TBMM Genel Kurulu'nda, çocukların sosyal medyaya erişimini kısıtlayan maddelerin de yer aldığı Sosyal Hizmetler Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifini kabul ederek yasalaştırdı.

Türkiye böylece, çocukların sosyal medyaya erişimini kısıtlayan ülkeler arasına katıldı ancak uygulamanın gerçekte yetişkin kullanıcıları da hedef alacağından endişe ediliyor. Yeni düzenlemeye göre, sosyal ağ sağlayıcıları 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunamayacak. Fakat bu yasa ve hazırlıkları süren ek düzenlemelerin, sosyal medyaya erişimi herkes için büyük oranda engelleyeceğine yönelik itirazlar bulunuyor.

15 yaş altına kısıtlama geldi

TBMM'de yasalaşan düzenlemenin sosyal medyaya ilişkin maddeleri, çocukların dijital ortamda korunmasına yönelik yeni kurallar getiriyor. Buna göre, sosyal ağ sağlayıcıları 15 yaşını doldurmamış çocuklara doğrudan hizmet sunamayacak. Platformlar, yaş doğrulama sistemleri dahil gerekli teknik tedbirleri almakla yükümlü olacak.

Sosyal ağ sağlayıcı, 15 yaşını doldurmuş çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmetler sunma konusunda da gerekli tedbirleri almak zorunda olacak. Bu çerçevede alınan tedbirler sosyal ağ sağlayıcının kendi internet sitesinde yayınlanacak.

15 yaş altına erişim kısıtlaması getiren düzenleme, Resmi Gazete'de ilanından 6 ay sonra yürürlüğe girecek.

Eleştiriler ve endişeler neler?

Muhalefet partileri ve ifade özgürlüğü kuruluşları yasayı, çocukları koruma bahanesi ile gündeme getirilen ancak aslında tüm sosyal medya kullanıcılarını fişlemeyi amaçlayan bir düzenleme olarak görüyor.

CHP Milletvekili Hasan Öztürk, Meclis'teki görüşmeler sırasında, 15 yaş üstündeki milyonlarca kişinin yaşlarını belgelemek zorunda kalabileceklerini, bunun da herkesin kimliklerini ibraz etmesi anlamına geleceğini söyledi.

Öztürk, internette anonimliği ortadan kaldırmasından ve potansitel veri güvenliği ihlallerinden endişe edilen bu duruma dair şunları söyledi:

"Diyorsunuz ki 'e-Devlet üzerinden sistem kuruyoruz, platformlara sadece yaşı uygun olanlar girecek'. Ama yaşı uygun değil bilgisini gönderebilmek için e-Devlet'e girerek sosyal medya hesabınızın bu olduğunu beyan etmek zorunda olacaksınız. Ve devlet sosyal medya platformlarındaki tüm hesaplarınızla e-Devlet'teki kimlik bilginizi eşleştirerek bunu bir veri tabanında saklayacak."

Sosyal medyaya e-Devlet ile giriş

Çocukları koruma hedefiyle hazırlandığı söylenen bu yasanın ardından iktidar, tüm vatandaşların internet erişimini devlet denetimine tabi tutacak yeni bir düzenlemenin daha hazırlıklarını sürdürüyor.

Adalet Bakanı Akın Gürlek'in iktidara yakın Sabah gazetesine verdiği demece göre, dünyada ilk olacak düzenlemeyle Instagram, YouTube, TikTok ve X gibi platformlara girişte e-Devlet sistemi üzerinden kimlik doğrulaması yapılacak.

Gürlek, bu düzenleme ile ilgili taslağın hazırlandığını ve son kabine toplantısında sunumunun yapıldığını kaydetti. 5651 sayılı İnternet Kanunu'nda değişiklik öngören düzenlemeye büyük sosyal medya platformlarından henüz olumlu yanıt alınamadığı gelen bilgiler arasında.

VPN yasağı gelecek mi?

Öte yandan iktidar, muhalefetin itirazları üzerine bu yasa teklifine eklemeyi planlandığı VPN uygulamalarına girişi kısıtlayan düzenlemelerden geri adım atarken söz konusu VPN yasağının gelecekte başka bir teklifle yeniden Meclis gündemine gelmesi bekleniyor.

DW Türkçe'nin bilgi aldığı AKP'li yetkililer, amaçlarının çocukları zararlı içeriklerden uzak tutmak olduğunu, ancak bu yasayı geçirmelerine rağmen VPN ile yasadışı şekilde zararlı sitelere girilebildiğini belirterek, yapılacak teknik bir düzenlemeyle VPN hizmet sağlayıcılarına da yaş kısıtlaması getirmek istediklerini belirttiler.

"Sanal özel ağ" yani VPN, Türkiye gibi internet yasaklarının olduğu ülkelerde sansürü aşmaya yarayan bir yazılım.

Ebeveynler için kontrol araçları olacak

Bu arada çocuklarla ilgili kabül edilen düzenleme, sosyal medya şirketlerine ebeveyn kontrol araçları geliştirme zorunluluğu getiriyor. Buna göre ebeveynler, çocukların hesap ayarlarını yönetebilecek, ücretli işlemleri denetleyebilecek ve kullanım süresini sınırlayabilecek.

Türkiye'den günlük erişimi 10 milyonu aşan platformlar, içerik kaldırma ve erişim engelleme kararlarını en geç bir saat içinde uygulamak zorunda da olacak.

Yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde ise kademeli yaptırımlar öngörülüyor. İlk aşamada idari para cezası uygulanırken, ihlalin sürmesi durumunda reklam yasağı devreye girecek. Buna rağmen uyum sağlanmazsa platformlara erişimin kısıtlanması yoluna başvurulabilecek.

Oyun platformlarına yasak var mı?

Yeni yasayla Roblox, ⁠Minecraft, ⁠Fortnite ve Steam gibi oyun platformlarına ilişkin düzenlemeler de getiriliyor. Buna göre, oyun platformu usulüne uygun olarak derecelendirilmeyen oyunları ancak en yüksek yaş kriterine göre derecelendirmek kaydıyla sunabilecek.

Türkiye'den günlük erişimi 100 binden fazla olan yurt dışı kaynaklı oyun platformlarına Türkiye'de bir temsilci belirleme zorunluğu da getiriliyor.

Yasayla oyun platformları açık, anlaşılır ve kullanıma elverişli ebeveyn kontrol araçları sağlamakla da yükümlü tutuluyor. Ebeveyn kontrol araçlarının, hesap ayarlarının kontrol edilmesine, satın alma, kiralama ve ücretli üyelik gibi işlemlerin ebeveyn onayına tabi kılınmasına dair mekanizmaları içermesi öngörülüyor.

Yükümlülüklerini yerine getirmeyen oyun platformuna Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından 10 milyon Türk lirasına kadar idari para cezası verilebilecek. İhlalin sürmesi halinde platforma erişimin kısıtlanması yoluna başvurulabilecek.

Oyun platformlarına yönelik kısıtlamaların uygulaması da, sosyal medya düzenlemesi gibi, 6 ay sonra başlayacak.