Rais wa Marekani Donald Trump amejitahidi kuoigia debe urathi wa mafanikio yake ya kidiplomasia — akitangaza mafanikio kadhaa ya mpatanisho katika migogoro migumu ya kimataifa, kuanzia Gaza hadi Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo — katika shinikizo lake la kuwa mteuliwa wa Tuzo ya Amani ya Nobel.

Hata hivyo, wataalamu wa mchakato wa Nobel wanasema anashindwa kuwa mgombea wa mbele, hasa kwa sababu mchakato wa uteuzi ulikuwa umekwisha kabla ya makubaliano ya hivi karibuni ya Gaza.

Trump alitangaza hivi karibuni mpango wa awamu ya kwanza wa kusitisha mapigano na kubadilishana mateka kati ya Israel na Hamas, hatua ambayo, iwapo itatekelezwa, ingeweza kuleta ahueni kubwa katika vita vya miaka miwili vilivyouharibu kabisaa Ukanda wa Gaza.

Makubaliano hayo yalifikiwa baada ya mazungumzo yasiyo ya moja-kwa-moja yaliyoendeshwa kieneo, na yamepata uungaji mkono kutoka kwa nchi za kanda.

Lakini taarifa za mashirika ya habari zinaonyesha kuwa maelezo mengi muhimu bado hayajakamilika, ikiwemo masuala ya utawala wa Gaza na uwasilishaji wa misaada ya kibinadamu.

Congo na Rwanda — mkataba wa Marekani lakini migogoro inarudi

Trump pia aliongoza juhudi za kuandaa mkataba kati ya Rwanda na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo (DRC), mkataba uliosainiwa mjini Washington mwezi Juni kama sehemu ya jitihada za kusitisha mapigano ya M23 na kuvutia uwekezaji wa kigeni.

Lakini miezi kadhaa baada ya kusainiwa, mapigano na mgogoro wa serikali na waasi haujakoma kabisa — yanabaki kuwa changamoto ya utekelezaji. Hivyo, licha ya kusainiwa kwa mkataba, ukosefu wa utekelezaji unaleta maswali kuhusu ufanisi wa muafaka huo.

Mkataba wa Armenia–Azerbaijan na migogoro ya Asia ya Kusini

Trump pia alihudhuria na kushuhudia tamko la pamoja kati ya viongozi wa Armenia na Azerbaijan mwezi Agosti, hatua iliyotangazwa kama ya kuanza katika kuimarisha uhusiano kati ya nchi hizo zilizoshiriki mgogoro wa miongo kadhaa.

Tamko hilo ni hatua ya kisiasa yenye umuhimu, lakini halifikii kuwa mkataba wa amani wa kisheria uliowekwa sharti kwa pande zote.

Barani Asia, Trump alidai kwamba alitumia msukumo wa kisiasa na kiuchumi kuifanya Thailand kukubali kuzungumza na Cambodia baada ya mzozo wa mpakani uliovuruga utulivu kwa siku kadhaa mwezi Julai — hatua iliyosaidia kufungua njia za mazungumzo za kusitisha mapigano.

Mchanganuo mfupi: kwanini ushindi wa Nobel hauna uhakika

Wachunguzi wa Nobel wanasema kuwa kamati ya Oslo inatawaliwa na vigezo vya uthibitisho wa amani endelevu, upatanisho wa kimataifa na athari za muda mrefu.

Hata pale ambapo Trump angekuwa msukumo wa mkataba mkubwa kama ule wa Gaza, suala la wakati — hasa kuwa uteuzi wa mwaka huu ulimalizika kabla ya baadhi ya hatua kuu — linaweza kumfanya asipate tuzo hiyo.

Pia, juhudi zake zimeonyeshwa kuwa mchanganyiko wa mafanikio ya haraka na matokeo yasiyotimiza kamili, jambo linalochanganya tathmini ya kamati.

Ufanisi uliomchanganya — na hatari ya kutegemea matokeao ya haraka

Ripoti za hivi karibuni zinaonyesha kuwa katika visa vingi Trump alifanikiwa kufungua mazungumzo au kutikisa ngome ya mzozo, lakini mara nyingi mafanikio hayo yamekuwa ya muda mfupi au yasiyotekelezeka kikamilifu bila ushirikiano mpana wa kimataifa au udhibiti wa ndani wa pande zinazoathirika.

Hii inaonyesha ukubwa wa changamoto: mkataba wa kusitisha mapigano bila mchakato wa ujenzi wa amani wa kina unaweza kurudisha migogoro ikiwa si kutekelezwa kwa uwazi na walengwa wa mkataba.

Je, Trump anastahili sifa za kisiasa?

Wataalam wanasema kuwa si vigumu kuona msingi wa madai ya Trump — kwamba anashirikiana na wadau kadhaa kujaribu kuleta utulivu. Lakini kamati ya Nobel imekuwa ikitafuta wasimamizi wa suluhu za kudumu, za kidiplomasia na jumuishi.

Kwa hivyo, hata kama Trump atakuwa ameleta utulivu muhimu, mwenendo wa muktadha, uthibiti wa uteuzi na ukomo wa matokeo yake utafanya uwekezaji wa kamati kuwa mgumu.

Kinachofuata: Mataifa na wadau wa kikanda wataangalia utekelezaji wa makubaliano haya, hasa jinsi yatakavyotekelezwa Gaza na barani Afrika.

Kama matokeo yatadumu, basi rekodi ya Trump ya diplomasia itarekodiwa tofauti; kama yatashindwa, jaribio la kupata sura ya "urathi wa amani” litaachwa na uchaguzi wa historia utaendelea kujaribu kuitathmini.