AB reform anlaşmasının karara bağlanacağı liderler zirvesi yarın başlıyor. ‚Avrupa Anayasası’ başlıklı metnin Hollanda ve Fransa’daki referandumlarda reddedilmesinin ardından belge rafa kaldırılmış, ardından yumuşatılarak daha az iddialı ‚reform anlaşması’ adı altında gündeme gelmişti. AB devlet ve hükümet başkanlarının, uzun süren tartışmaların ardından metin üzerinde anlaşmaya varması bekleniyor. Reform anlaşmasının Aralık ayında liderler tarafından imzalanması ve tüm üye ülkelerin meclislerinden onay aldıktan sonra yürürlüğe girmesi planlanıyor

„Avrupa Birliği için yeniden bir ortak temele giden yolu oluşturduk. Durgunluğu aştık. Sonuçta güveni boşa çıkarmadık. Bölünmeyi engelledik.”

AB’nin işleyişi netleşiyor

Almanya Başbakanı Angela Merkel Haziran ayında tartışmalı geçen liderler zirvesinin ardından Dönem Başkanı olarak bu açıklamayı yapmıştı. Zirvede 27 üye ülkenin lideri AB için iki yeni anlaşmanın hazırlanmasını karara bağlamıştı. Anlaşmalardan birinin temel çerçeveyi çizmesi, diğerinin de AB’nin işleyişini sabit kurallara bağlaması öngörülüyordu. Hazırlanan metinler Lizbon’da Perşembe günü başlayacak iki günlük liderler zirvesinde onaylanacak ve Aralık ayında imzalanacak. Liderler arasında varılan uzlaşma özellikle de şu an üye olmayan ülkeler için önemli.

Yeni üyelik için şart

Anayasa Komisyonu Başkanı’nın daha 2006 yılında da dikkat çektiği gibi yeni anlaşma olmadan Türkiye ya da Balkan ülkelerinin üyelik şansı da olmayacak.

“Anayasa Anlaşması’nın çıkmaması durumunda Avrupa Parlamentosu ile genişleme olmayacaktır. Üyelikleri şimdiden karara bağlanan Romanya ve Bulgaristan, Nice Anlaşması çerçevesinde üye olan son ülkelerdir. Hırvatistan, Makedonya ve diğerleri için üyelik bu çerçevede çok zor.”

Anayasa projesi Fransa ve Hollanda’daki referandumlarda reddedilmesinin ardından çoktan tarihe karıştı. Ancak yeni reform anlaşması ile aralarında büyük farklar yok. Anayasa tasarısındaki bir devleti çağrıştıran, ortak bayrak, marş, dışişleri bakanlığı makamı gibi maddeler çıkarıldı.

AP’de sandalye sayısı sabitleniyor

Anlaşmayla AB, görev süresi ikibuçuk yıl olan bir Başkan’a sahip olacak. AB adına bir Dışişleri Bakanlığı makamı oluşturulacak. İngiltere ve Hollanda’nın muhalefeti nedeniyle adı Dışişleri Bakanı olmayacak, ancak Dışişleri Bakanı’nın görevlerini üstlenecek. Avrupa Komisyonu 2014 yılından itibaren küçültülecek. Avrupa Parlamentosu’nda da sandalye sayısı 750’ye sabitlenecek.

Siyasetteki pekçok alanda ‚oybirliği’ ilkesi yerini çoğunluk kararlarına bırakacak. Nice Anlaşması’nın getirdiği karmaşık oylama sistemi, çifte çoğunluk sistemiyle aşılacak. Bu sisteme göre ülke sayısı ve nüfusa göre çoğunluk dikkate alınacak. Ancak 2016 yılına kadar küçük ülkelerin talep etmesi durumunda kararlar yeniden gözden geçirilebilecek.

56 yıldır hazırlanan anlaşmalar geçersiz

İki yeni anlaşma, Roma’dan Nice Anlaşması’na son 56 yılda çıkan tüm anlaşmaları geçersiz kılmış olacak. Ancak anlaşmalarda çok sayıda dipnot, belirli ülkeler için istisnai kurallar, protokol notları ve açıklamalar bulunması, okunmasını zor kılıyor. Avrupa Parlamentosu üyesi Elmar Brok, anlaşmanın kamuoyuna anlaşılabilir bir şekilde sunulması gerektiğini vurguluyor:

„Gerçekten de yapmamız gereken, anlaşmanın kabulünün ardından kamuoyu için bir bütün halinde okunabilir bir metin oluşturmaktır. Kim ya da hangi kurum hangi yetkilere sahip, vatandaşların anlayabilmesi için.“

Referanduma gidilecek ülkeler

Önceki Anayasa metni imza aşamasına gelmiş, ancak sonraki onay ve referandum aşamasına takılmıştı. Bu seferki anlaşmaların kaderi ilkbahar aylarında belli olacak. Üye ülke meclislerinin onayı dışında İrlanda, Danimarka ve muhtemelen Çek Cumhuriyeti, Polonya ve İngiltere’de referanduma gidilecek. Sonuç belirsiz. Herşey yolunda giderse anlaşma, Haziran 2009’da yapılacak Avrupa Parlamentosu seçimleriyle birlikte yürürlüğe girecek.