Kremlin'in dönüm noktası olarak sunduğu tanıtım videosunda ilk dikkat çeken şey aslında, silahın görünmüyor olması. 

Görüntülerde sade bir toplantı salonunda Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Genelkurmay Başkanı Valeri Gerasimov karşılıklı olarak oturuyor. Her ikisi de kamuflaj üniforması içinde 21 Ekim'de gerçekleştirilen "Burevestnik" (Fırtına Kuşu) füze denemesi hakkında konuşuyor.

Bu füzenin farkı ise bir nükleer motorla çalışması. Putin, "Dünyada başka hiçbir ülkenin böyle bir silahı yok" diyor. Gerasimov ise füzenin "sınırsız menzile" sahip olduğunu, 15 saatlik bir test uçuşunda 14 bin kilometreden fazla yol kat ettiğini belirtiyor.

Rusya'nın 2001 yılından bu yana üzerinde çalıştığı Burevestnik'in hem konvansiyonel hem de nükleer savaş başlıkları taşıyabileceği ifade ediliyor. NATO ise füze için "Skyfall" kod adını kullanıyor.

Yeni füze gerçekten kullanılabilir mi?

Putin’e göre karar verici testlerin hepsi başarıyla tamamlandı.

Norveç askerî istihbaratı da geçen hafta "Arktik Okyanusu" olarak da bilinen Kuzey Buz Denizi'ndeki Novaya Zemlya takımadalarından yapılan bir denemeyi doğruladı. Norveç istihbarat şefi Koramiral Nils Andreas Stensoenes, Reuters'a yaptığı açıklamada "Rusya'nın Skyfall (Burevestnik) füzesine ilişkin yeni bir deneme uçuşu yaptığını teyit edebiliyoruz" dedi.

Ancak bu, silahın yakında hizmete alınacağı anlamına mı geliyor? Uzmanlar buna şüpheyle yaklaşıyor.

Münih'teki Bundeswehr (Alman ordusu) Üniversitesi'nden siyaset bilimci Prof. Carlo Masala, DW'ye yaptığı değerlendirmede "Bugüne kadar yapılan 14 testten sadece üçü başarılı oldu, 11'i başarısızlıkla sonuçlandı" diyor.

Münih Güvenlik Konferansı'ndan Nico Lange ise X platformundaki paylaşımında Kremlin videosunu şöyle yorumladı:

"Burevestnik testleriyle ilgili bu gösterinin asıl amacı, mümkün olduğunca sık 'nükleer' kelimesini kullanmak."

Rusya neden tam da şimdi Burevestnik'ten bahsediyor?

Zamanlamaya ilişkin soruyu Prof. Carlo Masala şöyle açıklıyor:

"Öncelikle NATO'nun yıllık nükleer tatbikatı Steadfast Noon’un hemen ardından bu açıklama geldi. İki hafta süren tatbikatta 14 NATO ülkesi, yaklaşık 70 uçakla ittifakın nükleer savunma senaryolarını Kuzey Denizi üzerinde denedi. Aynı dönemde Rusya da kendi nükleer kuvvetleriyle benzer bir tatbikat yaptı."

Masala'ya göre ikinci neden de siyasi:

"Bu açıklama tam da Donald Trump'ın Rusya'ya yönelik yaptırımları sıkılaştırdığı döneme denk geliyor. Putin'in, böyle dönemlerde Rusya'nın bir nükleer güç olduğunu hatırlatması alışıldık bir taktik."

ABD, Rusya'nın Ukrayna savaşını bitirmeye yönelik müzakerelerde isteksiz davranması üzerine Rus petrol şirketlerine yaptırım uygulamıştı.

Trump, füze denemelerini "uygunsuz" olarak nitelendirerek "Rusya savaşı bitirmeli. Bir haftada bitecek denilen savaş neredeyse dört yıldır sürüyor. Füze testine değil, barışa odaklanmalılar" dedi. Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov ise eleştirileri reddederek "Rusya, kendi ulusal çıkarları doğrultusunda hareket eder" yanıtını verdi.

NATO bu tür füzeleri durdurabilir mi?

Rus yetkililere göre Burevestnik'i yakalamak neredeyse imkânsız. Genelkurmay Başkanı Gerasimov, füzenin "karmaşık yatay ve dikey manevralar" yapabildiğini, bu sayede savunma sistemlerinden kaçabildiğini öne sürdü. Menzilinin teorik olarak dünyanın çevresini birkaç kez dolaşmasına imkân tanıdığı belirtiliyor.

Ancak Prof. Masala, bu anlatının abartılı olduğunu düşünüyor:

"Füze birden fazla saldırı yönünde ilerleyebiliyor ve son ana kadar yönlendirilebiliyor. Bu da elbette yakalanmasını zorlaştırıyor. Ama bu, karşı koyulamaz bir 'süper füze' olduğu anlamına gelmiyor. Çünkü ses hızının altında uçuyor; bu da tespit edilmesini ve potansiyel olarak vurulmasını mümkün kılıyor."

Kaliforniya'daki Middlebury Uluslararası Çalışmalar Enstitüsü'nden silahsızlanma uzmanı Jeffrey Lewis de Reuters'a yaptığı açıklamada benzer görüşü paylaşıyor:

"Evet, menzili neredeyse sınırsız; savunma sistemlerini dolaşabilir. Ancak buna karşı yeni savunma sistemleri veya devriye uçakları da geliştirilebilir. Bu silah yenilmez değil, sadece yeni bir silahlanma yarışının parçası. Rusya yeni bir sistem geliştirdi, şimdi diğer ülkelerin de buna karşı bir çözüm bulması gerekecek."

Nükleer motor fikri yeni mi ve nasıl çalışıyor?

Burevestnik'in çalışma prensibi, basitçe anlatmak gerekirse, geleneksel jet motorlarına benziyor. Hava emiliyor, ısıtılıyor ve genleşme yoluyla itme gücü oluşturuluyor. Ancak bu füzenin ısı kaynağı yanma değil, bir nükleer reaktör. Yakıt taşınmadığı için menzil teorik olarak sınırsız hale geliyor.

Bu fikir yeni değil. 1957-1964 yılları arasında ABD ordusu "Project Pluto" (Plüton Projesi) adlı program kapsamında benzer bir motor üzerinde çalışmıştı. Ancak proje, gelişen jet teknolojilerinin daha verimli ve radyoaktif atık üretmeyen bir alternatif sunması nedeniyle iptal edildi.

Aynı dönemde Sovyetler Birliği de nükleer motorlu uzun menzilli bir bombardıman uçağı (Tu-119) geliştirmeye çalıştı. Ancak yeterli radyasyon kalkanının yapılmasının mümkün olmaması nedeniyle bu proje de sonlandırıldı.

Yeni füzenin yaydığı radyasyon ne kadar tehlikeli?

Bazı uzmanlar, Burevestnik'in uçuş sırasında radyoaktif sızıntı riski taşıyabileceği uyarısında bulunmuştu.

Bağımsız nükleer uzman Pavel Podvig bu görüşe temkinli yaklaşıyor:

"Ben 'uçan Çernobil' benzetmelerine katılmıyorum. Eğer gerçekten radyoaktif bir salınım olsaydı, bu tespit edilirdi."

Viyana'daki Silahsızlanma ve Yayılmanın Önlenmesi Merkezi'nden (VCDNP) Nikolai Sokov da benzer bir değerlendirme yapıyor:

"Bu çok zor bir mühendislik problemiydi. Görünüşe göre Rusya'nın nükleer ajansı Rosatom, uçuş sırasında ciddi düzeyde radyasyon sızdırmayan bir motor geliştirmeyi başardı."

Yine de en büyük riskin olası bir kaza olduğu düşünülüyor. 8 Ağustos 2019'da Beyaz Deniz kıyısındaki bir test sahasında meydana gelen patlamada Rosatom'a bağlı beş çalışan hayatını kaybetmiş, bölgede kısa süreli radyasyon artışı tespit edilmişti. Bazı çalışanlar denize savrulmuş, ancak radyasyona bağlı ölümler yaşanıp yaşanmadığı belirlenememişti.