Elon Musk'ın Starlink sistemi, aslen dünyanın en ücra bölgelerinde internet erişimi sağlamak amacıyla geliştirilmişti. Ama şimdi savaş ve kriz bölgelerinde bir iletişim aracına dönüştü.

Sahra Çölü'nün yaşama elverişsiz bölgelerinde ya da Amazon yağmur ormanlarının derinliklerinde, Pasifik Okyanusu'nun uçsuz bucaksız alanlarında ya da Arktik'in buz örtüsü üzerinde: Dünyanın birçok yerinde modern insanın büyük bir sorunu var. İnternet erişimi yok.

ABD'li teknoloji milyarderi Elon Musk, Starlink'i başlangıçta tam da bu sorunu çözmek için geliştirdi. Kablolu ya da fiber altyapıyla mümkün olmayan ya da maliyetinin çok yüksek olması nedeniyle uygulanmayan bölgelerde dünya çapında hızlı internet sağlamak amacıyla.

Bu arada Starlink'in kullanım alanı önemli ölçüde genişledi. Sistem, afet bölgelerinde iletişim için kullanılıyor; ayrıca ordular ya da protesto hareketleri tarafından da tercih ediliyor. Örneğin mevcut internet altyapısının düşman saldırılarıyla yok edildiği ya da otoriter rejimler tarafından kapatıldığı yerlerde.

Starlink nasıl çalışıyor?

Temelde bu, yaklaşık 10 bin küçük uydunun Dünya'yı çevrelediği uydu tabanlı bir internet sistemi. Uydular veri paketlerini lazer bağlantıları üzerinden birbirine aktarıyor ve sistemi geleneksel internete bağlayan yer istasyonlarıyla sürekli doğrudan görüş hattına ihtiyaç duymuyor.

Yaklaşık 36 bin kilometre yükseklikte yörüngede dönen diğer internet uydularının aksine Starlink uyduları, Dünya yüzeyinin yalnızca yaklaşık 550 kilometre üzerinde bulunuyor. Bu sayede internet sinyalleri çok daha hızlı iletilebiliyor. Gecikme süreleri, veri yoğun uygulamaların da mümkün olacağı kadar düşük tutuluyor.

Kullanıcıların yalnızca, üzerinden geçen uydulara otomatik olarak yönelen elektronik kontrollü antene sahip küçük bir alıcı terminale ihtiyacı var. Bu terminaller alınan sinyali yakındaki bir yönlendiriciye iletiyor ve yönlendirici yerel ağda internet bağlantısını sağlıyor.

Starlink nerelerde kullanıldı?

Ukrayna: Şubat 2022'de başlayan Rusya'nın saldırı savaşıyla birlikte Starlink, savaş bölgesindeki en önemli iletişim araçlarından biri haline geldi. Askerler Starlink'i birliklerin koordinasyonu, insansız hava araçlarının işletimi ve insansız kara sistemlerinin kontrolü için kullanıyor. Sivil alanda ise sistem hastaneler, acil yardım hizmetleri, enerji sağlayıcıları ve Ukrayna demiryolları tarafından kullanılıyor. Rus ordusunun da üçüncü ülkeler üzerinden yasa dışı yollarla ülkeye sokulan terminaller aracılığıyla Starlink'e eriştiği belirtiliyor. Ukrayna Savunma Bakanlığı, bu kullanımın mümkün olduğunca sınırlandırılması için işletmeci SpaceX ile yakın işbirliği içinde çalıştıklarını açıkladı.

Sudan: Sudan'daki iç savaşta Starlink özellikle devlet ordusuna karşı savaşan paramiliter bir grup olan Rapid Support Forces (Hızlı Destek Birlikleri) tarafından kullanılıyor. Yüzlerce cihaz Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) üzerinden ülkeye sokuldu ve ülkede Starlink terminalleri için adeta bir karaborsa oluştu. RSF bu sistemi milislerinin iletişimi ve koordinasyonu için kullanırken, Sudan Silahlı Kuvvetleri ithalatı ve kullanımı engellemeye çalışıyor.

İran: 2026 başında Tahran'daki rejime karşı ülke genelinde protestolar yaşandı ve rejim buna interneti kapatarak yanıt verdi. Ancak haberlere göre binlerce terminal ülkeye sokuldu ve karaborsa fiyatlarıyla satıldı. Böylece protesto hareketi, devlet sansürüne rağmen gösterilerini koordine etmek için Starlink'i kullanabildi.

Venezuela: Burada da Starlink geçmişte bilgi engellerini aşmak ve serbest internete erişimi sağlamak için kullanıldı. Hizmet uzun süre yalnızca yerel satıcılardan kit satın alınarak gayriresmi şekilde temin edilebildi. Ocak 2026'daki ABD müdahalesinin ve eski Devlet Başkanı Nicolas Maduro'nun yakalanmasının ardından Elon Musk, ülke vatandaşlarına geçici olarak ücretsiz internet erişimi sundu.

Gazze: Temmuz 2024'ten bu yana büyük ölçüde yıkılmış olan Gazze Şeridi'nde Starlink insani amaçlarla kullanılıyor. Yardım kuruluşları ve bir sahra hastanesi, tele-tıp hizmeti ve lojistik koordinasyon için sistemi kullanabiliyor. Ancak siviller için geniş kapsamlı erişim, İsrail tarafındaki güvenlik endişeleri nedeniyle hâlâ sınırlı.

Starlink'e yönelik eleştiriler neler?

Starlink çoğu zaman çatışma bölgelerinde tek internet kaynağı. Bu durum Elon Musk'a son derece büyük bir etki gücü sağlıyor. Bazı durumlarda orduların ya da yardım kuruluşlarının iletişimi tamamen SpaceX'e bağlı. Musk geçmişte Ukrayna'ya Kırım yakınlarındaki bir saldırı için hizmetin etkinleştirilmesini reddetmişti. ABD Başkanı Donald Trump da Ukrayna'yı müzakerelerde taviz vermeye zorlamak için uydu bağlantısını kapatma tehdidinde bulunmuştu.

Ekolojik açıdan da eleştiriler var. Starlink uyduları seri üretimle üretiliyor ve yaklaşık beş yıllık bir ömre sahip. Ortalama olarak her gün bir ya da iki uydu Dünya atmosferinde yanarak yok oluyor; açığa çıkan alüminyum oksit ozon tabakasını etkileyebilir ve küresel ısınmaya katkıda bulunabilir. Ayrıca çok sayıdaki uydu güneş ışığını yansıtıyor; bu da gece gökyüzünün genel olarak daha aydınlık görünmesine ve muhtemelen yaban hayatı üzerinde etkiler oluşmasına yol açıyor.

Tüm bu kaygılara rağmen, uzay şirketi Starlink'in tekelini kırmak için özellikle Avrupa'da alternatifler üzerinde çalışılıyor. SpaceX'in şu anki en büyük özel rakibi Eutelsat. Ancak 600'ün üzerinde uydudan oluşan OneWeb hizmeti çok daha küçük; ayrıca ağırlıklı olarak kurumsal müşterilere ve denizcilik alanına odaklanıyor.

Eutelsat aynı zamanda Avrupa Birliği'nin (AB) yüksek güvenlikli ve iddialı uydu ağı IRIS² projesinde de yer alıyor. Bu ağın Avrupa'yı Starlink'ten daha bağımsız hale getirmesi amaçlanıyor. Ancak sistem 2029'dan önce devreye girmeyecek.

ABD içinde de Elon Musk'a milyarder Jeff Bezos tarafından rekabet geliyor. Bezos'un Amazon şirketi şu anda Project Kuiper adı verilen ve düşük Dünya yörüngesinde 3 bin 200'den fazla yeni uydundan oluşacak bir ağın kurulması üzerinde yoğun biçimde çalışıyor. Amazon, hizmeti bu yıl içinde ABD, Kanada, Fransa, İngiltere ve Almanya'da sunmayı planlıyor.

Gökyüzü giderek daha kalabalık hale geliyor; zira Çin de iki ayrı uydu iletişim sistemi üzerinde çalışıyor. Devlet projesi Guowang daha çok ulusal ve askeri amaçlara yönelik tasarlandı ve 13 bin uyduyu kapsayacak. Yaklaşık 12 bin uydu öngörülen Qianfan projesi ise daha çok ticari amaçlı ve gelişmekte olan ülkeleri hedefliyor. Her iki proje için de ilk toplu fırlatmaların bu yıl yapılması planlanıyor.