1. İçeriğe git
  2. Ana menüye git
  3. DW'nin diğer sayfalarına git

BM'den AKP'ye örgütlenme özgürlüğü uyarısı: Son derece endişe verici

19 Kasım 2026

BM İnsan Hakları Komitesi, "örgütlenme özgürlüğünün, demokratik toplumların temel taşlarından biri olduğunu" hatırlattı, Türkiye'nin de aralarında yer aldığı ülkeleri "endişe verici gelişmeler" konusunda uyardı.

İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu tutuklandıktan sonra düzenlenen bir protesto gösterisinde çekilmiş bir fotoğraf.
Türkiye'nin insan hakları karnesi siyasi partilere, gazetecilere, insan hakları savunucularına artan baskılar nedeniyle gün geçtikçe kötüleşiyor.Fotoğraf: Tolga Ildun/ZUMA/picture alliance

Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Komitesi, Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme’ye taraf ülkelere "örgütlenme özgürlüğüne saygı gösterme yükümlülüğünü" hatırlattı.

Türkiye'nin de taraf olduğu sözleşmenin üye ülkeler tarafından uygulanmasını denetleyen komite, dünya genelinde sivil toplum kuruluşlarına, insan hakları savunucularına, sendikalara, siyasi partilere ve taban hareketlerine artan oranda hukuki ve idari engeller uygulandığını, kılavuzun bu nedenle yayımlandığını duyurdu.

Komite tarafından yapılan yazılı açıklamada, kılavuzun Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme'ye taraf ülkelere "bir uyarı" niteliği taşıdığı belirtildi.

Türkiye de "endişelendiren" ülkeler arasında

Komitenin Başkan Yardımcısı Helen Tigroudja, örgütlenme özgürlüğü hakkının uygulanmasını gözden geçirirken, "son derece endişe verici" olarak nitelendirdiği gelişmeler gözlemdiklerini söyledi ve bunu gözlemledikleri ülkeler arasında Türkiye'yi de saydı.

Türkiye'nin yanı sıra İsrail, Rusya, İngiltere, Hong Kong, Hindistan, ve Güney Kore'yi de gündeme getiren Tigroudja, "Koşullar farklı olabilir ancak bu eğilimler küresel nitelikte ve son derece endişe verici" diye konuştu.

"Geniş çaplı baskı dalgasının göstergesi"

Komite, yayımladığı basın açıklamasında örgütlenme özgürlüğü hakkının "demokrasinin temel taşlarından biri" ve "diğer insan haklarından yararlanabilmenin de koşulu" olduğunun altını çizerek şu uyarıda bulundu:

"Örgütlenme özgürlüğü hakkına yönelik saldırılar ve ihlaller, insan hakları, hukukun üstünlüğü ve demokrasiye yönelik daha geniş çaplı bir baskı dalgasının önemli bir göstergesidir."

Kılavuzun giriş maddesinde ise sözleşmeye taraf ülkelere şu hatırlatma yapıldı:

"Örgütlenme özgürlüğü hakkı, insan onuru için vazgeçilmez olan temel bir haktır. Bu hak, bireylerin ve toplulukların kendilerini toplu olarak ifade etmelerine ve toplumlarının şekillenmesine katkıda bulunmalarına imkan tanır. Örgütlenme özgürlüğü hakkı, insanların başkalarıyla dayanışma içinde bireysel ve toplu özerkliğini kullanma imkanını koruduğu için başlı başına önemlidir. Bu, ortak değerleri savunmak, fikir alışverişinde bulunmak ve insan haklarının korunması da dahil olmak üzere ortak sosyal, ekonomik, kültürel ve siyasi hak temelli hedefleri gerçekleştirmek için bir araç işlevi görür. Aynı zamanda, demokrasi ve hukukun üstünlüğüne dayalı, katılımcı bir yönetişim sisteminin temelini oluşturur. Olağanüstü durumlar da dahil olmak üzere, örgütlenme özgürlüğünün güvence altına alınması, her türlü toplumun demokratik niteliği ve açık, çoğulcu, kapsayıcı ve çeşitlilik içeren bir sivil alanın korunması için vazgeçilmez bir ön koşuldur. "

"Örgütlenme özgürlüğü devletlerin iznine tabi değildir"

BM'nin İnsan Hakları Komitesi yaptığı basın açıklamasında ise sözleşmenin 22. maddesinde düzenlenen örgütlenme özgürlüğü hakkının, devletlerin iznine tabi olmadığına vurgu yaptı.

Çok sayıda LGBTİ+ hak savunucusu ve derneğine yönelik olarak yürütülen "Ailem Güvende" operasyonu nedeniyle birçok kişi cezaevinde tutuluyor.Fotoğraf: Kemal Aslan/AFP/Getty Images

Komite, terörle mücadele yasalarının sivil toplumu susturmak amacıyla kötüye kullanılamayacağını hatırlattı, sözleşmeye taraf ülkeleri de, sözde "aşırıcı" veya "istenmeyen" örgütleri hedef alan muğlak ifadeli yasaları, terörle mücadele ve ulusal güvenlik mevzuatını, özgürlük hakkını kısıtlamak için kötüye kullanmamaları için uyardı.

"Dernek üyesi olmak suç sayılamaz, yaptırım uygulanamaz"

BM İnsan Hakları Komitesi, dernek kurma veya bu derneklere katılma kararının bireylere ait olduğunu, devletin takdir yetkisinin bulunmadığını vurgularken, bir derneğin üyesi olmanın da tek başına suç sayılamayacağını, yaptırıma tabi tutulamayacağını hatırlattı.

Örgütlenme özgürlüğü hakkının, 'barışçıl toplu sivil itaatsizlik eylemleri' ve 'tartışmalı, muhalif veya kargaşaya yol açan' nitelikte görülen fikir ve faaliyetleri de koruduğuna dikkat çeken komite, açıklamasını şu ifadelerle sürdürdü:

"Dernekler, görüşleri devlet makamları veya nüfusun çoğunluğu tarafından hoş karşılanmasa bile, insan hakları ihlallerini araştırma ve raporlama, yolsuzluğu ortaya çıkarma ve siyasi açıdan hassas konularda savunuculuk yapma özgürlüğüne sahip olmalıdır."

"Fon almak suç değil"

Komite, ayrıca derneklerin yurt dışından da dahil olmak üzere finansman arama, alma ve kullanma hakkına sahip olduklarını belirterek şu hatırlatmayı yaptı:

"Dernekler, 'yabancı ajan' ya da 'ulusal güvenliğe tehdit oluşturma' gibi benzeri bir etiketle damgalanmadan uluslararası işbirliği yapma hakkına sahiptir."

Açıklamada, sözleşmede örgütlenme özgürlüğünü kısıtlamak için sıralanan meşru gerekçeler arasında "dış müdahale" ya da "ulusal egemenliğin korunması" gibi maddelerin yer almadığı da anımsatıldı.

Türkiye'de muhalefet partilerine, basın kuruluşlarına, gazetecilere, derneklere artan baskılar ve kısıtlamalar dünya genelinde geniş yankı bulurken, gelişmeler BM, AB ve uluslararası insan hakları örgütleri tarafından yakından izleniyor.

DW/ DA, BK

DW Türkçe Türkiye, Almanya ve dünyadaki gelişmeleri ve olayların perde arkasını DW Türkçe'den takip edin.dw_turkce
Sonraki bölüme git Bu konuda daha fazla içerik
Sonraki bölüme git DW Gündemi

DW Gündemi

Sonraki bölüme git Daha fazla DW içeriği