İtalyan savcılar, Bosna Savaşı sırasında Saraybosna'nın kuşatılmasının üzerinden geçen otuz yılı aşkın sürenin ardından, savaşın en karanlık ve az bilinen yönlerinden biri ne ışık tutabilecek yeni bir soruşturma başlattı. Soruşturma, "hobi amaçlı keskin nişancı" iddialarını kapsıyor. Yabancı uyruklu bu "keskin nişancıların" kuşatma altındaki Saraybosna'da sivillere ateş açmak için para ödeyerek "Saraybosna safarisi" adı verilen turlara katıldığı iddia ediliyor.

Soruşturma, İtalyan gazeteci ve yazar Ezio Gavazzeni'nin yaptığı başvurunun ardından başlatıldı. Gavazzeni, yıllar süren araştırmaları sonucu elde ettiği belgeleri ve tanık ifadelerini Milano Savcılığı'na sundu. Balkanlarda faaliyet yürüten basın kuruluşu N1'e konuşan Gavazzeni, 2022 yılında Sloven yönetmen Miran Zupanic tarafından hazırlanan "Sarajevo Safari" belgeselinin, çalışmalarının çıkış noktası olduğunu belirtiyor.

Soruşturma şu anda kimliği belirsiz şüphelilere karşı yürütülüyor. Ancak İtalyan yargısının yakında somut isimler açıklayabileceği düşünülüyor. Gavazzeni, "Saraybosna kuşatması sırasında Bosna istihbaratına ait bir kişi de dahil olmak üzere bazı kişilerle temasım oldu. Bu kişiler, Saraybosna çevresindeki dağlara gelip sivillere ateş açan İtalyan 'keskin nişancı turistleri' hakkında bilgi verdi" diye anlatıyor.

Milano Savcılığı, soruşturmaları karmaşık uluslararası davalardaki çalışmalarıyla bilinen, askeri kolluk teşkilatının ROS adlı özel birimine devretti. İtalya, geçici olarak savaşa katıldığı iddia edilen bu kişilere yönelik soruşturma başlatan ilk ülke oldu.

Eski istihbarat görevlisinin ifadesi

Bosna ordusunun eski istihbarat subayı Edin Subasic, "Sarajevo Safari" belgeselinde 1993'te yakalanan bir Sırp askerinin ifadesinde yabancı uyruklu "keskin nişancı turistlerin" varlığını doğruladığını anlatıyor.

Subasic'in aktardığına göre, o dönemde 20 yaşında olan Sırp asker, Sırp kontrolü altında bulunan bölgede yaptığı bir gece yolculuğu sırasında bulunduğu otobüste özel bir statüye sahip olduklarını düşündüğü beş yabancıdan söz ediyor. Subasic, Sırp askerin bu kişilerin üçünün İtalyan olduğunu anladığını, diğer ikisinin ise kökenini tespit edemediğini söylüyor. Subasic, "Bu kişiler savaşmak için para almıyordu, sivilleri vurmak için para ödüyorlardı, yani başka bir deyişle 'insan safarisine" çıkmışlardı' iddiasını dile getiriyor.

Bosna-Hersek'teki FTV televizyonuna da konuşan Subasic, Bosna Savaşı sırasında Saraybosna'da keskin nişancıların düzenlediği saldırılara karışan İtalyanlarla ilgili bilgi topladığını öne sürüyor: "Bazı faillerin isimleri tespit edildi, yeni soruşturmalar kapsamında, katılımcıların seyahat, ödeme ve dönüş süreçlerinin nasıl organize edildiğinin ortaya çıkması mümkün."

FTV televizyonu ise hedef alınan kişiye göre fiyatların değiştiği özel bir liste dahi bulunduğunu iddia etti. Buna göre, listede, "bir erkek, bir kadın, hamile bir kadın veya bir çocuk" gibi ifadeler yer alıyordu.

Alman, Rus ve Yunanlılar da vardı

Saraybosnalılar, şehrin çevresindeki Sırp mevzilerine sadece hafta sonları gelen Sırp savaşçılara "Hafta Sonu Çetnikleri" adını veriyordu. Cemil Hodziç bugün, 1993'te 16 yaşındaki kardeşi Amel'in bir "keskin nişancı" tarafından öldürülmesinden adını alan, kuşatma altındaki hayatı anlatan "Sniper Alley" fotoğraf projesini yürütüyor.

DW'ye konuşan Hodziç, bu keskin nişancılar arasında "Rusya ve Yunanistan'dan gönüllüler ve paralı askerler ile Sırp diasporasından gelenler vardı" diyor.

Alman fotoğrafçı Peter Kullmann ise "ülkelerini savunma" iddiasıyla Almanya'dan sadece iki günlüğüne gelen Sırplarla karşılaştığını, cuma iş çıkışı gidip Pazartesi iş başı yapabilmek için pazar akşamı geri döndüklerini anlatıyor.

Kullmann, bu kişilerin katılım karşılığında para alıp almadığı bilinmese de eylemlerinin "Saraybosna sokaklarında bugün hâlâ yaşayan kanlı izler" bıraktığını söylüyor. Saraybosna kuşatması sırasında bin 601'i çocuk 11 binden fazla kişi öldürüldü, Bosna Savaşı'nın genelinde ise 100 bin kişi hayatını kaybetti.

Yabancı paralı askerlerin katılımı iyi belgelenmiş

Saraybosna Araştırma ve Belgeleme Merkezi Direktörü Mirsad Tokaca, sivil ölümlerine ilişkin yürütülen analizlerin, Saraybosna'da keskin nişancıların 300-350 kişiyi öldürdüğünü ve neredeyse tüm kurbanların sivil olduğunu ortaya koyduğunu söylüyor.

"Keskin nişancı turistlerin" sayısı tam olarak bilinmese de yabancı paralı askerlerin Sırp güçlerine katıldığına ilişkin belgeler bulunuyor. Tokaca, veri tabanlarında Yunanistan, Rusya, Ukrayna ve diğer ülkelerden yaklaşık 300 kişinin Sırp ordusu için savaştığına dair kayıtlar bulunduğunu belirtiyor.

İtalya'da başlatılan soruşturma, resmi ordu hiyerarşisi içinde bulunmaksızın, bir savaş tarafının bilgisi veya desteği ile savaş suçlarına karışan Avrupa vatandaşlarına karşı açılabilecek ilk davalara zemin hazırlayabilir.