Irak’ın güneyindeki petrol zengini Basra kentinde Şii gruplara yönelik başlatılan askeri operasyon devam ediyor. Iraklı güvenlik güçleri ile Şii milisler arasında çıkan şiddetli çatışmalarda çok sayıda kişinin öldüğü haber verildi. Sokağa çıkma yasağının uygulandığı kentin tamamına elektrik de verilmiyor.

Basra sokaklarında çatışmalar sürürken, operasyonu yerinde izleyen Irak Başbakanı Nuri Maliki de Şii milislerine silahlarını güvenlik güçlerine teslim etmek için 72 saat mühlet verdi. Basra’da Maliki imzasıyla yayımlanan açıklamada, radikal Şii lideri Mukteda el Sadr'a bağlı Mehdi Ordusu militanlarından 72 saat içinde silahlarını bırakmaları istendi ve silah bırakan milisler hakkında yasal işlem yapılmayacağı belirtildi.

Basra’nın önemi

Irak hükümetinin başlattığı büyük operasyonla kontrol altına almak istediği Basra, stratejik açıdan büyük önem taşıyor. Irak petrollerinin yaklaşık yüzde 70’i Basra’da üretilip yurt dışına ihraç ediliyor. Irak işgaline katılan İngiltere’nin Aralık ayında Basra’dan çekilmeye başlamasının ardından, bölgedeki rakip Şii gruplar arasında güç mücadelesi başlamıştı. Radikal Şii din adamı Mukteda Sadr'a bağlı Mehdi Ordusu, halen Basra bölgesindeki en büyük güç olmayı sürdürüyor. Mehdi Ordusu’nun ülke genelinde yaklaşık 60 bin militanı olduğu belirtiliyor.

Amerikan muhalifi Mukteda el Sadr, Irak’ta yalnızca askeri açıdan değil, siyasi olarak da büyük güce sahip bulunuyor. Sadr’ın verdiği destek, Nuri El Maliki’nin 2005 yılında başbakan olmasını sağlamış, ancak Sadr ile Maliki’nin arası geçen yıl açılmıştı. Bugün de Başbakan Nuri El Maliki Sadr güçlerine karşı operasyonu bizzat Basra’dan yönetirken; Mukteda Sadr’ın karizmatik kişiliği ve arkasına aldığı destek, Bağdat hükümetinin hedefine ulaşmasının güç olduğunu gösteriyor.

Peygamber soyundan geldiğine inanılan ve “seyid” olarak nitelenen Mukteda el Sadr, Amerikan işgalinin ilk gününden bu yana izlediği muhalif çizgiyle, özellikle genç ve yoksul Şiilerin gözünde bir kahramana dönüşmüş durumda.

Uzmanlar şüpheli

Londra merkezli Irak Kalkınma Merkezi Direktörü Hasan Atiya da hükümet güçlerinin operasyonunun başarı sağlayacak olmasından şüphe ettiğini söylüyor. Sadr hareketinin Şii halkıyla bütünleşmiş durumda olduğunu vurgulan Atiya’nın yorumu şöyle: “Sadr, şiddet yoluyla yok edilemeyecek kadar popüler bir fenomene dönüşmüş durumda. Operasyonlar, Sadr hareketinin daha da güçlenmesine ve daha fazla kişiyi kendisine çekmesine yol açabilir. Bana göre, bu harekette yer alan ılımlılarla radikaller arasında fark gözetmek çok daha önemli.”

Radikal Şii din adamı Sadr, işgalin ardından Amerikan ordusu tarafından en büyük tehdit olarak görülmekteydi. 2004 yılında Amerikan ordusuna karşı isyan başlatan Sadr, aynı yılın Ağustos ayında, Necef’teki İmam Ali Camisinde kuşatma altına alındı ve 3 hafta süren kuşatma, Sadr’ın camiyi terk etmeyi kabul etmesi üzerine son buldu. Mukteda el Sadr, geçen yıl Şiilerin kutsal kenti Kerbela’da rakip grupların çatışmasında çok sayıda sivilin ölmesi üzerine, Ağustos ayında, “6 ay sürecek” bir ateşkes ilan etti. Sadr, bu yılın Şubat ayında, ateşkesin süresini 6 ay daha uzattı.

Amerikan ordusu, Sadr’ın ateşkes kararını memnuniyetle karşılarken, bunun ülkedeki şiddet olaylarını azaltmaya ciddi katkı sağladığını bildirmişti. Ancak Amerikalı yetkililer, son dönemde, Sadr’a bağlı bazı milis liderlerinin Mehdi Ordusu’ndan ayrıldığını ve kendi bağımsız yapılanmalarını kurduklarını kaydediyorlar. Amerikan kaynaklarına göre, son dönemde Sünnilere karşı girişilen katliamların ve şiddet olaylarının arkasında da bu yeni gruplar bulunuyor.

Bağdat’ta da tansiyon yüksek

Basra’da Şii gruplara yönelik başlatılan operasyon, başkent Bağdat’ta da tansiyonu yükseltti. Şiilerin yaşadığı Sadr semtinde Mukteda el Sadr yanlılarının Şii Irak Yüksek İslam Konseyi'nin güvenlik mensuplarıyla da çatışmaya girdikleri bildirildi. Şii milislerle Amerikan askerleri arasında da çatışmalar yaşandığı kaydedildi. Çatışmalar nedeniyle semtte sokağa çıkma yasağı ilan edildi. Başkentin diğer Şii mahallelerinde de dükkanların ve okulların kapalı olduğu belirtildi.