ABD, Irak’ın yeni petrol yasasının hemen çıkmasını istiyor. Iraklılar ise zamana oynuyor. Irak’ın gelirlerinin yüzde 90’ı petrolden, ama ülkedeki güvenlik durumu petrol kaynaklarının gerektiği gibi değerlendirilmesini engelliyor. Günlük petrol üretimi 2 milyon 100 bin varil civarında ve bunun sadece 1 milyon 400 bin varili ihraç edilebiliyor. Irak, BM ambargosu sırasında bile bundan daha fazlasını çıkarıp satıyordu. Üstelik 330 milyar varil olduğu sanılan kaynaklar şimdiki kullanımla bile 100 yıl daha yetecek düzeyde.

Bu durumda Iraklıların, petrol yasasını çıkarmak için isteksiz olmasının nedenlerine bakmak gerek. Parlamentoda bekleyen yasa, Sünnilerle Şiiler arasında barışın dayanaklarından biri olarak kabul ediliyordu. Irak’ın güneyindeki Şii bölgesi petrol zengini, buna karşılık Sünni nüfusun yaşadığı merkez bölge kaynaklar açısından daha yoksul. Kuzey Irak’taki Kürtler ise zaten petrol zenginliklerinin yönetimini kimseye vermek istemiyor.

Kürtler yasayı kabul etti

Nitekim Kuzey Irak’taki bölgesel parlamentonun petrol kaynakları ile ilgili yasayı kabul ettiği açıklandı. Bölgesel Başbakan Barzani’nin “tarihi” olarak nitelediği yasa bölgesel hükümete, petrolün çıkarılması ve işlenmesi konusunda anlaşma yapma yetkisi veriyor. Irak Başbakanı Nuri El Maliki hükümeti ise petrol gelirlerinin bu şekilde bölüşümüne sıcak bakmıyor, bu yüzden de yasanın oylanmasını sürekli erteliyor.

Bu yıl başında kurulan komisyon, petrol zenginliğinin paylaşımı konusunda kısa sürede anlaşma sağlandığını duyurmuştu, ama hemen ardından Kürtler, bölgesel kaynakların kendilerine ait olduğunu ilan edip anlaşmadan çekildiler. Şubat ayı sonunda kabineden geçen yasa tasarısı ile Kürtlere daha fazla hak tanındı, ama bu kez de Sünniler memnun edilemedi.

20 milyar dolarlık yatırım gerekli

Iraklıların bir başka sorunu da Amerikalıların ve diğer yabancı şirketlerin petrole olan ilgisi. Irak petrolünün dünya piyasalarında rol oynaması için 20 milyar dolarlık yatırıma ihtiyaç var. Bağdat hükümeti, bu kaynağa sahip değil. Amerikalılar tarafından da onaylanan yeni petrol yasası ile yabancı yatırımcılara ayrıcalıklar sağlanıyor. Üretim paylaşımı anlaşmaları ile devlet ve yatırımcı şirketlerin gelirleri sabit oranlarda paylaşmaları öngörülüyor. Buna göre, şirketler yatırım masfarlarını çıkarana kadar gelirin % 75’ini, daha sonra da % 20’sini alabilecekler.

Dünyanın diğer bölgelerinde bu tür ortak yatırımlardan alınan pay ise bunun yarısı. Yani Irak, yabancı yatırımcılar için karlı bir alan. Üstelik anlaşma süreleri otuz yılın üstüne çıkabilecek. Bu da birçok Iraklı için ulusal zenginliğin yabancılara kaptırılması anlamına geliyor. Bağdat hükümeti, Amerikalılarla yeni petrol yasasının eylül ayından önce çıkması konusunda anlaşmıştı. Ama parlamento, temmuz sonunda tatile çıktı ve 4 Eylül’de yeniden toplanacak. İlk iş olarak petrol yasası ile ilgilenmesine ise ihtimal verilmiyor.