İran, ABD-İsrail'in ülkeye yönelik saldırılarının başlamasının ardından küresel enerji ticareti açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nı gemi geçişlerine fiilen kapattı. İran Devrim Muhafızları Generali Serdar Cabbari savaşın ilk günlerinde Hürmüz Boğazı'ndan geçmeye çalışacak herhangi bir gemiyi "yakmakla" tehdit etti. 

İran'ın küresel petrol üretiminde sadece yüzde 3 ila 4'lük payı olsa da dünyanın en kritik petrol geçiş noktası olarak kabul edilen Hürmüz Boğazı'na yakınlığı onu piyasaları etkileme gücü kazandırıyor. Günde yaklaşık 3,3 milyon varil petrol üreten İran, OPEC'in dördüncü büyük petrol üreticisi konumunda. Aynı zamanda dünyanın en büyük doğal gaz üreticilerinden biri.

İran'ın yakın müttefiklerinden Çin de Hürmüz Boğazı'nın kapatılması sebebiyle endişeli. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mao Ning daha savaşın ilk günlerinde, enerji güvenliğinin dünya ekonomisi için önemli olduğunu belirterek tüm tarafların istikrarlı enerji tedarikini sağlaması gerektiğini belirtmişti. Mao, "Çin, enerji güvenliğini korumak için gerekli önlemleri alacak" demişti. 

İran'ın dünya petrol tüketiminin beşte birini taşıyan Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasını duyurmasının ardından da petrol fiyatları tırmanışa geçti. 

Hürmüz Boğazı küresel enerji ticareti ve yük taşımacılığı trafiği açısından dünyanın en kritik rotalarından biri. ABD'nin Enerji Bilgi İdaresi (EIA) bu boğazı "dünyanın en önemli petrol geçiş güzergahı" olarak tanımlıyor.

Hürmüz Boğazı neden önemli?

Hürmüz Boğazı, Umman ve İran arasında yer alan ve Basra Körfezi'ni Umman Körfezi ile Arap Denizi'ne bağlayan önemli bir su yolu. Küresel petrol sevkiyatlarının yaklaşık beşte biri her gün bu yoldan geçiyor. Bu kritik hat aslında ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları başlattığı 28 Şubat Cumartesi gününden fiilen kapalı durumda. 

Boğaz'ın en dar noktasında genişliği sadece 33 kilometre (21mil). Gemi geçiş yolu ise her iki yönde de yalnızca 2 mil genişliğinde. Bu bu yol kalabalık ve tehlikeli bir geçiş noktası. 
Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Kuveyt ve Irak gibi OPEC ülkeleri tarafından Basra Körfezi bölgesindeki petrol sahalarından çıkarılan ve küresel olarak tüketilen büyük miktarda ham petrol, bu boğazdan geçiyor.

Enerji ve nakliye piyasası danışmanlık şirketi Vortexa'nın verilerine göre, bu su yolu üzerinden günlük yaklaşık 20 milyon varil ham petrol, kondensat ve yakıt taşınıyor. Dünyanın en büyük sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) üreticilerinden biri olan Katar da LNG ihracatını gerçekleştirmek için büyük ölçüde bu boğaza bağımlı. 
Bu nedenle Hürmüz Boğaz'nın uzun süre kapalı kalması enerji darboğazına yol açmakla birlikte özellikle petrol fiyatlarında daha da keskin yükselişlere sebep olabilir. 

Tedarik zincirindeki aksamadan en çok kim etkilenecek?

Özellikle de Asya'daki enerji ithalatçıları bu durumdan ciddi şekilde etkilenebilir. 

Uluslararası Enerji Ajansı'nın (EIA) tahminlerine göre, boğazdan geçen ham petrol ve diğer yakıt sevkiyatlarının yüzde 82'si Asya'daki tüketicilere gidiyor. 

Gemilerin en önemli varış noktaları Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore. Bu dört ülke birlikte Boğaz'dan geçen tüm ham petrol ve kondensat akışlarının yaklaşık yüzde 70'ini oluşturuyor.

Bu pazarlar, tedarik zincirindeki aksaklıklardan muhtemelen en çok etkilenecek pazarlar olacak. 

Hürmüz Boğazı'na alternatifler var mı?

Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez Arap ülkeleri, son yıllarda boğazı baypas edecek alternatif güzergahlar arayışına girmişlerdi. 
Her iki ülke de ham petrolün bir kısmını başka yollarla taşımak için altyapı kurdu.

Örneğin, Suudi Arabistan günde 5 milyon varil kapasiteli Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı'nı işletirken, Birleşik Arap Emirlikleri de karadaki petrol sahalarını Umman Körfezi'ndeki Fujairah ihracat terminaline bağlayan bir boru hattına sahip.

EIA'nın tahminlerine göre, su yolunda aksama olması durumunda günde yaklaşık 2,6 milyon varil ham petrol, Hürmüz Boğazı'nı baypas ederek sevk edilebilir.