Mahakama Kuu ya Tanzania imeamua kwamba Mwenyekiti wa Chama cha Demokrasia na Maendeleo, CHADEMA, Tundu Lissu, ana kesi ya kujibu katika kesi ya uhaini inayomkabili, hatua inayofungua njia kwa mwanasiasa huyo kuanza kujitetea.

Uamuzi huo umetolewa Ijumaa, Agosti 21, 2026, na Jaji Dunstan Ndunguru, anayeongoza jopo la majaji watatu. Majaji wengine ni James Karayemaha na Ferdinand Kiwonde.

"Mahakama imeamua kwamba upande wa mashtaka umejenga kesi ambayo mshtakiwa anapaswa kuijibu,” amesema Jaji Ndunguru.

Mahakama imefikia uamuzi huo baada ya kuchunguza ushahidi uliowasilishwa na upande wa mashtaka pamoja na hoja za Lissu, ambaye aliiomba iachilie mbali kesi hiyo kwa madai kwamba hakuna ushahidi wa msingi unaomhusisha na kosa la uhaini.

Uamuzi huo haumaanishi kwamba Lissu amepatikana na hatia. Unamaanisha kwamba mahakama imeona kuna ushahidi wa awali unaohitaji majibu kutoka kwa mshtakiwa kabla ya uamuzi wa mwisho kutolewa.

Mahakama imeangalia nini?

Jaji Ndunguru amesema jukumu la mahakama katika hatua hiyo lilikuwa kuamua ikiwa ushahidi wa upande wa mashtaka, endapo hautapingwa, unaweza kutosha kumtia mshtakiwa hatiani.

Mahakama haikuhitajika kufanya uchambuzi wa kina kuhusu uzito au uaminifu wa kila ushahidi katika hatua hii. Masuala hayo yatazingatiwa baada ya Lissu kuwasilisha utetezi wake.

Kwa mujibu wa mahakama, ushahidi uliotolewa na mashahidi wa upande wa mashtaka ulimhusisha Lissu kwa kiwango kinachotosha na matamshi yaliyowekwa katika hati ya shtaka.

Upande wa mashtaka uliita mashahidi 17 kati ya 30 waliokuwa wameorodheshwa kabla ya kufunga ushahidi wake Agosti 17. Waendesha mashtaka waliiambia mahakama kwamba ushahidi huo ulitosha kuthibitisha hoja muhimu za shtaka na kumtaka Lissu ajitetee.

Lissu anakabiliwa na shtaka moja la uhaini chini ya Kifungu cha 39(2)(d) cha Kanuni ya Adhabu ya Tanzania.

Chanzo cha shtaka

Shtaka hilo linatokana na matamshi ambayo Lissu anadaiwa kutoa Aprili 3, 2025, katika mkutano uliofanyika katika makao makuu ya CHADEMA jijini Dar es Salaam.

Upande wa mashtaka unadai kwamba matamshi hayo yalihusiana na msimamo wa CHADEMA wa kutoshiriki katika uchaguzi mkuu wa mwaka 2025 bila kufanyika kwa mageuzi ya mfumo wa uchaguzi.

Waendesha mashtaka wanadai kwamba Lissu alihamasisha wananchi kuzuia uchaguzi huo na kutoa matamshi yaliyokusudiwa kuishinikiza na kuitishia serikali.

Katika hoja zake, upande wa mashtaka ulisema haukuwa na wajibu wa kuthibitisha kwamba serikali ilitishwa kivitendo. Ulisema kuonyesha kwamba kulikuwa na nia ya kuitishia serikali kulitosha kuifanya kesi hiyo ijibiwe.

Mahakama pia imezingatia ushahidi wa shahidi wa 17 wa upande wa mashtaka, ambaye alieleza kuwa alikuwapo katika mkutano ambako Lissu anadaiwa kutoa matamshi hayo.

Lissu apinga ushahidi

Lissu, anayejitetea mwenyewe, aliiomba mahakama imwachilie huru akisema upande wa mashtaka haukuonyesha kitendo chochote kinachoweza kutafsiriwa kuwa uhaini.

Alisema uraia wake wa Tanzania na wajibu wake wa utii kwa Jamhuri ya Muungano havikuwa na utata. Hata hivyo, alipinga madai kwamba matamshi yaliyohusishwa naye yalionyesha nia ya kufanya uhaini.

Kwa mujibu wa Lissu, maneno pekee bila kitendo cha wazi cha kuyatekeleza hayawezi kutosha kuthibitisha kosa hilo. Alisema matamshi yake hayakuhusu kuipindua serikali, Bunge, mahakama au viongozi wa juu wa nchi.

Lissu pia alipinga madai kwamba ndiye aliyechapisha kwenye mtandao video yenye matamshi yanayotumiwa kama sehemu ya ushahidi. Alisema upande wa mashtaka haukuthibitisha kwamba alirekodi au kuweka video hiyo katika ukurasa wa Jambo TV kwenye YouTube.

Aidha, alidai kuwa video yenyewe haikuwasilishwa mahakamani na kwamba ushahidi uliotolewa haukuthibitisha dhamira ya kufanya uhaini.

Lissu, ambaye amekuwa kizuizini tangu Aprili 2025, pia aliiomba mahakama iamuru alipwe fidia kwa kile alichokitaja kuwa kushikiliwa bila sababu halali. Upande wa mashtaka ulisema hoja hiyo inaweza kujibiwa katika hatua inayofaa ya kesi.

Nini kinafuata?

Baada ya uamuzi wa Ijumaa, kesi hiyo sasa itaingia katika hatua ya utetezi. Lissu atapata nafasi ya kujibu ushahidi uliowasilishwa dhidi yake, kutoa maelezo yake na, ikiwa ataamua, kuwaita mashahidi wa utetezi.

Baada ya kusikiliza utetezi huo na hoja za mwisho za pande zote, mahakama ndipo itakapoamua ikiwa upande wa mashtaka umethibitisha mashtaka ya uhaini bila kuacha shaka yoyote yenye msingi.

Kwa hiyo, uamuzi kwamba Lissu ana kesi ya kujibu si mwisho wa shauri wala uthibitisho wa hatia. Ni hatua ya katikati inayoruhusu kesi kuendelea hadi utetezi wake usikilizwe kabla ya hukumu ya mwisho kutolewa.