Güven her şeyin başıdır. Bu sözün ne kadar önemli olduğunu, şu anda yaşanan durum gösteriyor. Zira güvensizlik her şeyin sonudur. Amerikan bankalarındaki istikrara duyulan güven kaybolduğunda, New York’daki Wall Street’in yanısıra Londra, Frankfurt ve Tokyo borsalarında da güvensizlik rüzgarları esmeye başladı. Bu rüzgar dördüncü büyük Amerikan yatırım bankası Lehman Brothers’ı da vurdu. Bundan 158 yıl önce Alman göçmenler tarafından kurulan banka, her üç ayda bir milyarca dolar zarar etti, bu yılın ikinci çeyreğini de dört milyar dolar tutarında rekor düzeyde zararla kapattı. Yeni nakit arayışları ise sonuçsuz kaldı.

Pazarı pazartesiye bağlayan gece, Lehman Brothers’ın yöneticileri için bankanın iflasını vermekten başka çare kalmamıştı. Böylelikle, yeniden nakit para sağlayabilmek veya büyük bir bankanın kanatları altına girebilmek için biraz zaman kazanıldı. Eğer bu da gerçekleşmezse, bankanın tasfiyesinden başka çare kalmayacak. Ülkenin üçüncü büyük yatırım bankası Merrill Lynch ise şimdilik güvenli kıyılara ulaşmış gibi görünüyor. Zira banka, Bank of America tarafından satın alındı.

Tehlikeli dönemeç

Amerikan finans piyasalarında yaşanan bu kriz, dünya piyasalarını da alt üst etti. Uluslararası banka krizinin yeniden tehlikeli bir dönemece girdiğine dair hiç kuşku yok. Amerikan Hükümeti ve Merkez Bankası, özel bankalarda yapılan hataları kabul etmek için henüz hazır değiller. Bundan yaklaşık altı ay önce de, yatırım bankası Bear Stearns’in, J.P. Morgen Chase tarafından satın alınmasına ön ayak olmuşlar, ipotek kredisi piyasasının yarısını elinde tutan Freddie Mac ve Fannie Mae bankalarını da son anda iflastan kurtarmışlardı. Ancak Amerikan devleti mali gücünün sınırlarına ulaşmış gibi görünüyor.

Lehman Brothers’ın yaklaşık 613 milyar dolar borcu bulunuyor. Bu kadar yüksek miktarda borç karşısında, var olan eşit değerdeki mal varlığı da işe yaramıyor. Elbette hükümetler ve merkez bankaları, bu krizin domino etkisi yaratmaması için çareler arıyorlar. Ve ilk kez özel finans piyasalarından destek istendi, üstelik sözle değil, parayla destek için... Aralarında Alman Deutsche Bank’ın da bulunduğu dünyanın önde gelen 10 uluslararası bankası, olası likidite sıkıntısına karşı, 70 milyar dolarlık acil kredi fonu oluşturulması için anlaştılar.

Suistimal edilen sermaye

Amerika Birleşik Devletleri’nin köklü bankalarından biri olan Lehman Brothers, piyasalarda büyüyen güvensizlik dalgasının kurbanı oldu. Ancak Lehman, kurban olan ne ilk banka, ne de son olacak. Şu anda yaşanan kriz, Merkez Bankası’nın paranın değerini düşürmesinin, sınırsız hırsın ve gereğinden fazla cömert davranılan banka denetimlerinin bir sonucu.

Alman bankalarının sorumsuzca Amerikan bankalarının işe yaramaz kağıtlarına yaptığı yatırımlardan dolayı, Almanya da bundan etkilendi. Ancak Amerika Birleşik Devletleri piyasalarında yaşanan felaket, sadece 500 milyar dolar zarara yol açmakla kalmadı, siyasi açıdan da kuşku uyandırıcı boyutlara ulaştı. Sağlanan kar özelleştirildikten sonra, uğranılan zarar kamulaştırıldı. Çünkü, hükümetler ve merkez bankaları batan bankaları desteklemese, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki kriz, tüm dünya konjonktürünü çok daha olumsuz bir şekilde etkileyecekti. Bu hata yüzünden herkes biraz bedel ödüyor. Bankalar ise düşüncesizliklerinden dolayı güven kaybına uğradılar. Oysa bir bankanın sermayesi paradan çok, müşterilerinin güvenidir. Ve bu sermaye suistimal edildi.