ABD Başkanı Donald Trump'ın oluşturduğu "Barış Kurulu" ilk toplantısını bugün Washington'da yapacak. Barış Kurulu ile ilgili bilinenleri derledik.

Barış Kurulu'nun amacı nedir?

Trump, 22 Ocak'ta İsviçre'nin Davos kentinde düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu sırasında Barış Kurulu'nu kuruluşunu gerçekleştirdi. Barış Kurulu'nun sadece Gazze Şeridi'nde barışın sağlanması için çaba göstereceği düşünülüyordu, ancak Trump Kurul'un çalışmalarının kapsamını genişletti. Başkanlığını Trump'ın üstlendiği Kurul'un temel amacı, küresel çatışmalara çözüm bulmak.

İlk toplantının gündeminde ne var?

Barış Kurulu ilk toplantısında Gazze'ye odaklanacak. Trump, Pazar günü kendisine ait sosyal medya platformu Social Truth üzerinden yaptığı açıklamaya göre, toplantıda Gazze Şeridi'nin yeniden inşası ve insani yardım için 5 milyar dolar (yaklaşık 4,2 milyar euro) tutarında yardım taahhüdü bekleniyor. Ancak Birleşmiş Milletler (BM), Gazze'nin yeniden inşası gereken miktarın 70 milyar dolar civarında olduğunu belirtiyor.

Trump, toplantıda Gazze Şeridi'nde düzeni yeniden sağlaması öngörülen uluslararası istikrar gücü hakkında da açıklamalarda bulunacak. Bölgede görev yapacak istikrar gücünün yapısının nasıl olacağı ve kimlerin katılacağı henüz netlik kazanmadı. Bazı Müslüman ülkeler uluslararası güce katılacakları mesajını verirken, bugüne kadar sadece Endonezya'dan kesin bir açıklama geldi. Endonezya, Gazze'ye 5 bin ila 8 bin asker göndermeye hazır olduğunu bildirdi.

Barış Kurulu toplantısına kimler katılıyor?

Barış Kurulu'na Türkiye, Macaristan, İsrail, Katar, Suudi Arabistan ve Belarus'un aralarında bulunduğu 20'den fazla ülke üye. Trump, çok sayıda ülkeye davet göndermesine rağmen, Almanya'nın aralarında bulunduğu Avrupa ülkelerinin çoğu katılımı reddetti.

Barış Kurulu'na katılan Macaristan, Avrupa Birliği ülkeleri arasında bir istisna oluşturdu. Trump ile iyi ilişkileri bulunan Macaristan Başbakanı Viktor Orban ilk toplantıya da katılacağını duyurdu.

İlk toplantıda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ı Dışişleri Bakanı Hakan Fidan temsil edecek. İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu da toplantıya katılmıyor, yerine Dışişleri Bakanı Gideon Saar'ı gönderiyor. Eski İngiltere Başbakanı Tony Blair de toplantıya katılacak isimler arasında.

Almanya Barış Kurulu'na üye olmasa da Dışişleri Bakanlığından bir yetkili  ilk toplantıya katılacak.

Beyaz Saray Sözcüsü Anna Kelly, ilk toplantıya 40'dan fazla ülkeden temsilcinin katılımını beklediklerini açıkladı. Toplantı, kısa bir süre önce adı değiştirilen Donald J. Trump Barış Enstitüsü'nde gerçekleşecek. ABD hükümet çevrelerinden edinilen bilgiye göre toplantıda Trump'ın yanı sıra Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Trump'ın damadı Jared Kushner ve Ortadoğu Özel Temsilcisi Steve Wittkoff'un konuşma yapması bekleniyor.

Türkiye toplantıda hangi mesajları vermeyi planlıyor?

Dışişleri Bakanı Fidan da toplantıda bir konuşma yapacak. Türkiye Dışişleri Bakanlığı kaynaklarından edinilen bilgilere göre, Fidan konuşmasında Filistin meselesinin çözümüne yönelik çabalarını kararlılıkla sürdürülmesi gerektiğini belirterek, Türkiye'nin bu doğrultudaki girişimlere desteğini vurgulayacak.

İsrail'in ateşkes ihlallerine ve insani yardımların kesintisiz ve yeterli miktarda ulaştırılmasını engellemeye yönelik uygulamalarına son vermesi gerektiğini belirtmesi beklenen Fidan, Türkiye'nin Gazze'de insani yardım sağlamayı sürdüreceğini söyleyecek.

Dışişleri kaynaklarına göre, Fidan konuşmasında Türkiye'nin Gazze'de Filistinlilerin haklarının korunması ve güvenliğinin sağlanması için oluşturulacak uluslararası mekanizmalara katılma iradesini tekrarlayacak. Bakan Fidan ayrıca, İsrail'in Batı Şeria'daki baskılarına karşı bir an evvel harekete geçilmesi mesajını verecek ve Türkiye'nin iki devletli çözüm perspektifine yönelik desteğini teyit edecek.

Türkiye, Barış Kurulu'nun kurucu üyeleri arasında yer alıyor. Davos'ta düzenlenen imza törenine de Erdoğan'ı temsilen Bakan Fidan katılmış ve Barış Kurulu Şartı'nın imzalamıştı.

Gazze'de güncel durum nasıl?

Gazze Şeridi'nde 10 Ekim'de ilan edilen ateşkese tam olarak uyulmuyor. Trump'ın hazırladığı 20 maddelik plana göre, Hamas'ın elinde tuttuğu hayattaki rehineler ile yaşamını yitiren rehinelerin cenazeleri İsrail'e teslim edildi. İsrail ordusu da Gazze Şeridi'nde "sarı çizgi" olarak adlandırılan bölgeye çekildi. Gazze Şeridi ile Mısır arasındaki Refah Sınır Kapısı insanların geçişi için iki taraflı olarak açıldı, ancak bazı kısıtlamalar hâlâ sürüyor. Bölgeye insani yardım hâlâ İsrail sınırındaki kapılardan sağlanıyor. Trump'ın Gazze planında öngörülen silahsızlanmayı ise Hamas reddediyor. Bu nedenle de Hamas'ın silahları tamamen bırakmadan Gazze'nin yeniden inşasına başlanmasının pek mümkün olmadığı değerlendiriliyor.

Barış Kurulu neden eleştiriliyor?

ABD Başkanı Trump, Barış Kurulu'nu Birleşmiş Milletler'e alternatif bir oluşum olarak görüyor, yaklaşık 80 yıl önce kurulan BM'nin "modası geçmiş" ve verimsiz olduğunu öne sürüyor. Düşünce kuruluşu Uluslararası Kriz Grubu'ndan Richard Gowan, Trump'ın yeni oluşum ile "Birleşmiş Milletler gibi mevcut çok uluslu kuruluşları saf dışı bırakmak" istediği görüşünü dile getiriyor.

Barış Kurulu'na üyelik sistemi de eleştirilen unsurlar arasında. Ülkeler üç yıl için ücretsiz olarak Kurul'a üye olabiliyor, ancak süresiz üyelik için 1 milyar dolar (yaklaşık 840 milyon euro) ödeme yapılması gerekiyor.

Barış Kurulu'ndan başkana tanınan yetki ve haklar da tartışma konusu. Barış Kurulu'nun başkanlığını üstlenen Trump, Kurul'da aynı zamanda ABD'yi temsil ediyor. Başkan olarak ömür boyu bu görevi üstlenmesi öngörülüyor. Kurul'da gündemi belirlemesinin yanı sıra alınacak kararların başkan tarafından da onaylanması gerekiyor. Bu durumda Trump'ın fiilen veto hakkı bulunuyor. Köln merkezli sivil toplum örgütü Democracy International, bu şekilde "gücün tek bir kişinin elinde toplandığına" dikkati çekiyor.

Bunların yanı sıra Trump'ın özellikle planları ile siyasi ve ticari çıkarları birbirine karıştırdığı iddia ediliyor. Gazze'de kurulması planlanan yüksek binalar da buna kanıt olarak gösteriliyor. Davos'taki imza töreni sırasında Kushner, deniz kenarında yer alan yüksek binalardan oluşan "yeni Gazze planını" tanıtmıştı. "Benim kalbimde bir emlakçı var  " diyen Trump, "Deniz kenarındaki şu konuma, bu muhteşem araziye bakın" ifadelerini kullanmıştı.

DW, AFP, dpa/JD, BÖ