Mnamo Februari 28, Marekani ilianzisha Operesheni "Epic Fury" nchini Iran. Katika wiki iliyofuata, Marekani ilifanya maelfu ya mashambulizi kote nchini humo, ikitumia zaidi ya mifumo 20 ya silaha kupitia anga, nchi kavu na baharini.

Katika wimbi la kwanza la mashambulizi ya Marekani na Israel, Kiongozi Mkuu wa Iran Ali Khamenei aliuawa. Rais wa Marekani Donald Trump amesema vita vinaweza kudumu wiki nne hadi tano, lakini kwamba Marekani ina "uwezo wa kuendelea kwa muda mrefu zaidi ya huo.”

Utawala wa Trump una uhakika kiasi gani?

Utawala wa Trump umeonyesha kujiamini kuhusu uwezo wa kijeshi wa Marekani. "Hatuna upungufu wa silaha,” alisema Waziri wa Ulinzi Pete Hegseth wakati wa ziara katika Kamandi Kuu ya Marekani (CENTCOM) huko Florida tarehe 5 Machi. "Akiba yetu ya silaha za kujihami na kushambulia inatuwezesha kuendeleza kampeni hii kwa muda wowote tutakaohitaji.”

Jenerali Dan Caine, mwenyekiti wa Wakuu wa Majeshi ya Pamoja, alitoa uhakikisho kama huo. "Tuna silaha sahihi za kutosha kwa kazi iliyopo, kwa mashambulizi na kwa ulinzi,” alisema akiwa pamoja na Hegseth.

Hata hivyo, Trump ametambua kimya kimya mahali ambapo matatizo yanaweza kujitokeza. Katika ujumbe kwenye mtandao wake wa kijamii Truth Social tarehe 2 Machi, aliandika kwamba akiba ya silaha za Marekani "katika kiwango cha kati na juu cha kati haijawahi kuwa kubwa au bora zaidi … Katika kiwango cha juu kabisa, tuna akiba nzuri lakini hatujafikia tunakotaka.”

Kelly Grieco, mtafiti mwandamizi katika taasisi ya utafiti ya Stimson Center, anakubaliana kwamba tofauti hiyo ya Trump kuhusu ubora wa silaha ni muhimu. Ni silaha za kiwango cha juu zaidi — makombora ya masafa marefu na ya kuzuia mashambulizi — ambako kuna wasiwasi mkubwa. "Kuna mipaka halisi katika akiba hizo,” alisema.

Hesabu za vita vya Iran

Tangu mwanzo wa mzozo, Marekani, Israel na Iran zimefanya mashambulizi mengi katika eneo hilo. Kwa mujibu wa CENTCOM, Marekani ilishambulia zaidi ya malengo 3,000 nchini Iran katika siku saba za kwanza.

Kwa kujibu, Iran imezindua maelfu ya droni za Shahed-136 na mamia ya makombora dhidi ya malengo ya Marekani katika eneo hilo. Hapa ndipo hesabu zinapokuwa ngumu.

Droni za Shahed za Iran hugharimu kati ya dola 20,000 na 50,000 (takribani euro 43,000) kutengeneza. Kuna njia mbalimbali ambazo Marekani na washirika wake wamekuwa wakizitumia kujilinda dhidi yake, lakini hakuna iliyo nafuu. Ndege za kivita zilizo na makombora ya AIM-9 hugharimu dola 450,000 kwa kila shambulio, pamoja na dola 40,000 kwa saa kuendesha ndege hiyo.

"Gharama ya kuendesha ndege kwa saa moja ni sawa na gharama ya droni ya Shahed,” alisema Grieco. "Haina ufanisi. Si ubadilishanaji mzuri wa gharama.”

Alisema Marekani ilipaswa kujifunza kutoka Ukraine, ambayo imepata mbinu nafuu zaidi, kama droni za kukamata ambazo hugharimu chini ya Shahed. "Marekani imejaribu teknolojia hiyo, lakini haijanunua kwa idadi ya kutosha,” alisema.

Makombora ghali zaidi ya ulinzi ya Patriot (yanayogharimu karibu dola milioni 3 kwa kila kombora) hutumika kuzuia makombora ya balestiki ya Iran, na hapa ndipo wasiwasi kuhusu akiba unaongezeka. Mark Cancian, mshauri mwandamizi katika Kituo cha Mafunzo ya Kimkakati na Kimataifa, anakadiria akiba hiyo inapungua haraka.

"Mwanzoni, nadhani kulikuwa na takribani makombora 1,000 ya Patriot na nafikiri tumetumia sehemu kubwa ya akiba hiyo sasa,” alisema. Alikadiria kuwa makombora 200 hadi 300 ya Patriot tayari yametumika.

Silaha za kiwango cha juu kama hizi huchukua muda kutengenezwa. Kampuni ya Lockheed Martin iliwasilisha tu makombora 620 ya kukamata ya PAC-3 katika mwaka mzima wa 2025. "Kama ungeenda kwa kampuni leo na kusema nataka kununua Patriot nyingine, ingechukua angalau miaka miwili kabla haijapatikana,” alisema Cancian.

Kwa silaha za masafa mafupi kama mabomu, vifaa vya JDAM na makombora ya Hellfire hali ni tofauti. "Kijeshi, nadhani tunaweza kuendelea kwa muda mrefu sana. Tunazo risasi za ardhini za kufanya hivyo,” alisema Cancian.

Ikulu yakutana na makampuni ya ulinzi

Tarehe 6 Machi, Trump alikutana na makampuni kadhaa ya ulinzi na baadaye akaandika kwenye Truth Social kwamba wazalishaji wamekubali kuongeza mara nne uzalishaji wa silaha za kiwango cha juu zaidi. Ikulu ilisisitiza kuwa mkutano huo ulikuwa umepangwa wiki kadhaa kabla.

Hata hivyo, Grieco alitilia shaka umuhimu wa makubaliano hayo. "Niliona kama tangazo lisilo jipya kwa sababu katika miezi ya karibuni mengi yalikuwa tayari yametangazwa,” alisema.

Makubaliano ya Lockheed Martin kuongeza uzalishaji wa makombora ya Patriot PAC-3 kutoka 600 hadi 2,000 kwa mwaka yamekuwa ya umma tangu Januari. Baada ya mkutano wa Ikulu, hakuna ratiba mpya iliyotolewa. Lengo bado ni mwaka 2030.

Hata kuongeza kasi ya uzalishaji si rahisi. "Kuna vikwazo vingi vya uzalishaji ambavyo hata ukitupa fedha nyingi kwenye tatizo hili, si rahisi kama kuwasha swichi na kuanza kutengeneza. Bado itachukua muda,” alisema Grieco.

Akiba "ndogo” ya Marekani inaweza kuwa na athari za kimataifa

Wachambuzi wanakubaliana kwamba Marekani haitakosa silaha wakati wa vita nchini Iran, lakini kuna wasiwasi kuhusu siku zijazo.

"Je, itaishiwa? Si hivyo ningeelezea,” alisema Grieco. "Sidhani kama kitu chochote kitaishiwa kabisa katika vita hivi. Lakini tatizo ni … tutabaki na akiba ndogo sana … na hilo litaweka mipaka kwa chaguo zetu katika miaka ijayo kuhusu Indo-Pacific na Ulaya au hata Mashariki ya Kati.”

Rais wa Ukraine Volodymyr Zelenskyy tayari ameonya.

"Kuna wasiwasi kwamba iwapo vita vitadumu kwa muda mrefu, Marekani inaweza kupunguza usambazaji wa mifumo ya ulinzi wa anga na makombora kwa Ukraine,” Zelenskyy aliiambia RAI, shirika la utangazaji la taifa la Italia.

Katika mahojiano na Bloomberg, aliyekuwa Waziri wa Mambo ya Nje Antony Blinken alitoa onyo kama hilo. Operesheni ya muda mrefu nchini Iran inaweza kuiacha Marekani katika hatari ya vitisho kutoka Urusi na China, alisema.

Je, nguvu ya Iran inapuuzwa kupita kiasi?

Jenerali Dan Caine ameripoti kuwa uzinduzi wa makombora ya balestiki ya Iran umepungua kwa asilimia 86 "tangu siku ya kwanza ya mapigano.” Washington imechukulia hilo kama ishara ya mafanikio.

Kwa upande wake, Grieco anakiri kuwa ni vigumu kujua undani wa kupungua kwa mashambulizi ya Iran. Lakini alisema inawezekana kwamba "tumepunguza kwa kiasi kikubwa uwezo wa kikosi chao cha makombora ya balestiki.”

Kuhusu droni za Shahed za Iran, uzalishaji uliotawanyika hufanya makadirio ya akiba kuwa magumu sana. "Hata kabla ya vita, hatukuwa na makadirio mazuri ya idadi waliyonayo,” alisema Grieco. "Unaweza hata kuikusanya moja kwenye gereji yako ukitaka.”

Kwa msingi zaidi, alisema Marekani huenda iliidharau Iran. "Kama lengo ni kubadili utawala … nguvu ya anga pekee haitaleta kuanguka kwa utawala.”

Anaamini kujizuia kwa Iran hapo awali kujibu mashambulizi ya Marekani na Israel kulitafsiriwa kama udhaifu na kulisababisha kushindwa kwa mikakati ya kuzuia. "Wanapigania uhai wa utawala wao. Wana motisha ya kupigana kwa nguvu na kubeba gharama kubwa,” alisema.

Cancian alikubaliana. "Tumewapiga kwa nguvu sana na bado hawajaomba amani,” alisema. "Huenda hilo halikutarajiwa.”

Kukamatwa haraka kwa kiongozi wa zamani Nicolas Maduro nchini Venezuela mapema Januari kuliongeza kujiamini kwa Washington kuhusu matokeo yanayoweza kupatikana ya Operesheni Epic Fury.

Lakini Marekani imewahi kukosea kabla kuhusu muda na gharama za vita vyake. Akiba ya silaha ya utawala wa Trump huenda isiishe nchini Iran, lakini bado kuna maswali kuhusu kiasi cha silaha ambacho Marekani itabaki nacho baada ya vita kumalizika.