Mgogoro kati ya washirika wa NATO kutoka Ulaya na Marekani unaendelea kuwa mkali zaidi kila siku: Hivi karibuni, Rais wa Marekani Donald Trump ameuzidisha mgogoro kuhusu Greenland kwa kutangaza ushuru maalumu kwa baadhi ya nchi za Ulaya kama Ujerumani. Ujerumani na mataifa mengine ya Ulaya yalikuwa yametuma wanajeshi kwenda Greenland kama ishara ya upinzani dhidi ya madai ya Trump ya kutaka kukitwaa kisiwa hicho, ambacho ni mali ya Denmark, hata kwa kutumia nguvu ikiwa itahitajika. Sasa Umoja wa Ulaya unafikiria kutoza ushuru wa kisasi kwa bidhaa kutoka Marekani.

Hata hivyo, siku chache tu zilizopita, Waziri wa Mambo ya Nje wa Ujerumani Johann Wadephul alikuwa ametangaza kwa matumaini wakati wa ziara yake mjini Washington: "Ushirikiano wetu ni imara, tuna uwezo wa kuchukua hatua, na tumeazimia kuendeleza ushirikiano huu zaidi.” Alisema pia kuwa Marekani iko "kikamilifu upande wa Ulaya,” kisiasa na kijeshi.

Kuchukuliwa kwa Greenland kutabadilisha kila kitu

Msaada huo sasa unaibua mashaka yanayozidi kuongezeka. Si mashaka tu kwamba Marekani ingewalinda kweli wanachama wa NATO barani Ulaya endapo Urusi ingeshambulia. Ikiwa Marekani ingekiuka kwa dhati uhuru wa nchi mwanachama wa NATO, Denmark, basi muungano huo ungekuwa umefikia mwisho wake, kama alivyosema Waziri Mkuu wa Denmark, Mette Frederiksen.

"Huu ni wakati wenye mvutano mkubwa sana,” anasema Mmarekani Rachel Tausendfreund kutoka Jumuiya ya Sera za Kigeni ya Ujerumani (DGAP) katika mazungumzo na DW. "Ujerumani sasa inajiuliza kama inapaswa kujiandaa dhidi ya shambulio kutoka kwa mshirika wake muhimu zaidi wa NATO. Kwa maana hiyo, uhusiano haujawahi kuwa mbaya kiasi hiki. Kwa upande mwingine, Kansela Merz na Donald Trump, kwa mujibu wa yote yanayosikika, wana uhusiano mzuri kabisa wa kikazi.”

Lakini hilo halina uwezo wa kustahimili kila kitu. Kuhusu shambulio dhidi ya Venezuela na kutekwa kwa Rais Nicolás Maduro na vikosi maalumu vya Marekani, Kansela bado alionekana mwangalifu na akaitaja hali ya kisheria kuwa "tata”, licha ya kwamba hatua hiyo ilikuwa wazi kinyume cha sheria za kimataifa. Tahadhari ya aina hiyo sasa ni vigumu sana kuendelea nayo.

Johannes Varwick, profesa wa uhusiano wa kimataifa katika Chuo Kikuu cha Halle, anaamini kuwa kuchukuliwa kwa Greenland "kungekuwa lile tone la mwisho linalofanya pipa lifurike. Ninaamini kuwa uhusiano wa kuaminiana na Marekani ungeharibiwa kabisa na huenda usirekebishwe tena. Kimsingi, ingelazimu kubonyeza kitufe cha kuanza upya na kuangalia ni kwa misingi gani ushirikiano wa baadaye unaweza kujengwa. Lakini hilo litakuwa gumu sana, kwa sababu wakati huohuo kuna utegemezi mkubwa kwa Marekani katika masuala mengi. Na mpasuko huo ungekuwa wa gharama kubwa, wa hatari, lakini huenda usingeweza kuepukika.”

Utegemezi mkubwa wa Ujerumani kwa Marekani

Mpasuko huo Kansela Merz, ambaye ni muumini mkubwa wa ushirikiano wa kuvuka Atlantiki, anataka kuuepuka kwa hali na mali. Hata hivyo, Trump, ambaye tarehe 20 Januari 2025 aliapishwa kwa mara ya pili kama Rais wa Marekani, amevunja karibu misingi yote ya imani iliyokuwepo katika ushirikiano wa karibu wa awali.

Merz alikuwa bado hajawa Kansela wakati Trump, mwezi Februari, alipomdhalilisha Rais wa Ukraine Volodymyr Zelenskiy hadharani mbele ya dunia. Wakati huo Merz alisema: "Angalau tangu kauli za Trump, imekuwa wazi kwamba kwa sehemu hii ya Wamarekani, hatima ya Ulaya haiwahusu sana.” Alisisitiza kuwa kipaumbele chake kikuu sasa ni kusaidia Ulaya "kufikia uhuru wake kutoka kwa Marekani hatua kwa hatua.”

Lakini hilo si rahisi kama inavyoonekana, anasema Varwick: "Kitu pekee ambacho, kama kipo, kinaweza kweli kumvutia (Trump), ni msimamo wa Ulaya ulioungana kikamilifu. Hilo ndilo Friedrich Merz analojaribu kulijenga, lakini tofauti za maslahi kati ya nchi za Ulaya bado ni kubwa sana.”

Ziara ya Merz Washington ilikuwa nafuu ya muda tu

Katika kipindi chote cha mwaka, uhusiano uliendelea kuzorota. Ushuru wa uagizaji uliowekwa na Marekani kwa bidhaa kutoka Ulaya unaathiri kwa kiasi kikubwa uchumi wa Ujerumani, hasa kutokana na kiwango chake kikubwa cha mauzo ya nje. Katika vita vya Ukraine, Donald Trump alizidi kuonyesha wazi kuwa, kwa ajili ya kufikia amani, yuko tayari kumfanyia Rais wa Urusi Vladimir Putin maridhiano makubwa.

Hata hivyo, licha ya migogoro yote — au labda kwa sababu yake — Merz alisafiri mwanzoni mwa Juni kwenda Washington kwa ziara yake ya kwanza rasmi. Mkutano huo ulienda vizuri zaidi kuliko ilivyohofiwa, huenda pia kwa sababu Merz aliweza kusema kwamba Ujerumani sasa iko tayari kuongeza kwa kiasi kikubwa matumizi ya ulinzi, kama alivyodai Trump. Hata hivyo, Trump hakutoa ahadi wala maridhiano yoyote.

Kurudi kwa ubeberu

Tangu Desemba, matukio yamekuwa yakifuatana kwa kasi: Katika mkakati mpya wa usalama wa taifa, utawala wa Marekani unaionya Ulaya kuhusu "kutoweka kwa ustaarabu” kunakodaiwa kusababishwa na uhamiaji. Nusu ya Magharibi ya dunia inatangazwa kuwa eneo la ushawishi wa Marekani. Kisha, baada ya hatua dhidi ya Venezuela, vikafuata vitisho kuhusu Greenland.

Serikali ya Ujerumani inaonekana kukosa mwelekeo kuhusu jinsi ya, kwa upande mmoja, kumshirikisha Trump katika juhudi za amani nchini Ukraine na kuendelea kumtegemea kama mlinzi wa Ulaya, na kwa upande mwingine kubaki waaminifu kwa maadili yake iliyojiwekea: kuheshimu sheria za kimataifa na mfumo wa utaratibu wa kimataifa unaotegemea kanuni.

Rachel Tausendfreund wa Jumuiya ya Sera za Kigeni ya Ujerumani (DGAP) haamini kuwa Marekani itaiacha Ulaya kabisa: "Marekani inataka kuupima upya uhusiano wake na Ulaya; inataka kubeba mzigo mdogo zaidi katika kuilinda Ukraine. Lakini hata serikali ya Trump bado inaiona Ulaya kama mshirika, ingawa baadhi ya watu ndani ya serikali hiyo wana mtazamo mkali wa kupinga Umoja wa Ulaya.”

Mwanasayansi wa siasa Johannes Varwick anaona kuwa nyakati ngumu zinakuja kwa Ujerumani, kwa sababu chini ya Trump, ubeberu na kanuni ya haki ya mwenye nguvu zaidi vimerudi: "Hili ni jambo baya sana kwa Ujerumani, kwa sababu hakuna nchi nyingine iliyokuwa tegemezi kwa kiwango hiki kwenye mazingira thabiti ya kimataifa — iwe ni kwa upande wa usalama au wa uchumi. Mfumo wa biashara wa Ujerumani unaelekea kuporomoka, na hakuna mbadala bora unaoonekana.”

Uhasama dhidi ya Trump katika nchi ya asili ya mababu zake

Mwishoni mwa mwaka uliopita, ilitangazwa kutoka Ofisi ya Kansela kwamba Trump alikuwa amekubali mwaliko wa Merz wa kuitembelea Ujerumani. Mwaliko huo ulitolewa wakati wa ziara ya Merz mjini Washington mwezi Juni, ambapo alimkabidhi Trump pia cheti cha kuzaliwa cha babu yake, aliyekuwa amehamia Marekani kutoka Kallstadt katika jimbo la Pfalz.

Tausendfreund anaamini kuwa Trump huenda alijisikia kufurahishwa na ishara hiyo ya Ujerumani kuthamini historia ya familia yake. Hata hivyo, anaonya dhidi ya kutoa hitimisho lisilo sahihi: "Hilo halimaanishi kwamba ana hisia zozote za kina au za kudumu za ukaribu na Ujerumani.”

Aina ya hali ya hisia miongoni mwa raia ambayo Trump angekumbana nayo ilidhihirika kupitia utafiti wa maoni wa ARD-Deutschlandtrend mwanzoni mwa Januari. Kwa ufupi, hali hiyo ni mbaya sana. Kwa mujibu wa utafiti huo, ni asilimia 15 tu ya waliohojiwa wanaoiona Marekani kama mshirika wa kuaminika. Asilimia 76 wanasema kuwa Marekani haiaminiki tena — mabadiliko makubwa kabisa ya hisia ikilinganishwa na hali iliyokuwepo chini ya Rais wa Marekani Joe Biden.

Mwaliko wa kuja Ujerumani ulitolewa wakati ambapo uhusiano tayari ulikuwa na mvutano mkubwa, lakini bado kabla ya kuongezeka kwa mgogoro wa hivi karibuni kuhusu Greenland. Kwa kuzingatia mazingira haya, inaonekana kwa sasa kuwa haiwezekani kabisa kwamba Donald Trump atatembelea Ujerumani hivi karibuni.