U SAD je još uvek na snazi 14. amandman američkog Ustava: svako ko je rođen na tlu SAD automatski dobija američko državljanstvo, bez obzira na boravišni status svojih roditelja. To takozvano ius soli (pravo tla) zagarantovano je od 1868. godine.

Prema želji američkog predsednika Donalda Trampa, to pravo više ne bi trebalo da se primenjuje na decu useljenika koji nemaju zakonski boravišni status ili imaju samo privremenu vizu. Do sada su sudovi blokirali Trampove pokušaje da to promeni. Sada je slučaj na Vrhovnom sudu koji treba da donese konačnu odluku.

Pravno nadmetanje: O čemu je reč?

Ograničavanje prava na sticanje državljanstva po rođenju jedan je od ključnih elemenata Trampove pooštrene migracione politike. Ubrzo nakon povratka u Belu kuću, predsedničkim dekretom je odredio da se pravo na državljanstvo po rođenju u određenim slučajevima više neće primenjivati.

Prema Trampovom planu, novorođeno dete dobija državljanstvo SAD ako bar jedan roditelj ima trajni boravak (Zeleni karton) ili američko državljanstvo. Deca čije majke borave u SAD samo privremeno, na primer kao turistkinje ili studentkinje, ne bi više imala pravo na automatsko državljanstvo

Prema navodima Trampove administracije, cilj je da se spreči navodni „porođajni turizam“ (birth tourism).

Trampov plan do sada su blokirali brojni savezni sudije privremenim sudskim odlukama. Međutim, Vrhovni sud je u jednoj međupresudi zaključio da takve pravne blokade, koje važe za celu zemlju, nisu dozvoljene. Sada američka vlada traži od Vrhovnog suda da donese konačnu odluku.

Gde u svetu važi pravo tla?

Prema Trampovim rečima, SAD su „jedina zemlja na svetu koja je dovoljno glupa“ da dozvoljava sticanje državljanstva na osnovu mesta rođenja. No, da li je to tačno?

Prema analizi američkog istraživačkog centra Pew Research Center, u martu 2026. godine ukupno su 32 države imale zakone o državljanstvu veoma slične onima u SAD. Među njima su Kanada, Meksiko i Brazil, kao i mnoge druge zemlje Srednje i Južne Amerike.

Sjedinjene Američke Države, tako gledano, zaista spadaju u manjinu zemalja koje primenjuju pravo tla, ali su daleko od toga da budu jedina takva država, kako to tvrdi Tramp.

A gde važi pravo porekla?

Suprotno načelo je takozvano ius sanguinis (pravo krvi ili porekla). Prema tom modelu, deca stiču državljanstvo preko svojih roditelja, dok mesto rođenja ima sporednu ulogu. Prema podacima istraživačkog centra Pew, većina država u svetu sledi upravo to načelo. Međutim, konkretni uslovi razlikuju se od zemlje do zemlje. Osim toga, mnoge države koriste kombinaciju oba sistema – prava tla i prava porekla.

I Nemačka je nekada primenjivala isključivo pravo porekla. Dete je rođenjem dobijalo nemačko državljanstvo ako je barem jedan roditelj bio nemački državljanin. Od 1. januara 2000. godine, pod određenim uslovima, nemačko državljanstvo mogu steći i deca koja nisu nemačkog porekla. Stranci koji trajno žive u Nemačkoj u mnogim slučajevima takođe imaju mogućnost naturalizacije, odnosno sticanja državljanstva.

Odluka sa dalekosežnim posledicama

Ako Vrhovni sud presudi u korist Trampa, to ne bi značilo samo prekid tradicije stare duže od jednog veka. Kritičari upozoravaju i da bi Sjedinjene Američke Države ubuduće imale mnoštvo dece bez jasno definisanog pravnog statusa.

Institut za migracionu politiku (Migration Policy Institute – MPI), u saradnji sa istraživačima sa Državnog univerziteta u Pensilvaniji, analizirao je moguće posledice promene prava na državljanstvo po rođenju.

Prema njihovim procenama, broj stanovnika SAD bez zakonskog boravišnog statusa do 2050. godine znatno bi se povećao – i to za čak 4,7 miliona ljudi.