Çetelerin korkulu rüyası oldu, şimdi komşuları onu kopyalıyor
22 Kasım 2026
Yaklaşık 15 bin mahkumun bulunduğu, sıkı güvenlik önlemleri ve aşırı tecrit rejimiyle yönetilen bu cezaevi bir süredir dünya kamuoyunun gündeminde. İçeriden paylaşılan propaganda görsellerinde saçları kazınmış ve vücutlarında dövmeler bulunan mahkumlar, ağır silahlı gardiyanlar tarafından kontrol altına alınmış görülüyor.
Söz konusu tesis kısaca CECOT olarak biliniyor ya da açık hâliyle "Terörizm Önleme Merkezi."
Yaklaşık 40 bin mahkum kapasitesi bulunan CECOT, Güney Amerika ülkesi El Salvador'da Devlet Başkanı Nayib Bukele'nin güvenlik politikasının bir sembolü. Ancak şimdi organize suçla mücadele etmek isteyen diğer Latin Amerika ülkeleri için de olası bir model olarak öne çıkıyor.
Bukele'yi örnek alan bölge hükümetleri, benzer şekilde "mega hapishaneler" inşa etmeyi planlıyor.
DW'nin görüştüğü uzmanlar ise bu girişimlerin etkinliği ve sürdürülebilirliğini sorguluyor.
Mega hapishane nedir?
Peru Ulusal Cezaevi Enstitüsü eski başkanı ve eski İçişleri Bakanı Jose Luis Perez Guadalupe, mega hapishane olarak nitelendirilebilecek tesislerin Latin Amerika'da Bukele'den çok önce de var olduğunu söylüyor.
Lima'daki 3 bin kişi kapasiteli Lurigancho Cezaevi'ni örnek gösteriyor. Burası resmi kapasitesine rağmen onlarca yıldır yaklaşık 11 bin mahkûmu barındırıyor.
Ancak 2023'te CECOT'un açılmasından bu yana "mega hapishane" kavramı ağırlıklı olarak aşırı önlemlerle ilişkilendirilmeye başlandı.
Şili Üniversitesi'nde cezaevleri üzerine çalışan akademisyen Olga Espinoza'ya göre bu ilişkilendirme sorunlu. Çünkü bu yaklaşım, cezaevindeki tüm mahkûmların "son derece ağır" bir cezalandırma rejimine tabi tutulması gerektiği izlenimini yaratıyor.
Yüksek maliyet ve tartışmalı sicil
Espinoza'ya göre, tüm mahkûmları azami güvenlikli tesislere yerleştirmek verimsiz ve son derece maliyetli bir "aşırı müdahale." Bu tür tesisler; altyapı, teknoloji ve uzmanlaşmış personel bakımından önemli yatırımlar gerektiriyor.
Şilili uzman bu yaklaşım aynı zamanda etkisiz olabildiğini de kaydediyor:
"Uluslararası veriler, farklı profillere sahip kişilerin aynı ortamda tutulması hâlinde suç davranışlarının yayılma riskinin yüksek olduğunu gösteriyor."
Öte yandan Güney Amerika'daki bazı suç örgütlerinin kökenleri doğrudan bu tip aşırı kalabalık cezaevlerine dayanıyor. Bunlar arasında Venezuela'daki Tren de Aragua, Ekvador'daki Los Lobos, Los Choneros ve Los Tiguerones ile Brezilya'daki Primeiro Comando da Capital ve Comando Vermelho gibi çeteler var.
Peru'nun başkenti Lima'daki Pasifik Üniversitesi'nden Perez Guadalupe, 1955'te kabul edilen Birleşmiş Milletler Mahpuslara Muameleye Dair Asgari Standart Kuralları'nda mega hapishaneler yerine "bin ila iki bin mahkûmun barındığı orta büyüklükte cezaevleri inşa edilmesinin tavsiye edildiğini" belirtiyor.
Guadalupe, "Mega hapishaneler, kişiliksiz ve soğuk yapılar olmanın yanı sıra son derece tehlikeli hâle de gelebilir" diyor.
Organize Suçlara Karşı Küresel Girişim (GI-TOC) analisti Renato Rivera da benzer bir tehlikeye işaret ediyor ve 2021'de Ekvador'un en büyük ve en kalabalık cezaevlerinde yaşanan katliamlarına dikkat çekiyor.
O yıl Ekvador'daki cezaevlerinde rakip çete üyeleri arasında çatışmalar çıktı, 300'den fazla mahkûm öldü.
Propaganda eleştirisi ve insan hakları ihlalleri
Uzmanlar, El Salvador'da kitlesel tutuklamaları şiddet olaylarında çarpıcı bir düşüşün izlediğini ve halkın güvenlik algısının güçlendiğini kabul ediyor.
Diğer taraftan keyfi tutuklamalar, kötü muamele ve devlet gözetiminde 500'den fazla tutuklunun ölümüyle ilgili haberler endişe yaratıyor.
Şimdi CECOT'a benzer yeni hapishanelerin duyurulması, bölge genelinde organize suçla mücadele eden güçlü devlet imajı yaratıyor.
Ancak uzmanlar, siyasi ve sembolik etkinin sürdürülebilir bir sonuç garanti etmediği uyarısında bulunuyor.
Espinoza'ya göre, bunun için insan haklarının korunmasına ve mahkumların topluma yeniden kazandırılmasına yönelik "açık bir taahhüt" gerekiyor. Hükümetler bu yönde bir irade ortaya koymuş değil.
Perez Guadalupe, El Salvador modelini özellikle sert biçimde eleştiriyor ve bunu "tamamen propaganda" olarak nitelendiriyor. CECOT'tan yayınlanan görüntülerin insan onurunu ihlal ettiğini vurgulayan Guadalupe, devletin suçlular karşısında "ahlaki üstünlüğünü ortaya koyması" gerektiğini de söylüyor.
El Salvador modeli ihraç edilebilir mi?
Bukele'nin ilan ettiği olağanüstü hâl ve onu izleyen kitlesel tutuklamaların ardından ülke, dünyanın en yüksek hapsetme oranlarından birine sahip. CECOT, son derece tehlikeli kabul edilen MS-13 ve Barrio 18 gibi çetelerin üyelerini kalıcı olarak hapiste tutmak amacıyla tasarlandı.
Ancak Latin Amerika'daki diğer ülkelerde durumun farklı olacağı değerlendiriliyor.
Mahkumların büyük bölümünün bir gün yeniden topluma döneceğine işaret eden Perez Guadalupe'ye göre asıl soru, "İnsanları nereye kapatacağımız değil, cezaevinden nasıl çıkmalarını istediğimiz: Daha kötü mü, yoksa daha iyi mi?"
Alternatifler neler?
Teorik olarak resmi alternatif, 2015'te güncellenen BM Nelson Mandela Kuralları'nda ortaya konuluyor. Mahpuslara muameleye ilişkin bu kurallar; insan onuruna saygı, işkence ve aşağılayıcı muamelenin mutlak biçimde yasaklanması ve mahkumların topluma kazandırılması gibi modern ilkeleri belirliyor.
Pratikte ise Latin Amerika'da halihazırda bazı yenilikçi yaklaşımlar mevcut. Bunlar arasında Brezilya'da gardiyan ve silah bulunmayan bazı cezaevleri, Arjantin'de Çatışma Önleme Komiteleri ile Meksika'nın Sonora eyaletindeki Alternatif Adalet Merkezi bulunuyor.
CECOT'un yaklaşımı yüksek güvenlik, tecrit ve kitlesel tutuklama üzerine kuruluyken bu üç alternatif cezaevinde insan ilişkilerini, rehabilitasyonu ve şiddetin önlenmesini merkeze alıyor.
Uzmanlar belirli mahkum profilleri için azami güvenlikli cezaevlerine ihtiyaç olduğunu kabul ediyor. Ancak bu tesislerin daha küçük ölçekli olması ve mahkum nüfusunun daha hassas kriterlerle belirlenmesi gerektiğini vurguluyor. Son olarak uzmanlar, mega hapishaneler dahil olmak üzere cezaevlerinin, organize suçun nedenlerinden ziyade sonuçlarıyla mücadele ettiğine dikkat çekiyor.
Dünyanın en eşitsiz bölgelerinden biri olan Latin Amerika'da suçun yayılmasına zemin hazırlayan koşulların ortadan kaldırılması için yoksulluk, toplumsal dışlanma ve fırsat eşitsizliğiyle mücadele edilmesi gerekiyor. Bunun için istihdam, eğitim ve toplumsal bütünleşmeye odaklanan politikalara ihtiyaç duyuluyor.