NATO'nun 7-8 Temmuz'da Ankara'da düzenleyeceği zirve son dönemde İttifak'ın içinde bulunduğu büyük krizde nasıl bir yol izleneceği ve sorunlara çözüm bulunup bulunamayacağı açısından kritik bir buluşma olacak.

Türkiye, NATO Zirvesi'ne ikinci kez ev sahipliği yapıyor. 2004 yılında İstanbul'daki zirvede İttifak'ın güçlenmesi için önemli bir adım atılmış ve Bulgaristan, Estonya, Letonya, Litvanya, Romanya, Slovakya ve Slovenya yeni üyeler olarak kabul edilmişti.

Ancak NATO'nun Ankara'daki 36'ncı Liderler Zirvesi'ni çok daha farklı bir tablo bekliyor. İttifak son yıllarda bir yandan Rusya tehdidine karşı caydırıcılığını korumaya çalışırken, diğer yandan ABD Başkanı Donald Trump'ın giderek sertleşen eleştirileri karşısında iç uyumunu sağlamak için çabalıyor.

Ana gündem maddesi: Trump'ın ruh hali mi?

Peki bu kritik zirvenin gündeminde neler olacak?

Türkiye'nin ev sahipliği yapacağı zirvenin gündem maddeleri müzakere edilmekte olduğu için şu an için resmen açıklanmış değil. Ancak eski zirvelerde alınan kararların uygulamaları ve mevcut gelişmelerin gündeme gelmesine kesin gözüyle bakılıyor.

Zirveye 100 günden az süre kaldığı göz önünde bulundurularak, Temmuz ayına kadar gerek İran gerekse diğer bölgelerdeki gelişmelerin zirve gündemini etkileyebileceği belirtiliyor.

Türkiye'de NATO'yu en iyi bilen isimlerden olan NATO eski Daimî Temsilcisi Fatih Ceylan ise konuya farklı bir açıdan bakarak, "Biraz ironik olacak ama Ankara zirvesinin ana gündem maddesi Trump'ın ruh halinin yönetilmesi olacaktır" yorumu yapıyor.

Ceylan, içinde bulunulan kriz ortamında zirveden büyük stratejik kararlar beklemenin gerçekçi olmadığını söyleyerek, şöyle konuşuyor:

"En iyi sonuç, Trump'ı idare edebilecek ve alınmış olan kararları fazla etkilemeyecek bir çerçevenin ortaya çıkması olur. Bu zirve bir yerde transatlantik topluluk içinde kriz yönetimi zirvesi olacak."

4 Nisan 1949'da kurulan NATO tarihinin en büyük krizlerinden birini, hatta Ceylan'a göre en büyüğünü yaşıyor.

1956'daki Süveyş Kanalı krizi veya Fransa'nın 1966'da NATO'nun askeri kanadından çekilmesi gibi geçmiş sıkıntıları hatırlatan Ceylan, "Ancak şimdiki kriz, ittifakın en güçlü üyesinin yarattığı bir kriz. Bu nedenle NATO'nun kuruluşundan bu yana en büyük krizdir" diyor.

Trump zirveye gelir mi?

Zirvenin en büyük belirsizliklerinden biri, gündemin yanı sıra Trump'ın katılımı.

Ceylan, Trump'ın zirveye katılmama ihtimalinin ciddi şekilde değerlendirilmesi gerektiğini söyleyerek, "Toplantılardan çıkıp gidebilir, hatta gelmeyebilir bile. Bu ihtimali yabana atmamak lazım" diye konuşuyor.

ABD Başkanı'nın gelmeme durumu zirvenin etkisini azaltabilir. Ancak şu anda tüm hazırlıklar Trump'ın gelişine göre yapılıyor.

Trump'ın zirveye katılması durumunda ise yine Avrupa'ya yönelik sert mesajlar vermesinin beklenebileceğini ifade eden Ceylan, ABD'nin özellikle savunma harcamaları konusunda Avrupa üzerindeki baskıyı artırabileceğini belirtiyor.

"Trump'ın gelip Ankara'da NATO'yu tekrar yerden yere vurmasıyla sonuçlanacak bir tablo da ortaya çıkabilir" diyen Ceylan, geçen sene Lahey zirvesinden çıkan kısa sonuç bildirisine benzer bir ortak açıklamanın gelebileceğini kaydediyor.

Zirvenin gündeminde neler var?

Zirvede ele alınması beklenen başlıklar arasında 2025 Lahey kararlarının uygulanması, Ukrayna'ya askeri ve mali destek, savunma kabiliyetlerinin güçlendirilmesi ve modernizasyonu, siber ve enerji güvenliği, kritik altyapıların korunması, savunma harcamalarında yük paylaşımı gibi ana konular yer alıyor.

Ancak ABD'nin "Destansı Öfke" olarak adlandırdığı operasyon kapsamında İran'a yönelik savaş başlatması ve bu süreçte Trump'ın NATO müttefiklerinden beklediği desteği bulamaması zirvenin akışını şu an için değiştirmiş görünüyor.

NATO, geçen yıl Lahey'de yapılan zirvede, savunma harcamalarının gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYİH) yüzde 5'ine çıkarılmasını hedeflemişti. GSYİH'nin yüzde 3,5'inin doğrudan savunmaya; yüzde 1,5'un ise savunma ile bağlantılı kışla, demiryolu gibi altyapı harcamalarına aktarılması kararlaştırılmıştı.

Trump uzun süredir Avrupa ülkelerine daha fazla savunma harcaması yapmaları yönünde baskı yapıyor. Avrupa ve Kanada savunma harcamalarını artırsa da halen yalnızca Baltık ülkeleri ve Polonya hedefe yaklaşabilmiş durumda.

Uzmanlara göre zirvede Avrupa ülkelerinin bu hedef doğrultusunda ne kadar hızlı ilerleme kaydettiği de konuşulacak konular arasında yer alacak.

Bunun yanı sıra zirvede NATO'nun özellikle doğu sınırlarında askeri varlığını nasıl yapılandıracağı ve yeni tehditlere karşı nasıl konumlanacağının da tartışılması bekleniyor.

İttifak'ın Avrupalı üyeleri için ise NATO'nun Avrupa güvenliğinin ana garantörü olmaya devam edip etmeyeceği ve ABD ile Avrupa arasındaki güvenlik dengesinin nasıl şekilleneceği ana gündem maddeleri arasında.

Türkiye açısından zirvenin önemi ne?

Zirvenin ev sahibi Türkiye açısından öne çıkan başlıklardan birinin NATO'nun daha geniş bölgeyle ilişkileri olabilir.

2004 yılında İstanbul'da düzenlenen NATO Zirvesi'nde Türkiye'nin öncülüğünde başlatılan İstanbul İşbirliği Girişimi, Körfez ülkeleriyle ilişkileri kurumsallaştırmıştı. Ancak bu mekanizma bugüne kadar sınırlı somut sonuç üretmişti.

Ev sahibi ülke olarak Türkiye'nin belirli bir ağırlığa sahip olacağını belirten Ceylan, buna rağmen Ankara'nın giderek büyüyen transatlantik çatlağı kapatmasının mümkün olmadığını söylüyor ve "Bu çatlak tamamen giderilemez. Ama Türkiye dengeleyici bir çizgiye katkı sunarsa bu bile başarı sayılır" diyor.

Bu arada İran'a yönelik devam eden savaş da İttifak arasındaki çatlaklardan biri. Trump NATO'yu kendisine yeterli destek vermemekle suçlarken, Avrupa ülkeleri ise Trump'ın İran'a yönelik savaşını uluslararası hukuka aykırı ve tehlikeli bir macera olarak nitelendiriyor.

Zirve için hangi hazırlıklar yapılıyor?

Başkent Ankara'da 32 NATO liderinin gelişiyle başlayacak zirve için hazırlıklar aylardır sürüyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın liderlere Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde vereceği resmi akşam yemeğiyle başlaması beklenen zirvede 8 Temmuz'da yapılacak oturumların ardından sonuç bildirgesinin açıklanması öngörülüyor.

Bu arada Liderler Zirvesi'nin Beştepe'deki Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde, NATO Savunma ve Dışişleri Bakanları toplantılarının ise inşasında sona gelinen Etimesgut'taki Ay-Yıldız Karargâhta düzenlenmesi planlanıyor.

Zirvenin yapılacağı günlerde güvenlik önlemleri de en üst seviyeye çıkarılacak. Başkentte hem havadan hem karadan tedbirler artırılırken, belirlenen güzergâhlar trafiğe kapatılacak. Türkiye genelinden çok sayıda takviye güvenlik görevlisi Ankara'da yönlendirilirken, kritik görevlerde olmayan kamu çalışanlarının idari izne çıkartılabileceği de konuşuluyor.

Binlerce kişiyi ağırlamaya alışık olmayan Ankara'da şu anda tüm oteller üye ülke heyetleri tarafından kapatılmış durumda.