İsrail hükümeti, Birinci Dünya Savaşı döneminde Ermenilere yönelik katliamları "soykırım" olarak tanıma kararı aldı. Dışişleri Bakanı Gideon Saar'ın "Ermeni soykırımının tanınması" için sunduğu teklifin bugünkü kabine toplantısında oybirliği ile kabul edildiği açıklandı. İsrail Dışişleri'nden yapılan açıklamada karar "tarihî" olarak nitelendirdi.

Kabinenin bu kararının yürürlüğe girebilmesi için İsrail parlamentosu tarafından da onaylanması gerekiyor. Karar, Türkiye ile İsrail arasındaki ilişkilerde gerginliği artıracak bir adım olarak değerlendiriliyor.

Bakanlığın açıklamasına göre Dışişleri Bakanı Saar, kabine toplantısında yaptığı konuşmada, "Ermeni soykırımı bugün bile özellikle Türk hükümeti tarafından yürütülen, tarihin manipülatif bir şekilde yeniden yazılmasını da içeren, kurumsallaşmış bir inkâr ve küçümseme kampanyasının öznesi olmayı sürdürüyor" ifadelerini kullandı.

Saar, "Kanımca artık İsrail'in bir Yahudi devleti olarak bunu resmen kabul etmesinin zamanı geldi... Doğru olanı yapmak için hiçbir zaman geç değildir… Bu hem ahlaki ve tarihî bir yükümlülüktür" dedi.

Daha önceki hükümetlerin tutumu farklıydı

İsrail'de daha önceki hükümetler, önemli stratejik ortaklardan biri olan Türkiye ile ilişkileri bozmamak için Ermeni katliamlarını resmen "soykırım" olarak nitelendirmekten kaçınmıştı.

Ancak Ekim 2023'te başlayan Gazze savaşı nedeniyle iki ülke arasındaki ilişkiler oldukça gerildi. Türkiye, İsrail'i Gazze'de Filistinlilere yönelik "soykırım" yapmakla suçlarken, İsrail ise bu suçlamayı reddediyor.

İsrail'in Gazze'deki tutumuna defalarca sert sözlerle tepki gösteren Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, İsrail yönetimini "günümüzün Nazileri" olarak nitelendirdi. Buna karşılık İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu da Erdoğan'ı "Kürtlere karşı soykırım yapan antisemit diktatör" olmakla suçladı.

Hamas'ın diplomatik destekçilerden biri olan Türkiye'den yapılan resmî açıklamalara göre İsrail ile ticaret askıya alınmış durumda.

Başbakan Netanyahu, geçen yıl verdiği bir söyleşide Ermeni soykırımını tanıdığını belirten ilk İsrail lideri olmuştu. Türkiye Dışişleri Bakanlığı, Netanyahu'nun bu açıklamasını kınamış ve bu çıkışın, İsrail ordusunun "Gazze Şeridi'nde işlediği suçları örtbas etmek" amacıyla yapıldığını belirtmişti.

İsrail Dışişleri Bakanı Saar, bu karara ilişkin olarak, "Bu, Erdoğan liderliğindeki Türkiye'nin İsrail'e karşı yürüttüğü açıkça düşmanlığa, korkunç söylemlere ve düşmanca eylemlere karşı bir misilleme değildir" ifadesini kullandı. Saar, "Türkiye'nin İsrail aleyhinde yaydığı yanlış söylemler onu tarihî gerçeklerden muaf kılmaz" dedi.

Ne olmuştu?

Birinci Dünya Savaşı sürerken Anadolu'da yaşayan Ermeniler 1915-1916 yıllarında, dönemin Osmanlı yönetimi tarafından Doğu Anadolu'dan Suriye ve Irak'a sürgüne zorlanmıştı. Açlık, susuzluk, hastalık ve katliamlar nedeniyle yüz binlerce Ermeni sürgün yolunda hayatını kaybetmişti.

Ermenistan ve çok sayıda tarihçi, bu dönemde 1 milyonun üstünde Ermeni'nin sistematik olarak katledildiğini ve ağır koşullarda ölüme terk edildiğini savunarak bunu "soykırım" olarak nitelendiriyor.

Türkiye ise tehcir kararının, savaşın zorlu şartları altında silahlı isyana karşı "son çare" olarak alındığını savunuyor; "acı olaylar" yaşandığını kabul etmekle birlikte soykırım nitelendirmesine karşı çıkıyor.

Ermeni kırımını dünyada 30'u aşkın ülke, parlamento düzeyinde soykırım olarak tanıyor. Almanya'da da Federal Meclis 2016 yılında Ermeni kırımını soykırım olarak nitelendiren bir kararı kabul etmişti. Alman hükümeti ise soykırımın hukuki bir tanımı bulunduğuna ve bu konudaki kararın yetkili mahkemelerce verilebileceğine işaret ederek Ermeni kırımıyla ilgili bu tanımlamayı kullanmıyor.

DW,AFP,dpa / JD,MUK