Katika Mkoa wa Kigoma na maeneo mengine nchini Tanzania, ukatili wa kijinsia (GBV) bado umeenea licha ya jitihada mbalimbali za kuudhibiti. Hata hivyo, changamoto kubwa ni kwamba matukio mengi hayaripotiwi, huku wahanga wakichagua kukaa kimya.

Ripoti za Benki ya Dunia, Wizara ya Maendeleo ya Jamii na Ofisi ya Taifa ya Takwimu zinaonyesha ukubwa wa tatizo hilo. Kigoma inashika nafasi ya saba kwa asilimia 61 ya visa, huku Shinyanga ikiongoza kwa asilimia 78, na Kaskazini Pemba ikiwa na kiwango cha chini cha asilimia 8.

Afisa Ustawi wa Jamii mjini Kasulu, Tausi Baraka, anafafanua kuwa ukatili wa kijinsia ni ukatili unaofanywa kwa mtu kwa misingi ya jinsia yake, ukiwemo pia dhidi ya watoto.

Anaeleza kuwa ukatili huo hujitokeza kwa namna mbalimbali, ikiwemo vipigo (kimwili), kunyimwa haki ya kiuchumi, pamoja na ukatili wa kingono.

Hata hivyo, kuelewa aina hizi za ukatili ni hatua muhimu katika kuhamasisha jamii kutoa taarifa na kusaidia wahanga.

Maafisa wa ustawi wa jamii wanasema sababu kuu zinazochangia ukimya wa wahanga ni pamoja na hofu ya jamii, mila potofu na ukosefu wa uelewa.

Afisa mwingine wa ustawi wa jamii, Managwa Boaz, anasema mwamko bado ni mdogo na hata ndugu wa wahanga huogopa kutoa taarifa kwa hofu ya migogoro au mamlaka.

Aidha, matumizi mabaya ya teknolojia na mabadiliko ya kijamii pia yanatajwa kuchangia kuongezeka kwa vitendo vya ukatili.

Kwa mujibu wa wadau, elimu kwa jamii—hasa kwa wanaume—inaweza kusaidia kubadili mitazamo na kupunguza matukio ya ukatili.

Ufuatiliaji wa madawati ya jinsia na ushuhuda wa manusura unaonyesha kuwa msaada upo, lakini hauwafikii wengi kutokana na ukimya huo.

Wanaume pia waathirika

Mratibu wa kituo cha watoto walio katika mazingira magumu, Rebeca Rocky, anasema si wanawake pekee wanaoathirika, bali hata wanaume hukumbana na ukatili lakini hukaa kimya.

Anabainisha kuwa wanaume wengi hushindwa kuzungumzia changamoto wanazopitia majumbani, hasa pale wanapokosa uwezo wa kiuchumi.

Takwimu zinaonyesha kuwa wanawake wenye umri wa miaka 15 hadi 49 ndio wanaoathirika zaidi, ingawa wanaume pia wanaguswa na tatizo hilo.

Katika mwaka 2022–2023, visa 37,448 viliripotiwa kwa wanawake na 30,566 kwa wanaume.

Wadau wanasema hatua muhimu ni kuongeza elimu kuanzia ngazi za chini ili watoto na jamii kwa ujumla waweze kutambua na kupinga ukatili.

Suluhisho na mwito wa kuchukua hatua

Wataalamu wanasisitiza umuhimu wa kuvunja ukimya kwa wahanga ili waweze kupata msaada wa kisheria na kijamii.

Elimu ya mapema kwa watoto kuhusu ukatili na namna ya kujilinda inatajwa kuwa njia muhimu ya kuzuia tatizo hilo kwa muda mrefu.

Aidha, jamii inahimizwa kushirikiana na mamlaka ili kuhakikisha wahanga wanapata haki zao.

Kwa ujumla, mapambano dhidi ya ukatili wa kijinsia yanahitaji ushirikiano wa jamii, serikali na wadau wa maendeleo ili kupunguza matukio na kusaidia waathirika.

Mwito mkubwa unabaki kuwa mmoja—kuvunja ukimya na kuzungumza ili kupata msaada.