Liza Adhikari, mwanafunzi mwenye umri wa miaka 20, anabeba majeraha ya "mapinduzi” kwenye bega lake la kushoto.

Kila siku, huenda kwenye tiba ya viungo (physiotherapy) ili kurejesha uwezo wa kusogeza mkono wake baada ya risasi kuvunja sehemu ya juu ya mfupa wa mkono wake wa juu. Alipigwa risasi Septemba 8, 2025 — siku ambayo vuguvugu la Gen Z nchini Nepal lilikabiliwa na ukandamizaji wa kikatili lilipokuwa likijaribu kubadilisha ulingo wa siasa za nchi hiyo.

"Sikuwa natupa mawe. Nilikuwa nikiwapangia watu maji waliokuwa karibu nami, na nilipofushwa na gesi ya machozi wakati polisi walipofyatua risasi,” Adhikari aliiambia DW.

Maandamano yaliyoongozwa na vijana, yaliyochochewa na hasira ya wananchi dhidi ya tabaka tawala la Nepal kwa sababu ya rushwa iliyokithiri na ukosefu wa ajira, yalimsukuma aliyekuwa Waziri Mkuu K.P. Sharma Oli kujiuzulu.

Baadaye, Rais Ram Chandra Paudel alivunja bunge na kuteua serikali ya mpito, iliyokabidhiwa jukumu la kuandaa uchaguzi wa mapema.

Matumaini ya vijana kwa mageuzi ya kweli

Takriban wapiga kura milioni 19 katika taifa hilo la milimani lisilo na bahari wamejiandikisha kupiga kura katika uchaguzi uliopangwa kufanyika wiki hii.

Watachagua wabunge 275 wa Baraza la Wawakilishi, bunge la chini — 165 watachaguliwa moja kwa moja, huku wengine 110 wakichaguliwa kwa uwakilishi wa uwiano kutoka orodha zilizoandaliwa na vyama vya siasa.

Adhikari anasema sasa anasubiri kuona kama kujitolea kwake kutaleta "mabadiliko aliyopigania.”

Anaamini kuwa vijana hawakuingia mitaani mwaka jana ili kuipindua serikali, bali kuinua sauti zao dhidi ya rushwa na kudai utawala bora.

Mwanafunzi huyo anaamini mageuzi ya kweli ya mfumo na utamaduni wa kisiasa ni muhimu.

"Ikiwa vijana wataingia bungeni na kuinua sauti zao, athari za vuguvugu zinaweza kuonekana. Lakini vyama vya zamani vikirejea madarakani na hakuna kitakachobadilika, basi mapambano yetu yatakuwa bure,” alisema.

Adhikari ni sehemu ya kizazi kilicholipa gharama kubwa zaidi kurekebisha mfumo.

Kwa mujibu wa Amnesty International, maandamano makubwa ya kupinga serikali mwaka jana yalisababisha vifo vya vijana 76 na zaidi ya 2,000 kujeruhiwa.

Wagombea wachache wa Gen Z

Licha ya kuwa nguvu kuu nyuma ya maandamano ya mwaka jana, ni wanachama wachache sana wa Gen Z — waliozaliwa takriban kati ya 1997 na 2012 — wamejitokeza kugombea uchaguzi.

Kundi hili linaunda takriban asilimia 5 pekee ya wagombea wote.

Wataalamu wanaelekeza kwenye vikwazo vya kimuundo, ikiwemo utamaduni wa kisiasa unaopendelea wakongwe na mara nyingi kuwaona vijana kama "wasiokuwa na uzoefu” wa uongozi.

Pia kuna kikwazo kikubwa cha kisheria — katiba ya Nepal inamzuia yeyote aliye chini ya miaka 25 kugombea ubunge. Zaidi ya hayo, vijana wanatakiwa kulipa ada ili kugombea; chama cha Rastriya Swatantra Party (RSP), muungano wa nguvu mpya na mbadala, kimeweka ada ya maombi ya rupia 50,000 za Nepal (dola 375, euro 323) kwa wanaotaka kuteuliwa katika orodha ya uwakilishi wa uwiano.

Majid Ansari, mwanaharakati wa vijana na mwanafunzi wa sheria, alisema gharama hizo haziwezi kufikiwa na wengi. "Wanaharakati wengi wa Gen Z waliokoa pesa zao ndogo kushiriki maandamano na matukio yaliyofuata. Kwao, kiasi hicho ni kikubwa sana,” alisema.

Ansari aliongeza kuwa baadhi ya vijana waliotangaza kugombea kama huru baadaye walijiondoa kwa sababu ya ukosefu wa fedha.

Kupeleka masuala ya Gen Z bungeni

Hata hivyo, changamoto za kifedha hazihusiani tu na ada za juu za ushiriki.

"Katika mfumo ambapo Tume ya Uchaguzi haina mamlaka ya kudhibiti ufadhili wa vyama, vyama hupendelea madalali, wafanyabiashara na wakandarasi matajiri kama wagombea, ambao wanaweza kugharamia kampeni zao na kusaidia chama kifedha,” alieleza mchambuzi wa kisiasa Krishna Pokharel.

Manish Khanal, mwenye umri wa miaka 26 na mgombea wa RSP katika jimbo la Nawalpur-2, anajaribu kuvunja mzunguko wa kampeni za gharama kubwa.

Anasema anategemea michango, wajitolea, uchapishaji wa bure na usafiri — anachokiita "mtaji wa kijamii.” Pia alisisitiza kuwa hagawi fedha, chakula au vivutio vingine vya kuwashawishi wapiga kura.

Alisema kampeni za gharama nafuu huweka mfano wa uwazi na uwajibikaji.

Hata hivyo, chama chake kimekabiliwa na ukosoaji kuhusu baadhi ya viongozi wakuu kutumia magari ya gharama kubwa na kudumisha uhusiano na wafanyabiashara matajiri.

Khanal ni mmoja wa wagombea 12 wa Gen Z kutoka RSP. Anasema chama hicho kipya kinaendana na misimamo yake ya kisiasa.

Wengine wamechagua vyama vilivyoanzishwa zamani kupeleka masuala ya Gen Z bungeni.

Ajay Kushwaha, mwenye umri wa miaka 27, anagombea katika wilaya ya Bara kwa tiketi ya Chama cha Kikomunisti cha Nepal.

"Tumepata nafasi ambayo hatukuwa nayo awali. Hii pia ni fursa ya kubadilisha utamaduni wa chama na kuwasilisha masuala ya Gen Z bungeni kwa njia iliyoandaliwa,” alisema.

Wengine waepuka siasa za vyama

Lakini baadhi ya viongozi mashuhuri wa vijana wanakataa kuingia kwenye siasa za vyama — kwa sasa.

Rakshya Bam, aliyeshiriki kikamilifu katika maandamano na kuundwa kwa serikali ya mpito, aliamua kubaki nje ya mchakato huo.

"Uasi wetu ulikuwa dhidi ya mielekeo ya kisiasa ya zamani. Sikuuona mpango wazi hata katika nguvu mpya mbadala. Kwa hiyo, nilichagua kubaki mitaani na kudai uwajibikaji na uwazi,” alisema.

Ansari pia alisema anapendelea kubaki sehemu ya kile alichokiita "upinzani wa kudumu.”

"Siasa pia ni mchezo wa takwimu, hasa wakati wa uchaguzi. Na sisi ni dhaifu kwa upande wa idadi. Hatukutaka kuingia haraka, kuangukia mtego huo na kuwa wasio na umuhimu,” alisisitiza.

Wengine wanaamini kutoingia kwenye uchaguzi safari hii kunawapa nafasi ya kujiandaa kwa maisha ya kisiasa baadaye. "Ukishaingia kwenye siasa, inakuwa vigumu kuishi maisha binafsi kwa uadilifu, kwani yanaweza kupungua hadi karibu kutokuwepo. Lazima nijitayarishe kukabiliana na mtihani huo,” Bam alisema.

Kuimarisha ushiriki wa vijana

Mchambuzi Pokharel anaamini kuwa vuguvugu la Gen Z lilibadilisha simulizi kwamba vijana hawana hamu ya siasa. "Lilionyesha kuwa uelewa wa kisiasa miongoni mwa vijana ni mkubwa,” alisema.

"Wanaweza kuwa na itikadi tofauti, lakini kukata tamaa kwao kuhusu jinsi nchi inavyoongozwa, ukosefu wa utawala bora na utoaji dhaifu wa huduma ni jambo la pamoja,” aliongeza.

Kwa wale waliokuwa mstari wa mbele na kulipa gharama kubwa, suala hili si la kisiasa tu bali pia la kibinafsi sana.

Adhikari alikaa hospitalini kwa siku 64 na bado analipia matibabu yake ya gharama kubwa. Ana wasiwasi kuhusu urithi wa vuguvugu lao, akisema kuwa ikiwa rushwa ya kimfumo itaendelea bila kudhibitiwa, urithi huo utakuwa kizazi cha vijana wanaolazimika kutafuta mustakabali nje ya nchi.

"Iwapo hakuna dalili za mabadiliko,” alisema, "basi kama ninavyosubiri matokeo ya uchaguzi sasa, huenda nikasubiri pia visa ya kwenda nchi nyingine.”