit janë detyruar të pranojnë se SHBA-ja nuk ka qenë në gjendje t'i mbrojë në mënyrë efektive." Prandaj, ai parashikon një rritje të riarmatimit, investime në mbrojtjen ajrore dhe përpjekje për të hapur rrugë të reja tokësore për eksportin e naftës dhe gazit, në mënyrë që të mos jenë të varur nga Ngushtica e Hormuzit.

Irani ka dalë më i fortë

"Pavarësisht sulmeve ushtarake, vendi ka dalë më i fortë politikisht nga kjo krizë," thotë Conrad Schetter. Është e mundur që të formohen aleanca të reja në rajon. Ajo që është e sigurt është se Teherani do të veprojë me më shumë vetëbesim.

Në këtë kontekst, ekspertët bien dakord se as pajtimi, as përballja e hapur midis Iranit dhe fqinjëve të tij nuk janë të mundshme. Skenari më i mundshëm është një bashkëjetesë e matur: më shumë mosbesim se më parë, por edhe më shumë dialog; më shumë frikësim, por në të njëjtën kohë përpjekje më të mëdha për të arritur një mirëkuptim. Të dyja palët u bindën se sa të larta do të ishin kostot e një përshkallëzimi.